16 آذر 32 از نگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی

10:57 ۱۳۹۰ روز و ۱۸ ساعت پیش ایسنا 570 0
16 آذر 32 از نگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی

مرکز اسناد انقلاب اسلامی در مطلبی به بررسی واقعه 16 آذر سال 1332 پرداخته است.

ایسنا

به گزارش ایسنا،  در این نوشتار آمده است:خون‌های شهیدان قندچی، بزرگ‌نیا و رضوی در 16 آذر 1332 در دانشکده فنی دانشگاه تهران به نمادی از "استکبارستیزی" دانشجویان در طول تاریخ تبدیل شد ولی برای دریافت صحیح و درست آن واقعه بسیار مهم دانشگاه تهران باید شرایط ایران را در ماه‌های قبل از 16 آذر بررسی کرد تا بتوان به درستی بسترهای شکل‌گیری واقعه 16 آذر 32 را تعریف کرد، زیرا این واقعه در برخی از تاریخ‌نگاری‌ها گاهی یک سویه مطرح شده و بستر قیام دانشجویان فقط با استعمار انگلیس مطرح می‌شود، در صورتی که قیام دانشجویان در دانشگاه تهران از طرفی هم برای مبارزه با آمریکا به دلیل نقش فعال آن در کودتای 28 مرداد 1332 بود و هم از طرفی مبارزه با رژیم پهلوی و انگلیس در آستانه بازگشایی سفارت انگلیس در ایران به شمار می‌آمد؛ از این رو در این نوشتار به بررسی شرایط و بسترهای شکل‌گیری حرکت دانشجویان در 16 آذر 1332 می پردازیم.1- کودتای 28 مرداد 1332انگلیس که از یک سو قدرت محمدرضا پهلوی را در خطر می‌دید و از سوی دیگر سهم نفتی خود از ایران را از دست رفته می‌پنداشت سعی کرد تا دولت آمریکا را برای انجام کودتای 28 مرداد 1332 متقاعد کند و در نهایت نیز انگلیس توانست آمریکا را متقاعد کند که در صورت تدوام دولت مصدق در ایران و کاهش اختیارات محمدرضا پهلوی امکان روی کار آمدن کمونیست‌ها در ایران فراهم می‌شود.ژنرال‌ آیزنهاور رئیس جمهور وقت آمریکا، جان‌ فاستر دالس، وزیر وقت امور خارجه آمریکا و آلن‌ دالس رئیس‌ وقت سازمان‌ سیا به‌ برنامه‌ انگلستان‌ برای‌ اجرای‌ کودتا پاسخ‌ مساعد دادند و پس از سلسه توطئه‌چینی‌های اداره جاسوسی آمریکا، اشرف پهلوی، جنرال شوارتذکف و هندرسن سفیر وقت آمریکا در ایران کودتای 28 مرداد 1332 با صرف 21 میلیون دلار عملی شد.[1]این اتفاق از دید دانشجویان در آن برهه تاریخی پنهان نماند و دانشجویان مترصد فرصتی بودند تا بتوانند اقدام آمریکا را برای کودتای 28 مرداد 32 پاسخ دهند و اعتراض خود را در تاریخ ثبت کنند تا اینکه در 24 آبان ماه همان سال اعلام شد که نیکسون معاون رئیس جمهور وقت آمریکا از طرف آیزونهار یه ایران می ‌آید.مهدی بازرگان یکی از دلایل دانشجویان برای رقم زدن واقعه 16 آذر سال 32 در دانشگاه تهران را ورود نیکسون به عنوان معاون رئیس جمهور آمریکا عنوان می‌کند و می‌گوید: "نهضت مقاومت ملی قصد داشت فریاد اعتراض مردم ایران را به گوش جهانیان برساند و کوشش‌های رژیم و حامیان انگلیسی-آمریکایی آن را که می‌خواستند با مشروع جلوه دادن دولت زاهدی (دولتی که پس از کودتای 28 مرداد سر کار آمد) امتیازات مورد نظر خود را در محیط آرام و بدون سر و صدا به دست آورند، خنثی کند. اجرای این برنامه به عهده کمیته هماهنگی دانشگاه تهران واگذار شده بود."[2]علاوه بر این شهید مصطفی چمران که از دانشجویان دانشگاه تهران و از شاهدان عینی واقعه 16 آذر 32 است درمورد دلایل دانشجویان برای اعتراض به ورود معاون رئیس جمهور آمریکا به دانشگاه تهران می‌گوید: "دانشجویان مبارز دانشگاه تصمیم گرفتند که هنگام ورود نیکسون نفرت و انزجار خود را به دستگاه کودتا نشان دهند."[3]2- بازگشایی سفارت انگلیس در ایرانیکی دیگر از دلایل دانشجویان که منجر به واقعه 16 آذر 1332 و شهادت شهیدان قندچی٬ بزرگ‌نیا و شریعت‌رضوی شد٬ اعتراض به بازگشایی سفارت انگلیس در ایران بود. این روز به عنوان روز "مقاومت تاریخی" در تاریخ دانشگاه تهران ثبت شد.پیش از تعطیلی سفارت انگلیس و ملی شدن صنعت نفت٬ نفت ایران به نفع انگلستان جریان داشت و حتی حدود 16 درصد مبلغ نفت ایران که به موجب قرداد ظالمانه تحمیلی 1933 به دولت ایران می‌رسید به عناوین مختلف دوباره به کیسه انگلیسی‌ها برمی‌گشت؛ لذا با بازگشایی سفارت انگلیس در ایران بار دیگر شرایط غارت نفت ایران برای انگلیس فراهم می‌شد. کمااینکه پس از بازگشایی سفارت انگلیس٬ قرارداد کنسرسیوم توسط رژیم پهلوی با طرفیت آمریکا و انگلیس بسته شد و باز هم نفت ایران توسط استعمارگران به غارت رفت. از این رو دانشجویان که بازگشایی سفارت انگلیس در ایران را خطر جدی برای منافع ملی کشور می‌دیدند برای مبارزه با استعمار و استکبار قیام کردند.دانشجویان دانشگاه تهران پس از واقعه 16 آذر اعلامیه‌ای را توزیع کردند که یکی از دلایل قیام دانشجویان را مبارزه با بازگشایی دوباره سفارت انگلیس در ایران عنوان می‌کند. در اعلامیه دانشجویان آمده است: "از همان فردای اعلام تجدید رابطه ننگین با استعمارگران انگلیسی فریاد اعتراض دانشجویان علیه این اقدام ضدملی بلند شد و همه دانشگاهیان شرافتمند دانشگاه یکصدا اعلام کردند که این اقدام خیانتکارانه را هرگز به رسمیت نخواهند شناخت... حکومت خائن شاه – زاهدی٬ می‌خواست فریادهای استقلال‌طلبانه را با گلوله خاموش سازد ولی حساب نوکران این بار غلط از آب درآمد. شلیک جانگداز مسلسل‌ها که بی‌دریغ دانشجویان دلیر را مشبک می‌ساخت صدای خشم و اعتراض جوانان بیدار را خاموش نساخت." [4]شهید مصطفی چمران نیز در مورد دیگر دلایل قیام دانشجویان در 16 آذر می‌گوید: "سفارت انگلستان دوباره افتتاح می‌شد و دنیس رایت کاردار سفارت قرار بود که به ایران بیاید و کمپانی‌های نفتی برای تصرف مجدد نفت ایران نقشه می‌کشیدند. نارضایتی و ناراحتی مردم هر روز بیشتر اوج می‌گرفت و هر روز فریاد اعتراض از هر گوشه و کناری به گوش می‌رسید. دولت کودتا و استعمار خارجی نیز برای انتقام از مردم مبارز ایران بخصوص دانشجویان دانشگاه تهران دندان تیز کرده بودند که فاجعه 16 آذر بروز کرد."[5]مهدی بازرگان نیز در خاطرات خود٬ اعتراض به تجدید روابط ایران با انگلیس را یکی دیگر از دلایل دانشجویان برای قیام 16 آذر 32 می‌داند و در این باره می‌گوید: "به جریان انداختن نفت ملی شده ایران به بازار غرب٬ یکی از هدف‌های اصلی استعماگران آمریکایی – انگلیسی و متحدین غربی بود. اجرای این منظور مستلزم برقراری روابط مجدد ایران با انگلستان که از پائیز سال 1331 به ابتکار دولت محمد مصدق قطع شده بود و بازگشت دوباره انگلیسی‌ها به ایران بود... نشریان نهضت مقاومت از چند روز قبل خبر ورود قریب‌الوقوع دنیس رایت٬ کاردار سفارت بریتانیا به تهران و نیز انزجار و اعتراض خود را از تجدید روابط با دولت انگلستان اعلام کرده بودند... تظاهرات دانشجویان نیز در اعتراض به تجدید روابط دولت با انگلیس و نیز اعتراض به ورود ریچارد نیکسون معاون رئیس جمهور آمریکا به ایران بود٬ از روز شنبه 14 آذر با سخنرانی در کلاس‌ها شروع شد."[6]علاوه بر این٬ کمیته مرکزی حزب توده به مناسبت حادثه دانشگاه تهران، اعلامیه‌ای را در این دانشگاه توزیع کرد. در این اعلامیه نیز تأکید شده است که قیام دانشجویان برای مبارزه با تجدید روابط ایران و انگلیس است. کمیته مرکزی حزب توده در این اعلامیه می‌نویسد: "دولت خائن در آستانه تجدید روابط با انگلستان و تسلیم دربست منابع زرخیز نفت جنوب به امپریالیست‌ها٬ برای ارعاب ملت سه تن از دانشجویان شرافتمند را قربانی کرد. این جنایت برای آن صورت گرفت که دانشگاه مختنق شود و دانشجویان و استادان ضداستعمار از ادامه مبارزه در صفوف ملت خودداری کنند ولی این خواب خوشی است که هرگز تعبیر نخواهد شد..."[7]بر همین اساس با توجه به دلایل و اسنادی که وجود دارد واقعه 16 آذر 32 در بستری شکل می‌گیرد که نشان می‌دهد دانشجویان برای مبارزه با استکبار جهانی٬ آمریکا و انگلیس٬ به میدان می‌آیند و تا آخرین قطره خون خود برای مبارزه با استکبار در میدان می‌مانند و برای همیشه دانشگاه و دانشجویان را به عنوان نمادی از "استکبارستیزی" در تاریخ ثبت می‌کنند.پی نوشت ها:1- The C.I.A, The Nation, 19612- غلامرضا پورنجاتی٬ شصت سال خدمت و مقاومت، خاطرات مهدی بازرگان٬ موسسه خدمات فرهنگی رسا، ص 3143- مصطفی چمران، شانزده آذر، انتشارات نهضت آزادی ایران، ص 54- اسنادی از جنبش دانشجویی در ایران٬ مرکز اسناد ریاست جمهوری٬ جلد چهارم٬ صفحه 266 5- مصطفی چمران، شانزده آذر، انتشارات نهضت آزادی ایران، ص 46- غلامرضا نجاتی٬ شصت سال خدمت و مقاومت٬ خاطرات مهدی بارزگان٬ مؤسسه خدمات فرهنگی رسا٬ ص 3147- اسنادی از جنبش دانشجویی در ایران٬ مرکز اسناد ریاست جمهوری٬ جلد چهارم٬ ص 269  


گروه های زیر مجموعه سیاسی

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

وضعیت اینترنت دانشجویان به کجا رسید؟
اینترنت دانشجویان کلاف سردرگمی است که با توجه به شدت گرفتن ویروس کرونا و توسعه آموزش های مجازی مشکلات آن بیش از پیش شده است.
نحوه دریافت گواهی سوء پیشینه+ مدارک لازم
برای دریافت گواهی سوء پیشینه باید یکسری از اقدامات را انجام داد و مدارکی را برای این منظور تهیه کرد.
مصرف ویتامین D خطر مرگ بر اثر کرونا را به نصف می‌رساند
بر اساس یک پژوهش جدید که به تازگی به انجام رسیده است، بیماران مبتلا به کرونا که به اندازه کافی ویتامین دی (D) مصرف کنند، خطر مرگ آن‌ها به میزان ۵۲ درصد به نسبت افرادی که از کمبود این ویتامین رنج می‌برند، کمتر خواهد بود.
انجام 121 هزار بازدید از هیئات مذهبی در ماه محرم
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از تدوین 116 پروتکل بهداشتی پس از همه گیری کووید 19 و انجام 121 هزار بازدید از هیئات مذهبی در ماه محرم خبر داد.
عبدی: به مطهری قول داده بودم گل بزنم!
مهاجم جوان پرسپولیس گفت: هر فوتبالیستی دوست دارد بازی کند، اما من هنوز جوان هستم. آقایحیی و مربیان پرسپولیس صلاح من را بهتر از همه می‌دانند.
مهاجم پرسپولیس عازم پرتغال شد
علی علیپور، مهاجم فصل گذشته پرسپولیس، ایران را به مقصد پرتغال ترک کرد.
انتقاد شدید پیشکسوت استقلال از حسین حسینی
پیشکسوت استقلال درخصوص نتیجه دیدار برابر پاختاکور گفت: از خط هافبک ما فلج بودیم و شاید تعویض‌های مجید نامجومطلق مورد انتقاد قرار بگیرد اما مشخص است که او بازیکن‌های بهتری نداشت تا به ترکیب اضافه کند و نتیجه بازی را تغییر بدهد.
جانشین حقیقی در نساجی مشخص شد
دروازه‌بان فصل گذشته تیم فوتبال بادران فصل آینده با پیراهن نساجی قائمشهر در لیگ برتر بازی خواهد کرد.
سقوط اتحادیه عرب در مقابل سازش
از زمان اشغال عراق و حتی پیش از آن، هیچگاه اتحادیه عرب تصمیمی متناسب با رویکردها و انتظارات ملت های عرب نگرفته است. بلکه همیشه همسو با رژیم های وابسته و شکست خورده بوده است.
اگر ترامپ نتیجه انتخابات را نپذیرد چه می‌شود؟
بسیاری از کارشناسان درباره حالتی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نتیجه انتخابات سوم نوامبر را نپذیرد ابراز نگرانی کرده‌اند. اما سوال اینجا است که اگر وی این نتایج را نپذیرد بخصوص اکنون که صحبت رای‌گیری پستی نیز مطرح است، چه می‌شود؟

پر بازدید ترین اخبار امروز

وضعیت اینترنت دانشجویان به کجا رسید؟
اینترنت دانشجویان کلاف سردرگمی است که با توجه به شدت گرفتن ویروس کرونا و توسعه آموزش های مجازی مشکلات آن بیش از پیش شده است.
نحوه دریافت گواهی سوء پیشینه+ مدارک لازم
برای دریافت گواهی سوء پیشینه باید یکسری از اقدامات را انجام داد و مدارکی را برای این منظور تهیه کرد.
مصرف ویتامین D خطر مرگ بر اثر کرونا را به نصف می‌رساند
بر اساس یک پژوهش جدید که به تازگی به انجام رسیده است، بیماران مبتلا به کرونا که به اندازه کافی ویتامین دی (D) مصرف کنند، خطر مرگ آن‌ها به میزان ۵۲ درصد به نسبت افرادی که از کمبود این ویتامین رنج می‌برند، کمتر خواهد بود.
انجام 121 هزار بازدید از هیئات مذهبی در ماه محرم
رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از تدوین 116 پروتکل بهداشتی پس از همه گیری کووید 19 و انجام 121 هزار بازدید از هیئات مذهبی در ماه محرم خبر داد.
عبدی: به مطهری قول داده بودم گل بزنم!
مهاجم جوان پرسپولیس گفت: هر فوتبالیستی دوست دارد بازی کند، اما من هنوز جوان هستم. آقایحیی و مربیان پرسپولیس صلاح من را بهتر از همه می‌دانند.
جواد امام :حتما تصمیم انتخاباتی  ۱۴۰۰ اصلاح طلبان متفاوت از ۹۲ خواهد بود
محمدجواد رفیق‌دوست درگذشت
قمی: حاکم شدن عدالت در جامعه مردم را به انتخابات متمایل می‌کند
آغاز ساخت نخستین پترو پالایشگاه کشور در بندرعباس
بیانیه جبهه جهادگران ایران اسلامی برای هفته دفاع مقدس
پیام تسلیت مقام معظم رهبری در پی درگذشت حجت‌الاسلام والمسلمین حسن ممدوحی
حقیقت‌پور: قانون انتخابات ریاست‌جمهوری چارچوب منطقی می‌خواهد
بررسی راهبرد نحوه نظارت بر فعالیت‌های حزبی کشور در کمیسیون ماده۱۰
دستور ویژه وزیر کشور جهت پیگیری و حل مشکلات واحدهای تولیدی مشکل دار و بحرانی در استان‌های سراسر
رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام: آیت‌الله ممدوحی عمر خود را صرف تبلیغ اسلام کرد