16 آذر 32 از نگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی

10:57 ۶۷۷ روز و ۱۹ ساعت پیش ایسنا 570 0
16 آذر 32 از نگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی

مرکز اسناد انقلاب اسلامی در مطلبی به بررسی واقعه 16 آذر سال 1332 پرداخته است.

ایسنا

به گزارش ایسنا،  در این نوشتار آمده است:خون‌های شهیدان قندچی، بزرگ‌نیا و رضوی در 16 آذر 1332 در دانشکده فنی دانشگاه تهران به نمادی از "استکبارستیزی" دانشجویان در طول تاریخ تبدیل شد ولی برای دریافت صحیح و درست آن واقعه بسیار مهم دانشگاه تهران باید شرایط ایران را در ماه‌های قبل از 16 آذر بررسی کرد تا بتوان به درستی بسترهای شکل‌گیری واقعه 16 آذر 32 را تعریف کرد، زیرا این واقعه در برخی از تاریخ‌نگاری‌ها گاهی یک سویه مطرح شده و بستر قیام دانشجویان فقط با استعمار انگلیس مطرح می‌شود، در صورتی که قیام دانشجویان در دانشگاه تهران از طرفی هم برای مبارزه با آمریکا به دلیل نقش فعال آن در کودتای 28 مرداد 1332 بود و هم از طرفی مبارزه با رژیم پهلوی و انگلیس در آستانه بازگشایی سفارت انگلیس در ایران به شمار می‌آمد؛ از این رو در این نوشتار به بررسی شرایط و بسترهای شکل‌گیری حرکت دانشجویان در 16 آذر 1332 می پردازیم.1- کودتای 28 مرداد 1332انگلیس که از یک سو قدرت محمدرضا پهلوی را در خطر می‌دید و از سوی دیگر سهم نفتی خود از ایران را از دست رفته می‌پنداشت سعی کرد تا دولت آمریکا را برای انجام کودتای 28 مرداد 1332 متقاعد کند و در نهایت نیز انگلیس توانست آمریکا را متقاعد کند که در صورت تدوام دولت مصدق در ایران و کاهش اختیارات محمدرضا پهلوی امکان روی کار آمدن کمونیست‌ها در ایران فراهم می‌شود.ژنرال‌ آیزنهاور رئیس جمهور وقت آمریکا، جان‌ فاستر دالس، وزیر وقت امور خارجه آمریکا و آلن‌ دالس رئیس‌ وقت سازمان‌ سیا به‌ برنامه‌ انگلستان‌ برای‌ اجرای‌ کودتا پاسخ‌ مساعد دادند و پس از سلسه توطئه‌چینی‌های اداره جاسوسی آمریکا، اشرف پهلوی، جنرال شوارتذکف و هندرسن سفیر وقت آمریکا در ایران کودتای 28 مرداد 1332 با صرف 21 میلیون دلار عملی شد.[1]این اتفاق از دید دانشجویان در آن برهه تاریخی پنهان نماند و دانشجویان مترصد فرصتی بودند تا بتوانند اقدام آمریکا را برای کودتای 28 مرداد 32 پاسخ دهند و اعتراض خود را در تاریخ ثبت کنند تا اینکه در 24 آبان ماه همان سال اعلام شد که نیکسون معاون رئیس جمهور وقت آمریکا از طرف آیزونهار یه ایران می ‌آید.مهدی بازرگان یکی از دلایل دانشجویان برای رقم زدن واقعه 16 آذر سال 32 در دانشگاه تهران را ورود نیکسون به عنوان معاون رئیس جمهور آمریکا عنوان می‌کند و می‌گوید: "نهضت مقاومت ملی قصد داشت فریاد اعتراض مردم ایران را به گوش جهانیان برساند و کوشش‌های رژیم و حامیان انگلیسی-آمریکایی آن را که می‌خواستند با مشروع جلوه دادن دولت زاهدی (دولتی که پس از کودتای 28 مرداد سر کار آمد) امتیازات مورد نظر خود را در محیط آرام و بدون سر و صدا به دست آورند، خنثی کند. اجرای این برنامه به عهده کمیته هماهنگی دانشگاه تهران واگذار شده بود."[2]علاوه بر این شهید مصطفی چمران که از دانشجویان دانشگاه تهران و از شاهدان عینی واقعه 16 آذر 32 است درمورد دلایل دانشجویان برای اعتراض به ورود معاون رئیس جمهور آمریکا به دانشگاه تهران می‌گوید: "دانشجویان مبارز دانشگاه تصمیم گرفتند که هنگام ورود نیکسون نفرت و انزجار خود را به دستگاه کودتا نشان دهند."[3]2- بازگشایی سفارت انگلیس در ایرانیکی دیگر از دلایل دانشجویان که منجر به واقعه 16 آذر 1332 و شهادت شهیدان قندچی٬ بزرگ‌نیا و شریعت‌رضوی شد٬ اعتراض به بازگشایی سفارت انگلیس در ایران بود. این روز به عنوان روز "مقاومت تاریخی" در تاریخ دانشگاه تهران ثبت شد.پیش از تعطیلی سفارت انگلیس و ملی شدن صنعت نفت٬ نفت ایران به نفع انگلستان جریان داشت و حتی حدود 16 درصد مبلغ نفت ایران که به موجب قرداد ظالمانه تحمیلی 1933 به دولت ایران می‌رسید به عناوین مختلف دوباره به کیسه انگلیسی‌ها برمی‌گشت؛ لذا با بازگشایی سفارت انگلیس در ایران بار دیگر شرایط غارت نفت ایران برای انگلیس فراهم می‌شد. کمااینکه پس از بازگشایی سفارت انگلیس٬ قرارداد کنسرسیوم توسط رژیم پهلوی با طرفیت آمریکا و انگلیس بسته شد و باز هم نفت ایران توسط استعمارگران به غارت رفت. از این رو دانشجویان که بازگشایی سفارت انگلیس در ایران را خطر جدی برای منافع ملی کشور می‌دیدند برای مبارزه با استعمار و استکبار قیام کردند.دانشجویان دانشگاه تهران پس از واقعه 16 آذر اعلامیه‌ای را توزیع کردند که یکی از دلایل قیام دانشجویان را مبارزه با بازگشایی دوباره سفارت انگلیس در ایران عنوان می‌کند. در اعلامیه دانشجویان آمده است: "از همان فردای اعلام تجدید رابطه ننگین با استعمارگران انگلیسی فریاد اعتراض دانشجویان علیه این اقدام ضدملی بلند شد و همه دانشگاهیان شرافتمند دانشگاه یکصدا اعلام کردند که این اقدام خیانتکارانه را هرگز به رسمیت نخواهند شناخت... حکومت خائن شاه – زاهدی٬ می‌خواست فریادهای استقلال‌طلبانه را با گلوله خاموش سازد ولی حساب نوکران این بار غلط از آب درآمد. شلیک جانگداز مسلسل‌ها که بی‌دریغ دانشجویان دلیر را مشبک می‌ساخت صدای خشم و اعتراض جوانان بیدار را خاموش نساخت." [4]شهید مصطفی چمران نیز در مورد دیگر دلایل قیام دانشجویان در 16 آذر می‌گوید: "سفارت انگلستان دوباره افتتاح می‌شد و دنیس رایت کاردار سفارت قرار بود که به ایران بیاید و کمپانی‌های نفتی برای تصرف مجدد نفت ایران نقشه می‌کشیدند. نارضایتی و ناراحتی مردم هر روز بیشتر اوج می‌گرفت و هر روز فریاد اعتراض از هر گوشه و کناری به گوش می‌رسید. دولت کودتا و استعمار خارجی نیز برای انتقام از مردم مبارز ایران بخصوص دانشجویان دانشگاه تهران دندان تیز کرده بودند که فاجعه 16 آذر بروز کرد."[5]مهدی بازرگان نیز در خاطرات خود٬ اعتراض به تجدید روابط ایران با انگلیس را یکی دیگر از دلایل دانشجویان برای قیام 16 آذر 32 می‌داند و در این باره می‌گوید: "به جریان انداختن نفت ملی شده ایران به بازار غرب٬ یکی از هدف‌های اصلی استعماگران آمریکایی – انگلیسی و متحدین غربی بود. اجرای این منظور مستلزم برقراری روابط مجدد ایران با انگلستان که از پائیز سال 1331 به ابتکار دولت محمد مصدق قطع شده بود و بازگشت دوباره انگلیسی‌ها به ایران بود... نشریان نهضت مقاومت از چند روز قبل خبر ورود قریب‌الوقوع دنیس رایت٬ کاردار سفارت بریتانیا به تهران و نیز انزجار و اعتراض خود را از تجدید روابط با دولت انگلستان اعلام کرده بودند... تظاهرات دانشجویان نیز در اعتراض به تجدید روابط دولت با انگلیس و نیز اعتراض به ورود ریچارد نیکسون معاون رئیس جمهور آمریکا به ایران بود٬ از روز شنبه 14 آذر با سخنرانی در کلاس‌ها شروع شد."[6]علاوه بر این٬ کمیته مرکزی حزب توده به مناسبت حادثه دانشگاه تهران، اعلامیه‌ای را در این دانشگاه توزیع کرد. در این اعلامیه نیز تأکید شده است که قیام دانشجویان برای مبارزه با تجدید روابط ایران و انگلیس است. کمیته مرکزی حزب توده در این اعلامیه می‌نویسد: "دولت خائن در آستانه تجدید روابط با انگلستان و تسلیم دربست منابع زرخیز نفت جنوب به امپریالیست‌ها٬ برای ارعاب ملت سه تن از دانشجویان شرافتمند را قربانی کرد. این جنایت برای آن صورت گرفت که دانشگاه مختنق شود و دانشجویان و استادان ضداستعمار از ادامه مبارزه در صفوف ملت خودداری کنند ولی این خواب خوشی است که هرگز تعبیر نخواهد شد..."[7]بر همین اساس با توجه به دلایل و اسنادی که وجود دارد واقعه 16 آذر 32 در بستری شکل می‌گیرد که نشان می‌دهد دانشجویان برای مبارزه با استکبار جهانی٬ آمریکا و انگلیس٬ به میدان می‌آیند و تا آخرین قطره خون خود برای مبارزه با استکبار در میدان می‌مانند و برای همیشه دانشگاه و دانشجویان را به عنوان نمادی از "استکبارستیزی" در تاریخ ثبت می‌کنند.پی نوشت ها:1- The C.I.A, The Nation, 19612- غلامرضا پورنجاتی٬ شصت سال خدمت و مقاومت، خاطرات مهدی بازرگان٬ موسسه خدمات فرهنگی رسا، ص 3143- مصطفی چمران، شانزده آذر، انتشارات نهضت آزادی ایران، ص 54- اسنادی از جنبش دانشجویی در ایران٬ مرکز اسناد ریاست جمهوری٬ جلد چهارم٬ صفحه 266 5- مصطفی چمران، شانزده آذر، انتشارات نهضت آزادی ایران، ص 46- غلامرضا نجاتی٬ شصت سال خدمت و مقاومت٬ خاطرات مهدی بارزگان٬ مؤسسه خدمات فرهنگی رسا٬ ص 3147- اسنادی از جنبش دانشجویی در ایران٬ مرکز اسناد ریاست جمهوری٬ جلد چهارم٬ ص 269  


گروه های زیر مجموعه سیاسی

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

کومان: فن دایک برای لیورپول بازی خواهد کرد
رونالد کومان ، سرمربی تیم ملی هلند تایید کرد که ویرجیل فن دایک مشکلی برای همراهی لیورپول نخواهد داشت.
موسس مایکروسافت درگذشت
رسانه های آمریکایی از مرگ پاول آلن از موسسان شرکت مایکروسافت در سن 65 سالگی خبر دادند.
6 نکته مهمی که  امام صادق (ع) از پدرشان آموختند
امام صادق علیه ‌السلام: پدرم مرا به سه چیز ادب آموخت و از سه چیز نهی فرمود.
اولین زائر اربعین چگونه به زیارت حرم رفت؟
به صورتش آب پاشیدم ؛ به هوش آمد. آن گاه سه بار گفت: «یا حسین!» بعد با خود می‌گفت: (حبیب لایجب حبیبه) «آیا دوست جواب دوستش را نمی‌دهد؟».
ذوالفقاری:چیزی به نام کولبر نداریم،قاچاقچی هستند
معاون سیاسی و امنیتی وزیر کشور گفت: کسانی که خارج از مسیرهای قانوین تردد کنند و جنس وارد کشور کنند دیگر نه کولبر هستند و نه کارشان قانونی؛ کارشان عبور غیرمجاز و قاچاق است. اگر فردا چهار تروریست در قالب این کولبران به جای کالا، مواد منفجره وارد کشور کنند و در ۱۰ نقطه کشور عملیات تروریستی انجام دهند آن موقع چه کسی پاسخگو است؟
برادر «سحر قریشی» در کنار مدافعان حرم در سوریه-عکس
سپهر قریشی؛ برادر سحر قریشی، عکس زیر در را اینستاگرامش منتشر کرد.
بازگشت «لیلا اوتادی» به تلویزیون با ظاهری متفاوت-عکس
سریال عاشقانه «حوالی پائیز» بزودی پس از پایان پخش «دلدادگان»، در ۲۲ قسمت از شبکه سوم سیما پخش خواهد شد.
احتمال فروپاشی پل تاریخی تنکابن
کارشناس سازه های هیدرولیکی از احتمال تخریب پل تاریخی چشمه کیله تنکابن خبر داد.
با کلنگ به جان خانه تاریخی عسگرخان افتادند
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی گفت: از تخریب خانه تاریخی عسگرخان افشار در ارومیه جلوگیری شد.
مجری مشهور تلویزیون زیر تیغ جراحی-عکس
پوریا تابان مجری معروف تلویزیون با انتشار تصویری از خود در بیمارستان، از جراحی شدنش خبر داد و تاکید کرد که عمل بسیار سخت و دردآوری را تجربه کرده است.

پر بازدید ترین اخبار امروز

کبد خود را با این میوه نارنجی سه سوته پاکسازی کنید!
کبد بزرگترین غده ی موجود در بدن انسان که وظیفه دفع سموم از بدن را به عهده دارد. در صورتی که کبد در دفع این سموم از بدن کوتاهی کند تمام چربی ها وسموم در کبد رسوب کرده وایجاد کبد چرب می کند.
هفته سوم و چهارم لیگ تکواندوی بانوان- شکست شمیرانات مقابل بنیاد گیلان
هفته سوم و چهارم لیگ‌ برتر تکواندوی بانوان روز دوشنبه - ۲۳ مهر - پیگری شد که در حساس‌ترین بازی، تیم شمیرانات مقابل بنیاد گیلان تن به شکست داد.
کومان: فن دایک برای لیورپول بازی خواهد کرد
رونالد کومان ، سرمربی تیم ملی هلند تایید کرد که ویرجیل فن دایک مشکلی برای همراهی لیورپول نخواهد داشت.
6 نکته مهمی که  امام صادق (ع) از پدرشان آموختند
امام صادق علیه ‌السلام: پدرم مرا به سه چیز ادب آموخت و از سه چیز نهی فرمود.
رحمانی فضلی: واقعیات اقتصادی کشور را به مردم بگوییم
بهروز نعمتی دبیرکل حزب رفاه ملت ایران شد
بیانیه مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در خصوص الگوی پیشرفت
تاسیس صندوق خطرپذیر ۵۰۰ میلیارد ریالی در حوزه نانو توسط ستاد اجرایی فرمان امام(ره)
صدیقی رئیس جدید ستاد امر به معروف و نهی از منکر شد
عارف: مردم باید نتیجه رای خود را در مجلس و مدیریت شهری ببینند
معاون امنیتی وزیر کشور وارد ایلام شد
سومین کنگره جمعیت زنان مسلمان نو اندیش  برگزار می شود
وظیفه‌ ما حفظ جان مردم در حوادث و بلایا است
تقویت صادرات، بازگشت ارز و مقابله با قاچاق سه اصل اساسی است