چرا شوخی با واژه‌های فرهنگستان خوب است؟

01:05 ۱۱ روز و ۱۰ ساعت پیش ایسنا 281 0
چرا شوخی با واژه‌های فرهنگستان خوب است؟

حسین بیات معتقد است، شوخی‌ با واژه‌های فرهنگستان نشان می‌دهد امروزه تعداد بیشتری از مردم دغدغه زبان فارسی را دارند و این اتفاق خوبی است.

ایسنا

استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی در گفت‌وگو با ایسنا، درباره  واژه‌هایی که اخیرا توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی جایگزین شده‌اند  و شوخی‌هایی که در فضای مجازی با آن‌ها می‌شود اظهار کرد: این‌که بخواهیم در مورد برخورد مردم با واژه‌های فرهنگستان بر اساس مدت زمان محدودی قضاوت کنیم، به نظر کار درستی نیست؛ در واقع فرآیندهای زبانی معمولا فرآیندهای زمان‌بری است. برای همین بخصوص در کاری مثل کار فرهنگستان که زیرمجموعه بحث برنامه‌ریزی زبانی است، نمی‌توان انتظار داشت که تصمیمی درباره زبان بگیریم و تغییری را خواستار شویم و بلافاصله اتفاق بیفتد و مردم شروع به عمل کردن به پیشنهادها کنند. البته برای قضاوت در مورد دلیل برخورد مردم با بحث واژه‌سازی و واژه‌گزینی باید فعل آن از ابتدا درنظر گرفته شود.
او با اشاره به سابقه زیاد واژه‌گزینی گفت: پیش از شکل‌گیری فرهنگستان‌ها حتی در گذشته و در ادبیات کلاسیک ما آثاری بوده‌اند که نویسندگان در آن‌ها معادل‌هایی را برای کلمات عربی به کار می‌بردند، این‌ها کم کم در زبان فارسی جا افتادند. در واقع پیشنهاد معادل و واژه‌گزینی، فرآیند سابقه‌داری است. منتها این‌که حالا مردم با واژگان پیشنهادی شوخی می‌کنند، به نظر من لزوما چیز بدی نیست، حتی فکر می‌کنم این نشان می‌دهد دانش زبانی مردم بالا رفته که به فرآیندهای شکل‌گیری واژگان و ساختار واژگان دقت می‌کنند.
بیات افزود: قبلا فقط برخی خواص دغدغه واژه‌های پیشنهادی فرهنگستان را داشتند که در آثارشان منعکس می‌شد و بعضی از این واژه‌های پیشنهادی را نقد می‌کردند. ولی امروزه این مسئله عمومی‌تر شده و این شوخی‌ها نشان می‌دهد تعداد بیشتری از مردم دغدغه زبان فارسی را دارند و به نظر من این اتفاق خوبی است. البته این را هم باید در نظر گرفت که گاهی آن‌چه مردم با آن شوخی می‌کنند اصلا پیشنهاد فرهنگستان نیست؛ مثلا از برنامه‌های طنز رسانه‌ها گرفته شده و یا ساخته خود مردم است. ولی اگر اتفاقی را که برای واژه‌های فعلی فرهنگستان می‌افتد با دوره‌های پیشین مقایسه کنیم به نظرم می‌توان نتیجه روشنی از آن گرفت.
این عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی در ادامه با بیان این‌که جا افتادن واژه‌های پیشنهادی فرهنگستان بعضی وقت‌ها دهه‌ها طول می‌کشد، گفت: خیلی‌ها که در این حوزه‌ها مطالعه ندارند، احتمالا نمی‌دانند کلماتی که امروزه در زبان فارسی جا افتاده‌اند در زبان فارسی نبوده‌اند؛ کلماتی مثل «آتش‌نشان»، «زمین‌شناسی»، «هواپیما»، «قرارداد» و ... همه پیشنهاد فرهنگستان اول بوده‌اند.
او یادآور شد: صادق هدایت در یکی از آثارش، «فرهنگ فرهنگستان»، با بیان طنزی از بعضی از این کلمات انتقاد می‌کند، البته لزوما از کلمات انتقاد نمی‌کند و بعضی وقت‌ها از توضیحی که برای کلمه نوشته شده، انتقاد می‌کند. اما امروزه خیلی از این‌ها جا افتاده‌ و عادی شده‌اند. شاید کسی آن موقع پیش‌بینی نمی‌کرد که این کلمات این‌طور در زبان فارسی رواج پیدا کند. از پیشنهادهای اخیر فرهنگستان هم بعضی از موارد رواج پیدا کرده‌اند ولی همان‌طور که گفتم نمی‌توان انتظار داشت مردمی که به استفاده از یک واژه عادت کرده‌اند به سرعت عادت زبانی‌شان را تغییر دهند، حتی گاهی این مسئله مستلزم تغییر نسل‌ها است، یعنی وقتی نسل جدیدی بیاید از طریق سیستم آموزشی یا رسانه‌ها کلمه‌های جدید برایش آشناتر است و دیگر آن‌ها را به کار می‌برد. 
حسین بیات سپس در پاسخ به سوالی درخصوص مسئولیت نهادهای دیگر و مسئولیت اجتماعی نسبت به حفظ زبان فارسی بیان کرد: در مسائلی مثل موضوع واژه‌گزینی ما نمی‌توانیم جامعه را به طور کلی مقصر بدانیم و اصلا این یک بحث فرهنگی و اتفاقی است که گاهی به طور طبیعی در زبان می‌افتد، پس نمی‌توانیم با یک نگاه قضاوت‌کننده‌ بگوییم که اشکال این کار از کجاست؛ واقعیت این است که زبان‌ها پدیده‌های پویایی هستند و تغییرات در آن‌ها اتفاق می‌افتد و استفاده مردم از زبان هم معمولا به عنوان یک ابزار است، پس به هر شکلی که راحت‌تر هستند از آن استفاده می‌کنند؛ عموم مردم این‌طورند.
این مدرس زبان و ادبیات فارسی افزود: افراد خاصی هم هستند که با زبان به عنوان ابزار کارشان سر و کار دارند، مثلا نویسنده یا مترجم هستند. این‌ها باید دقت کافی را در کاربرد زبان داشته باشند، اما عموم مردم از عواملی در استفاده از زبان تاثیر می‌گیرند که خیلی وقت‌ها خودآگاه نیست، مثلا آن چیزی است که در نظام آموزشی یاد می‌گیرند یا در رسانه‌ها می‌بینند. امروزه با وجود غلبه رسانه‌ها می‌بینیم که خیلی کاربردهای زبانی مردم خیلی وقت‌ها حتی تحت‌تاثیر اشتباهاتی قرار می‌گیرد. برای همین خیلی نمی‌شود از مردم انتظار داشته باشیم و بگوییم که آن‌ها باید دانش‌شان را به حدی برسانند که پیشنهادهای فرهنگستان را درک کنند.
او در ادامه با تاکید بر موضوعی که مردم باید بدانند گفت: کسانی که در فرهنگستان فعالیت دارند و فرآیندهای طولانی منتهی به پیشنهاد واژگان را انجام می‌دهند و در آن نقش دارند، آدم‌های عادی نیستند و دانش زبانی‌شان دانشی تخصصی است و نخبه‌های این حوزه هستند یا سعی شده تا نخبه‌های این حوزه انتخاب شوند. این‌طور نیست که بر اساس ذوق و سلیقه شخصی‌شان یا تصمیم ناگهانی‌ای که یک دفعه به ذهن‌شان می‌رسد، معادل‌ها را پیشنهاد کنند. معمولا مراحل طولانی و برنامه‌ریزی‌شده‌ای طی و منجر به واژگان پیشنهادی فرهنگستان می‌شود. به نظرم دانستن این موضوع ضروری است چون گاهی شوخی‌هایی که با فرهنگستان می‌شود نشان می‌دهد که احیانا بعضی‌ها فکر می‌کنند این اتفاق ناگهانی و بدون برنامه‌ریزی قبلی می‌افتد.
بیات همچنین با بیان این‌که نیازی نیست مردم در مباحث مربوط به واژه‌سازی و مواردی مثل این‌ که امری تخصصی است، دخالتی داشته باشند اظهار کرد: یکی از انتقادهایی که درباره واژگان پیشنهادی فرهنگستان در افکار عمومی مطرح می‌شود این است که در مقابل یک واژه انگلیسی واژه‌ای پیشنهاد شده که کاملا فارسی نیست، مثلا یک جزء عربی دارد یا از عربی گرفته شده است، اما نکته‌ای که باید به آن دقت کرد این است که وقتی می‌گوییم «فارسی»، از فارسی سره یا پاک حرف نمی‌زنیم، چون زبان پاک اصلا وجود ندارد. اجزایی که در زبان فارسی قرن‌هاست پذیرفته شده‌ و جا افتاده‌اند، فارسی محسوب می‌شوند. قرار نیست که واژه‌های پیشنهادی فرهنگستان لزوما ریشه فارسی باستان یا پهلوی داشته باشند، بلکه ممکن است اجزایی داشته باشند که در اصل فارسی نیستند، اما فارسی‌زبان‌های امروزی آن را پذیرفته‌اند. انتظار ما از واژه‌سازی نباید این باشد که سراغ فارسی سره برود.


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

بهترین پکیج فروش دوربین‌های مدار بسته
امروزه بیشتر افراد برای حفظ امنیت و حراست از محل موردنظرشان اولین کاری که به نظرشان می‌رسد استفاده از تجهیزات مداربسته می‌باشد؛ اما در این رابطه دغدغه‌های زیادی وجود دارد و آن این است که این تجهیزات مدار بسته را از فروشگاه تهیه کنیم یا شرکت‌هایی که در این زمینه فعالیت دارند.
کافی شاپی برای قرارهای دوستانه
برقراری روابط بین دوستان، رفت‌وآمدهای مستمر یا گاه‌به‌گاه و قرارهای دوستانه از مهم‌ترین انواع ارتباط بین انسان‌هاست.
سبدگردان هدف در نمایشگاه بین‌المللی بورس، بانک و بیمه شیراز
برای آشنایی با شرکت سبدگردان هدف با مدیریت عباسعلی حقانی نسب می‌توانید به غرفه سبدگردان هدف در نمایشگاه بین‌المللی بورس، بانک و بیمه شیراز مراجعه کنید.
ویدئو - وقتی ربات‌ها به مبارزه با کرونا می‌شتابند
به غیر از انسان‌ها، ربات‌ها نیز به صحنه نبرد و تلاش برای شکست ویروس کرونا وارد شده‌اند. در این چند ماه که جهان درگیر همه‌گیری ویروس کرونای نوع جدید شده است، برخی کشورها برای امور مختلف از ربات‌ها کمک گرفته‌اند؛ از توزیع غذا و دارو گرفته تا نظارت بر حفظ فاصله اجتماعی. در این ویدئو با پنج رباتی آشنا می‌شویم که در تلاش انسان‌ها برای از بین بردن ویروس کرونا سهیم شده‌اند.
پیروزی خادم‌الشریعه برابر حریف آمریکایی در مسابقات شطرنج آنلاین
سارا خادم الشریعه موفق شد در رقابت‌های آنلاین شطرنج، برابر حریف آمریکایی به پیروزی برسد.
لمپارد: تاوان اشتباهات بد خود را دادیم
سرمربی چلسی از عملکرد شاگردانش در دیدار برابر وستهام راضی نیست و به انتقاد از خط دفاعی تیمش پرداخت.
اوبامیانگ با توپچی‌ها تاریخ‌ساز شد
مهاجم گابنی آرسنال با دو گلی که در دیدار برابر نورویچ به ثمر رساند به یک رکورد در تاریخ این باشگاه لندنی دست پیدا کرد.
رکوردی خاص برای ویلیان
هافبک برزیلی چلسی با گلزنی در دیدار برابر وستهام یک رکورد را در تاریخ لیگ جزیره به نام خود به ثبت رساند.
گواردیولا: کلوپ برای فوتبال مفید است- سانه به بایرن می‌رود
سرمربی منچستر سیتی بار دیگر به ستایش از یورگن کلوپ پرداخت. او پیوستن لروی سانه به بایرن مونیخ را تایید کرد.
ایکاردی: پاری سن ژرمن یک گام رو به جلو در زندگی من بود
مهاجم آرژانتینی پاری سن ژرمن از تمدید قرارداد خود با این تیم بسیار خوشحال است.

پر بازدید ترین اخبار امروز

جشنواره  گل اینتر در سری آ
اینتر با یک پیروزی پر گل برابر برشا توانست سه امتیاز بازی را به دست آورد.
وقتی در فوتسال به قوی شدن حریفان تیم ملی فکر می‌کنند!
مشخص نیست حضور تیم ملی فوتسال زیر ۲۳ سال ایران در تورنمنتی که رقیب اصلی این تیم در آن حضور دارد با چه توجیهی صورت گرفته است.
واریز مابه التفاوت ریالی سهمیه اعتباری سوخت خرداد ماه خودروهای حمل و نقل عمومی
مدیر عامل اتحادیه تاکسیرانی‌های شهری کشور گفت: ما به التفاوت ریالی سهمیه اعتباری سوخت خرداد ماه ۵۱۲ هزار خودروی حمل و نقل عمومی، واریز شد.
امسال ۵۰ درصد چهارخطه چهارخطه ازنا - شازند به اتمام می‌رسد
معاون وزیر راه و شهرسازی گفت: امسال ۵۰ درصد چهارخطه چهارخطه ازنا - شازند به اتمام می‌رسد.
اقتصاد انگلیس در بدترین وضعیت ۴۱ سال اخیر
رشد اقتصادی سه ماهه نخست امسال انگلیس به کمترین رقم از سال ۱۹۷۹ رسید.
«چرا ایران؟» در بازار کتاب
«ترانه فراموشی» به چاپ رسید
کتاب جدید محمود دولت‌آبادی در راه است
انتصاب معاون اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی
«از چوبه دار تا سایه مجنون» منتشر شد
برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب «شارجه»
مدیران هفتادساله و جوانان چهل‌ساله
توقف انتشار کتاب افشاگرانه علیه ترامپ
ترجمه رمان کردی «خانه گربه‌ها» به فارسی
«زندگی، سفر خلق معناها» در فضای مجازی