نسخه نفیس «خمسه» نظامی رونمایی شد

13:56 ۱۷ روز و ۱ ساعت پیش ایسنا 147 0
نسخه نفیس «خمسه» نظامی رونمایی شد

آیین رونمایی از بازنشر نسخه نفیس «خمسه نظامی» (نسخه شاه‌طهماسبی) برگزار شد.

ایسنا

به گزارش ایسنا به نقل از روابط‌عمومی فرهنگستان هنر، آیین رونمایی از نسخه نفیس «خمسه شاه‌طهماسبی» شنبه (۳۱ خرداد ۱۳۹۹) در تالار ایرانِ فرهنگستان هنر، با حضور جمعی از هنرمندان و ادیبان و مسئولان، و با رعایت نکات بهداشتی در پی شیوع ویروس کرونا برگزار شد.
علیرضا اسماعیلی، سرپرست فرهنگستان هنر، در ابتدای این مراسم گفت: سنت کتاب‌آرایی در تاریخ هنر ایران سابقه‌ای دیرینه دارد. از میان متون کهن فارسی، شاهنامه فردوسی، خمسه نظامی، هفت‌اورنگ جامی و کلیله‌ودمنه بیش از دیگر متون در گذشته برای تصویرگری و کتابت مورد توجه هنرمندان بوده است. از عصر زرین کتاب‌آرایی و مجموعه‌سازی در اوایل دوره صفوی که دنباله سنّت شکوفای هرات دوره تیموری است، نسخ خطی بسیار نفیس و ارزشمندی باقی مانده است که در میان آن‌ها «شاهنامه شاه‌طهماسبی» و «خمسه شاه‌طهماسبی» از جایگاهی ویژه برخوردارند. فرهنگستان هنر طبق وظایف اساسنامه‌ای خود همواره برای شناسایی و معرفی این‌گونه نسخ مهم هنری، به طرق مختلف ازجمله بازنشر آن‌ها، اهتمامی ویژه ورزیده است. شناسایی و بازنشر این نسخ می‌تواند ضمن احیا و حفظ و اشاعه سنّت ارزشمند کتاب‌آرایی، در الگوسازی و خلق آثار جدید هنرمندان معاصر کشورمان نیز الهام‌بخش و راهگشا باشد.
سرپرست فرهنگستان هنر به شرح و توضیح در باب نسخه نفیس نظامی پرداخت و گفت: خوشبختانه «شاهنامه شاه‌طهماسبی» که با ۲۵۸ تصویر بزرگ‌ترین نسخه مصور شاهنامه فردوسی است، در چند سال گذشته به اهتمام فرهنگستان هنر و همکاری موزه هنرهای معاصر تهران بازنشر شد. اما خمسه نظامی که به «خمسه شاه‌طهماسبی» مشهور است، با خط نستعلیق یکدست و استوار شاه‌محمود نیشابوری، ۸۰۰ نوع تشعیر، ۱۴ نگاره استادان نگارگر دوره صفوی و سه نگاره محمد زمان که در دوره شاه‌سلیمان صفوی به آن افزوده شده است، و نیز جدول‌کشی‌ها، تذهیب‌ها، سرلوح‌ها و کتیبه‌های ظریف و شکوهمندش، نفیس‌ترین و مهم‌ترین نسخه خطی است که از خمسه نظامی، در بین سال‌های ۹۴۶ـ۹۴۹هـ.ق کتابت و تصویرگری شده است.
اسماعیلی افزود: گویا تغییر رویکرد شاه‌طهماسب به هنر، که باعث مهاجرت جمع فراوانی از شاعران و هنرمندان کارگاه سلطنتی صفوی به دربار گورکانیان هند و دربار عثمانی شد، در کاهش تعداد نگاره‌های این نسخه و محدودشدن نگاره‌ها به بخشی از آن بی‌تأثیر نبوده است.
او بیان کرد: متأسفانه آسیب‌هایی جدی‌ای در گذر زمان به اصل این نسخه وارد شده است؛ جلد و آستربدرقه آن از بین رفته و قسمت بالایی صفحات بسیاری از آن دچار آب‌گرفتگی شده است. اصل این نسخه در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شود و چگونگی و زمان دقیق خروج آن از کتابخانه سلطنتی قاجار مشخص نیست. آنچه مسلّم است این است که این نسخه به دلیل تجدید جلد و آستربدرقه آن به سبک قاجاری و نیز یادداشت محمودمیرزا قاجار (فرزند فتحعلی شاه) بر یکی از صفحات خالی آن (با درج تاریخ ۱۲۴۳هـ.ق)، تا اوایل دوره قاجار در ایران بوده است. احتمالاً این نسخه نیز همچون بسیاری از نسخ خطی کتابخانه سلطنتی در دوره مظفرالدین شاه و ریاست میرزاعلی لسان‌الدوله بر کتابخانه مذکور به تاراج رفته و سر از کتابخانه بریتانیا درآورده است.
سرپرست فرهنگستان هنر گفت: درصددیم گزیده‌ای از خمسه نظامی شاه‌طهماسبی را، شامل تمامی نگاره‌ها و گزیده تشعیرها و تذهیب‌ها و کتیبه‌ها همراه با پژوهشی در معرفی عمیق‌تر و کامل‌تر این نسخه منتشر کنیم تا با قیمت مناسب در اختیار دانشجویان و هنرپژوهان علاقه‌مند به این نسخه قرار گیرد.
اسماعیلی همچنین بیان کرد: از استاد احصایی که زحمت کتابت عنوان کتاب را کشیدند، استاد محمدعلی رجبی و استاد مهدی حسینی که علاوه بر نگارش مقالات ضمیمه کتاب، در مراحل چاپ کتاب نیز همراه ما بودند کمال تشکر و تقدیر را داریم.
روح این اثر ارزشمند و نفیس، شعر نظامی است همچنین غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ضمن تشکر و قدردانی از فرهنگستان هنر برای انتشار و چاپ این نسخه نفیس گفت: فرهنگستان هنر و فرهنگستان زبان و ادب فارسی گاهی درباره یک اثر ادبی کار می‌کنند، اما از دو زاویه مختلف. در فرهنگستان هنر یک اثر ادبی را به اعتبار جنبه هنری معرفی می‌کنند و در فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جنبه ادبی و زبانی اثر نگاه می‌کنند. بر همین اساس شاهنامه شاه‌طهماسبی و خمسه شاه‌طهماسبی هر کدام برای این دو فرهنگستان به دو اعتبار مختلف اهمیت دارند.
او در ادامه سخنان خود چند نکته درباره اهمیت روزگارِ خلق این اثر هنری گفت: آنچه می‌خواهم بر آن تأکید کنم، معنای فرهنگی و تمدنی کتاب‌هایی مانند شاهنامه شاه‌طهماسبی و خمسه شاه‌طهماسبی است. باید برای درک این موضوع به سال‌های ۹۴۰ تا ۹۵۰ هجری قمری بازگردیم. در ایران آن روزگار، مدیریتی اعمال شده که عده‌ای از خوش‌نویسان و نقاشان و نگارگران طراز اول، بتوانند چنین اثر هنری فاخر و ماندگاری خلق کنند. باید ببینیم جامعه آن روزگار چه جامعه‌ای بوده که در آن می‌توانستند چنین اثری به وجود بیاورند. روح این اثر، شعر نظامی است. اصلِ این نسخه، که پنج مثنوی عاشقانه و عارفانه بسیار فاخر است، مانند نگینی بوده که شاه‌طهماسب تصمیم گرفته آن را روی یک رکاب و خاتم انگشتری زیبا بنشاند. در واقع خلق این اثر در آن دوره، نصب‌کردن نگینِ شعر نظامی روی انگشتری زیبا بوده است.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه سخنان خود درباره اهمیت کار فرهنگی و هنری در جامعه گفت: اینکه در آن روزگار، انواع نگارگران و خوش‌نویسان و تذهیب‌کاران و تشعیرگران از همه‌جای ایران جمع شدند و طی سال‌های دراز این اثر هنری را با هماهنگی هم به وجود آوردند، هم حکایت از عمق کار فرهنگی و هنری در این سرزمین می‌کند، هم مدیریت کارآمد فرهنگی در جامعه آن وقت ایران را نشان می‌دهد.
حداد عادل در پایان سخنان خود اشاره‌ای به شعر نظامی کرد و با تمجید و تعریف از زبان و سبک خاص این شاعر بلندآوازه، ابیاتی از مثنوی لیلی و مجنون خواند.
هنر چراغ و آیینه است در ادامه این مراسم، سیدمحمدمجتبی حسینی، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سخنان خود را پس از قدردانی از زحمات فرهنگستان هنر در انتشار این مجموعه ارزشمند، این‌گونه آغاز کرد: هنر چراغ و آیینه است. هنر آیینه است، زیرا که تصویری بی‌دریغ و روشن از زمانه خود ارائه می‌دهد. برای شاخص‌شدن ۲۰ هنرمند که در یک شاهکار نقش‌آفرین می‌شوند، حتماً ۲۰۰، دوهزار و شاید ۲۰هزار هنرمند ارزشمند و فعال باید حضور داشته باشند. حضور این تعداد هنرمند نشان‌دهنده حاکمانی است که قدر هنر را می‌دانسته‌اند.
شاعر بازگوکننده سرنوشت حقیقی انسان‌هاست حسن بلخاری‌قهی، رئیس گروه هنرهای سنتی فرهنگستان هنر، ضمن سپاسگزاری از فرهنگستان هنر و شهرداری تهران در برگزاری این مراسم گفت: می‌خواهم به نام نظامی اشاره و نکته‌ای بیان کنم. نام کامل نظامی، جمال‌الدین ابومحمد الیاس بن یوسف نظامی گنجوی، متخلص به حکیم است. در این باب که چرا به او حکیم می‌گفتند باید به نکته‌ای اشاره کنم؛ ارسطو کتابی دارد به نام «بوطیقا» که در این کتاب بحثی فوق‌العاده زیبا درباره تفاوت بین مورخ و فیلسوف آورده است. از دیدگاه او، مورخ از وقایعی سخن می‌گوید که انجام و تمام شده است. تاریخ، بیان وقایع مضبوط و انجام‌شده است. اما هنگامی که شاعر سخن می‌گوید، بیانش باید امکانی باشد؛ یعنی در سرنوشت همه آدمیان بتواند تکرار شود.
هنرجویان ما تشنه این آثار فاخرند در این مراسم بهمن نامورمطلق، دبیر علمی همایش «خمسه‌نگاری؛ بازنمود خمسه نظامی در هنر» عنوان کرد که از ابتدا قرار بود که همایش «خمسه‌نگاری؛ بازنمود خمسه نظامی در هنر» از رویدادی هنری و فرهنگی به سمت رویدادی علمی حرکت کند.
نامورمطلق به مجموعه مقالات ارسال‌شده به دبیرخانه علمی همایش خمسه اشاره کرد و گفت: در این مقالات رویکردهای متفاوتی به خمسه نظامی تحلیل و بررسی شد؛ مواردی از قبیل اسطوره‎‌شناسی، نشانه‌شناسی، هرمنوتیک و آیکونولوژی که همگی به ما اطلاعاتی تازه می‌دهند. می‌توان گفت که این مقالات بینارشته‌ای، مطمئناً بعد از چاپ نگاهی تازه به این اثر به ما خواهند داد. یکی از کارهای خوب ما همزمان با برگزاری این همایش این بود که با همه دانشگاه‌های هنر کشور تعامل داشتیم و این مراکز ما را همراهی کردند.
او با اشاره به گرفتن نشان ISC برای این اثر فاخر، در پاسخ به این پرسش که چرا باید این‌چنین آثاری چاپ و تکثیر شوند، گفت: ما اگر برگردیم و در پیشینه خود کندوکاو کنیم، متوجه می‌شویم که با این آثار ارزشمند می‌توانیم هویتمان را بازشناسی و زیبایی‌شناسی‌مان را احیا کنیم. تکثیر این زیبایی‌شناسی را می‌توان در آثار اخیر به‌وضوح دید. اتفاقاً با مبانی فکری امروز هم مناسبت دارد.
او دلیل دیگر این امر را استفاده از این مفاهیم برای آموزش هنر دانست و گفت: این یکی از مأموریت‌های ما محسوب می‌شود. ما باید از منابعی که داریم در جهت آموزش هنر استفاده کنیم. با این وصف، ما از یک مجسمه شهری رونمایی نمی‌کنیم، بلکه گفتمانی را بازتولید می‌کنیم. این یک جشن محسوب می‌شود؛ چراکه تا پیش از این، دانش ما از این اثر کم بوده است. اکنون با در دست داشتنش، می‌توانیم بگوییم که بازگشت یک اسیر را جشن گرفته‌ایم.
نامور در ادامه گفت: نخستین ویژگی این اثر فاخربودن آن است. البته که باید به برهه تاریخی این اثر دقت کرد. این اثر در زمانی نقش بسته که می‌توان گفت بهترین خمسه، بهترین شاهنامه و بهترین مرقعات در آن زمان به نقش درآمده‌اند.
موضوع دیگری که نامورمطلق بر آن تأکید کرد، جامع‌بودن خمسه بود. او گفت: در این اثر ارزشمند، از همه مکاتب از جمله مکتب تبریز، بخارا و هرات به‌زیبایی و بی هیچ‌گونه تنگ‌نظری استفاده شده است.
او بیان کرد: درباره ویژگی‌های این خمسه می‌توان گفت که این نسخه دایره‌المعارفی از تشعیر است و ما در این اثر، تجربیات درزمانی و هم‌زمانی را با هم مشاهده می‌کنیم. انگار نظامی همه گونه‌های هنری را یک‌جا جمع کرده و در یک مجموعه جای داده است.
خمسه شاه‌طهماسبی از معتبرترین هنرمندان روزگار خود بهره برد سیدمهدی حسینی، عضو پیوسته فرهنگستان هنر نیز به تفاوت‌های بین خمسه شاه‌طهماسبی و شاهنامه شاه‌طهماسبی اشاره کرد و گفت: درست است که تعداد نگاره‌های خمسه، از تعداد نگاره‌های شاهنامه کمتر است اما تمام صفات تشعیر در آن وجود دارد. این نگاره‌ها ویژگی‌هایی دارند که آنها را منحصربه‌فرد می‌کند؛ از جمله زیبایی آثار در مجالس شکار و عدم تکرار تصویر جانوران در تشعیرها.
حسینی در ادامه گفت: موارد دیگر حائز اهمیت در خمسه شاه‌طهماسبی این است که از معتبرترین هنرمندان زمان خود بهره برده است؛ هنرمندانی همچون سلطان محمود نقاش، خالق زیباترین معراج‌نامه‌ها. این مهم است که بدانیم غربی‌ها که نه‌فقط از اعتقادات ما در باب معراج چیزی نمی‌دانند بلکه اساساً نگارگری ما را متوجه نمی‌شوند هم، به این موضوع عمیق می‌نگرند.
عضو پیوسته فرهنگستان هنر در پایان سخنانش به اهمیت و حساس‌بودن مسئله زمان در نگاره‌های خمسه اشاره کرد و گفت: از این خمسه می‌توان درس‌هایی گرفت. وقتی به نگاره‌های مکتب تبریز در این اثر دقت کنیم، می‌بینیم که تمام ویژگی‌های این مکتب را در خود دارند. وقتی که سه صفحه کارنشده در همان دوره، به دست زمان سپرده می‌شوند و به اواخر دوره صفوی می‌رسند، نگارگر بعدی دیگر از مکتب تبریز استفاده نمی‌کند بلکه مکتب اصفهان را وارد خمسه می‌کند و این اهمیت مسئله "زمان" را در تکمیل این اثر نشان می‌دهد.
ما باید رویکردهای فرهنگی‌مان را فرابخوانیم پیروز حناچی، شهردار تهران، آخرین سخنران این برنامه بود که با ابراز خوشحالی از برگزاری این مراسم سخنان خود را این‌گونه آغاز کرد: این مایه خوشحالی است که می‌بینیم تصمیمی که در حدود  یک‌سال و نیم پیش گرفته شد، امروز به بار نشسته است. به امید خدا، این اثر ارزشمند در دسترس کسانی قرار بگیرد که دلشان برای فرهنگ و هنر این سرزمین می‌تپد.
شهردار تهران با یادی از شهید چمران و دکتر شریعتی که این روزها سالگرد رحلتشان است، ادامه داد: ما در تاریخ و بقعه تاریخی سرزمینمان، فرهنگ و پیشینه‌ای غنی داریم که اگر بخواهیم نسبت به دیگر کشورها، برتری‌مان را نشان دهیم، باید این‌گونه رویکردهای فرهنگی را فرابخوانیم؛ رویکردی که در خمسه نظامی به‌صورت بسیار بارز وجود دارد.
حناچی در ادامه و در تأیید صحبت‌های مهدی حسینی گفت: مقوله اهمیت درک زمان، فقط مختص ادبیات نیست و در معماری و شهرسازی نیز مقوله‌ای بسیار پراهمیت است. این مهم را می‌توان از یزد در دوره ایلخانیان تا اصفهان در دوره صفویان پی گرفت. شاید این خصیصه سرزمین ماست.
در پایان این مراسم از محمدباقر آقامیری، سیدمهدی حسینی و صادق رضوان‌فر، هنرمندان خمسه‌نگار و خمسه‌پژوه، با اهدای لوح تقدیر تجلیل شد.


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

دین و اندیشه
دین و اندیشه

آخرین اخبار

معرفی اسنپ دکتر و ارائه خدمات رایگان پزشکی برای رانندگان اسنپ
سال‌هاست که خدمات آنلاین پزشکی در کشورهای مختلف دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد و در ایران نیز اپلیکیشن اسنپ همزمان با شیوع کرونا، با اضافه کردن سرویس «پزشک و مشاور» در این بخش وارد شده است.
دانلود قسمت دوم سریال موچین
سریال کمدی اجتماعی «موچین» به کارگردانی و نویسندگی حسین تبریزی هر چهارشنبه توسط سایت دانلود قانونی حلال دانلود توزیع می‌شود.
تور کیش هتل داریوش
امروزه بسیاری از گردشگران به دنبال رزرو تور کیش هتل داریوش می‌باشند. آژانس هواپیمایی ندا بال آسمان به‌عنوان یکی از برگزارکنندگان تور کیش به‌صورت خلاصه در مطلب زیر به برخی از خدمات هتل داریوش کیش اشاره می‌کند.
تا خرید کتب زبان، تنها چند کلیک فاصله‌ دارید!
با بانک کتاب ناهید، دیگر نگران گشت و گذار و یافتن کتب زبان موردنظر خود نباشید. بانک جامع کتابی که تنها با چند کلیک، راه را برای دسترسی آسان و بی دردسر به هر منبعی که بخواهید برای شما فراهم کرده است.
سیتروئن که بود؟
آندره گوستاو سیتروئن در ۱۹۰۰ از «اکول پلی‌تکنیک» فارغ‌التحصیل شد و پس از آن به‌عنوان یک مهندس و طراح صنعتی مشغول به‌کار شد. در همان سال از لهستان که زادگاه مادرش بود، دیدار کرد. طی این سفر نجاری را دید که مشغول کار روی چرخ دنده‌ای با ساختار استخوان ماهی بود. این چرخ دنده با صدای کمتر و به شکلی روان‌تر کار می‌کرد. سیتروئن حق اختراع و امتیاز آن را با مبلغی بسیار اندک خریداری کرد که همین خرید ساده منجر به اختراعی شد که به سیتروئن اعتبار فراوانی بخشید؛ یعنی چرخ دنده‌های مارپیچی دوبل.
۱۷ میلیارد؛ هزینه یک شعار!
برخی فقط حدس می‌زنند محمدحسن انصاری‌فرد دوست نداشت پرسپولیس با مربی انتخاب‌شده توسط ایرج عرب به مقام قهرمانی برسد. او مایل بود در قامت یک فاتح، گل‌محمدی را به پرسپولیس بیاورد، بعد در کنار یحیی و مطهری و افشین پیروانی و کریم باقری عکس دسته‌جمعی بگیرد و بتواند شعار معروف «کادر تمام پرسپولیسی» را سر بدهد؛ شعاری که حالا بیش از ۱۷ میلیارد تومان برای باشگاه پرسپولیس هزینه در پی داشته است. بله؛ هزینه برخی شعارها سرسام‌آور است!
هیچ برنامه‌ای برای اسکی‌بازان معلول تا پایان ۲۰۲۰ وجود ندارد
رئیس انجمن اسکی معلولان گفت: تا پایان ۲۰۲۰ کلیه مسابقات پاراسکی از سوی IPC لغو شد و هنوز هیچ برنامه جدیدی از سوی کمیته بین‌المللی پارالمپیک ارائه نشده است.
تعویق جایزه بزرگ دوومیدانی با اوج‌گیری کرونا
مسابقات جایزه بزرگ دوومیدانی به دلیل اوج‌گیری شیوع ویروس کرونا در کشور به تعویق افتاد.
جلسه هیات اجرایی کمیته ملی المپیک برگزار نمی‌شود
هیات اجرایی کمیته ملی المپیک هفته آینده تشکیل جلسه نمی‌دهد.
ماتئوس: لیورپول بهترین گزینه برای آلکانتاراست
ستاره سابق بایرن مونیخ معتقد است که لیورپول بهترین مقصد برای هافبک اسپانیایی باواریایی‌هاست.

پر بازدید ترین اخبار امروز

نحوه آموزش در دانشگاه‌ها پس از کرونا چگونه خواهد بود؟+فیلم
معاون آموزشی وزارت علوم با تاکید بر اینکه آموزش دانشگاه‌ها در دوران پس از کرونا به هیچ وجه به وضعیت قبل از بهمن ۹۸ باز نخواهد گشت، گفت: با توجه به مجازی شدن آموزش در دانشگاه‌ها مطمئنا پس از کرونا نیز آموزش الکترونیکی در کنار کلاس‌های حضوری ارائه خواهد شد، چرا که دانشجویان به هیچ عنوان دیگر به آموزش صرف حضوری تن نخواهند داد.
وضعیت سپرده‌های بانکی و نقش بانک‌ها در سامان‌دهی بازار ارز از زبان مدیرعامل بانک رفاه
مدیرعامل بانک رفاه ضمن تشریح اقدامات این بانک در زمینه پرداخت تسهیلات به اقشار مختلف، در مورد سپرده‌های بانکی و نقش بانک‌ها در سامان‌دهی بازار ارز، توضیحاتی را ارائه کرد.
ممنوعیت واردات گوشی‌ تلفن همراه به گمرک ابلاغ نشده است
عباسپور در خصوص ابلاغیه اعمال ممنوعیت واردات گوشی تلفن همراه به ارزش بالای ۳۰۰ یورو توضیحاتی را ارائه داد.
شکست خانگی نیروی زمینی
آخرین مسابقه هفته بیست و هشتم لیگ دسته اول امروز از ساعت 19:50 در تهران بین دو تیم نیروی زمینی و هوادار برگزار شد که تیم نیروی زمینی در این مسابقه با نتیجه دو بر یک شکست خورد.
شکایت باشگاه سپیدرود از داور ال‌گیلانو
مدیر روابط عمومی باشگاه سپیدرود با اعلام اینکه اگر مسابقه فصل گذشته سپیدرود رشت برابر نفت مسجدسلیمان را بزرگترین فاجعه داوری تاریخ لیگ برتر بنامیم سخنی گزاف نیست، بیان کرد: در آن مسابقه کلکسیونی از بی‌قانونی، اهمال و کوتاهی، اشتباهات عامدانه، حق‌کشی و بی‌عدالتی را مسئولان برگزاری و تیم داوری به مردم رشت هدیه دادند.
تاکید هوشنگ مرادی کرمانی بر«شیرین‌نویسی»
تبریک ˮکانونˮ برای «روز ملی ادبیات کودک»
انتشار ۳ کتاب از مجموعه «نویسنده‌های بزرگ، خواننده‌های کوچک»
«اهمیت مانیفست کمونیست» در یک کتاب
انتشار زندگینامه مهدی آذریزدی به زبان کودکان
دسترسی رایگان به انتشارات کتابخانه ملی بدون نیاز به عضویت
تعویق حضور کانادا به عنوان مهمان ویژه نمایشگاه کتاب فرانکفورت
«بیهوده نمیر!» منتشر شد
تأثیر کرونا بر ذائقه کتابخوانی روس‌ها
آسیب‌شناسی بازآفرینی در ادبیات کودک