چالش‌های علوم انسانی در دهه‌های اخیر

09:32 ۲۵۴ روز و ۱۰ ساعت پیش ایسنا 1,013 0
چالش‌های علوم انسانی در دهه‌های اخیر

تحلیل دیدگاه مسئولان شورای‌ عالی برنامه‌ریزی، استادان و دانشجویان ‌در مورد وضعیت موجود و وضعیت مطلوب برنامه‌ریزی درسی در آموزش عالی نشان داده است که استادان ‌و دانشجویان ۶ گروه عمده‌ آموزشی (پزشکی، علوم انسانی، علوم پایه، فنی و مهندسی، کشاورزی و دامپزشکی و هنر) برنامه‌های درسی گروه خود را از نظر هماهنگی با پیشرفت‌های علمی و هدف‌های توسعه ‌اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و توجه به کیفیت نهایی بروندادهای آموزش عالی و توانایی برنامه‌ریزی درسی مناسب تشخیص نداده و اصلاح وضعیت آن‌ را در پرهیز از تمرکزگرایی کنونی اعلام کرده‌اند.

ایسنا

به گزارش ایسنا، در پژوهشی که ذیل عنوان بومی‌سازی علوم انسانی نگاشته شده است، بومی‌شدن نوعی واکنش از سمت فرهنگ‌ها و تمدن‌های غیراروپایی به جهان‌شمولی فلسفه، علوم انسانی، اجتماعی، هنر و ادبیات غربی به‌منظور ارائه الگو و ساختاری معرفت‌شناختی، مبتنی‌ بر بنیادها و زمینه‌ها و ساختار فرهنگی، دینی، تاریخی، سیاسی، اقتصادی و ناظر بر مسائل انضمامی این اقلیم حیات یا زیست‌بوم‌های حیات فرهنگی غیرغربی‌ است. جریانی که هم قبل و هم بعد از انقلاب اسلامی در ایران به‌نوعی در حوزه فلسفه و علوم انسانی ـ اجتماعی حضور دارد. به‌رغم اینکه بر سر نقش مهم و تمدن‌ساز علوم انسانی اجماع در خور توجهی در ایران معاصر وجود دارد، این حوزه معرفتی در سه دهه اخیر با چالش‌هایی روبه‌رو شده است که عبارتند از:
ضعف مبانی نظری ـ پارادایمی به‌ویژه از منظر نسبت دین و علوم انسانی، غیر بومی و ناکارآمد بودن این مجموعه معرفتی و ناتوانی در رفع معضلات جامعه ایران، روزآمد نبودن منابع و برنامه‌های درسی و در واقع نوعی ترجمه‌زدگی و تأخیر در مباحث علوم انسانی جهان معاصر.
نکته قابل توجه اینکه برخی از رشته‌ها تأسیسی است و برای اولین بار در ایران تصویب و عملیاتی شده است؛ مانند رشته مطالعات الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، رشته مردم‌شناسی در مقطع دکتری، رشته دکتری هنرهای اسلامی، کارشناسی ارشد مالیه اسلامی و ... .
در این پژوهش،  با تصریح دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس شورای تحول و با در نظر داشتن چهار مؤلفه "اسلامی‌سازی"، "بومی‌سازی"، "روزآمدی" و "کاربردی‌سازی" با تأکید و اولویت مؤلفه اول، به تأسیس، بازنگری و ارزیابی برنامه‌های آموزشی علوم انسانی پرداخته شده است.
بنابراین هدف از این پژوهش، ارائه تصویری نسبتاً جامع و مستند از وضعیت موجود مطالعات و فعالیت‌های‌ انجام گرفته در حوزه تحول در علوم انسانی است.
این پژوهش کوشیده است تا برای نخستین‌بار در ایران کتاب‌شناسی‌ جامع از آثاری که به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی که به‌نوعی مستقیم یا غیرمستقیم در حوزه تحول علوم انسانی است، ارائه دهد.
روش کار در این پژوهش به‌شرح ذیل بیان شده است: روش در این پژوهش تحقیق کتابخانه‌ای و جست‌وجوی هدفمند متناسب با پرسش‌های راهنما در طرح پیشنهادی بوده و جامعه آماری ما کتاب‌های فارسی با مراجعه مستقیم به متون و کتاب‌شناسی‌های برگزیده ناشران و مؤسسات برجسته در حوزه علوم انسانی و روش تحلیل درصدد تصویری به‌نسبت گویا از کلیت و اهمیت آثار بوده است.
در بخشی از این پژوهش درخصوص مأموریت کوتاه‌مدت؛ تدوین نقشه راه تحول در علوم انسانی نگاشته شده است که برای تدوین نقشه راه به‌صورت منطقی مراحل زیر ضروری است: ۱. مفهوم‌شناسی کلیدواژه‌های تحول در علوم انسانی(علوم انسانی، علوم انسانی ـ اسلامی و تحول)،
۲. آسیب‌شناسی علوم انسانی در کشور و تعیین چالش‌های کلیدی،
۳. تبیین برداشت‌ها و رویکردهای مختلف در زمینه تحول علوم انسانی در کشور،
۴. تبیین نظریات پیشرفت و تحول در علم،
۵. بررسی و تحلیل عوامل مؤثر در تحول علوم ­انسانی و وزن­‌دهی و اولویت‌بندی آنها، عوامل معرفتی و محتوایی(درونی) و جامعه­‌شناختی و روان­شناختی( بیرونی)،
۶. تعیین و تحلیل عوامل کلیدی تحول علوم انسانی و تبیین نسبت و ارتباط آن‌ها با دیگر عوامل،
۷. تدوین نقشه راه تحول علوم انسانی.
در پاسخ به این پرسش کلیدی که در بخش جمع‌بندی مطرح شده است که کدام رویکرد توانسته است فراتر از نقدهای سلبی به فلسفه علوم انسانی در غرب دیدگاه­‌های ایجابی و تأسیسی ارائه کند؟ باید گفت ضمن اینکه نمی‌توان و نباید نقاط قوت گام‌های برداشته شده را نفی کرد، در رویکردهای فکری بعد از انقلاب نوعی اجماع بر سر چیستی، امکان و ضرورت، میزان، سطح، راهبرد و روش بومی یا اسلامی‌سازی علوم انسانی وجود ندارد. حتی کسانی که از اسلامی‌سازی علوم دفاع می‌کنند، وحدت مبنا، روش و راهبرد ندارند. مدافعان که بخش قابل توجهی از عالمان حوزه و دانشگاه هستند (آیت‌الله جوادی آملی، آیت‌الله مصباح، جریان فرهنگستان، مؤسسه حوزه دانشگاه، دکتر سیدحسین نصر، دکتر مهدی گلشنی، دکتر خسرو باقری، دکتر حسین کچوییان، دکتر ابراهیم فیاض و...) گاه با اتکا به علوم اسلامی موجود (اعم از تفسیر حدیث کلام و فلسفه وعرفان اسلامی)، گاه با اتکا به مباحثی که در فلسفه وتاریخ علم و مباحث فلسفه دین و کلام جدید در غرب مدرن مطرح شده و گاه با اتکا به مباحثی که در دوره یا وضع پست مدرن) مطرح شده و عمدتاً ناظر به نقد جهان‌شمولی فلسفه و علم غربی است کوشیده‌اند تا به نقادی وضع موجود علوم انسانی و ارائه راه‌حل برای برون‌رفت از بحران‌های موجود علوم انسانی بپردازند.
اما منتقدان اعتقاد دارند که اسلامی کردن علوم و معارف توصیفی ـ بشری نه ممکن و نه مطلوب است. علوم و معارف توصیفی انسان متجدد اصولاً و ذاتاً عیب و ایرادی ندارند تا بخواهیم چیز دیگری را جایگزین آنها کنیم. همه عیب و ایراد در علم‏‌زدگی یا علم‌‏پرستی است و اینکه اندیشه و تفکر چه در علوم تجربی و چه در علوم انسانی وطن و جغرافیا ندارد. اندیشه و تفکر فرا تاریخی است و اندیشه با اندیشه تحدید می‌شود. از این‌رو صرف اینکه خاستگاه یک اندیشه در غرب باشد، دلیل بر بطلان آن نیست.
تحلیل دیدگاه مسئولان شورای‌ عالی برنامه‌ریزی، استادان و دانشجویان ‌در مورد وضعیت موجود و وضعیت مطلوب برنامه‌ریزی درسی در آموزش عالی نشان می‌دهد که استادان ‌و دانشجویان ۶ گروه عمده‌ آموزشی (پزشکی، علوم انسانی، علوم پایه، فنی و مهندسی، کشاورزی و دامپزشکی و هنر) برنامه‌های درسی گروه خود را از نظر هماهنگی با پیشرفت‌های علمی و هدف‌های توسعه ‌اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و توجه به کیفیت نهایی بروندادهای آموزش عالی و توانایی برنامه‌ریزی درسی مناسب تشخیص نداده و اصلاح وضعیت آن‌ را در پرهیز از تمرکزگرایی کنونی اعلام کرده است.
پیشنهاد شده است تا با افزایش ضریب مشارکت استادان و حتی دانشجویان در کنار شورای عالی برنامه‌ریزی، دانشگاه‌ها توان پاسخگویی بیشتری به نیازهای جامعه در حال توسعه بیابند.
محتوای‌ رشته‌های ‌دانشگاهی‌ و مراکز آموزش‌ عالی‌ کشور نشان‌ از این‌ واقعیت ‌دارد که‌ ابهام در نوع شاخص‌های مناسب برای ارزیابی علوم انسانی به‌عنوان مهم‌ترین چالش ارزیابی کیفیت علوم انسانی در کشور است.
پژوهش «کتاب‌شناسی جامع تحول در علوم انسانی»؛ به‌کوشش زینب انصاری (مجری طرح) و همچنین دکتر سیدحمید طالب‌زاده (ناظر طرح) انجام شده که توسط دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۹۶ منتشر شد.


گروه های زیر مجموعه علمی دانشگاهی

پژوهش
پژوهش

آخرین اخبار

گل دیدنی آل کثیر به السد
آل کثیر گلی دیدنی و زیبا را با ضربه سر در دیدار مقابل السد قطر در دقایق پایانی به ثمر رساند.
وینگر شهرخودرو شاگرد قلعه‌نویی شد+عکس
بازیکن فصل گذشته تیم شهرخودرو مشهد به جمع شاگردان امیرقلعه‌نویی پیوست.
ماجرای دعوای مورینیو و سولسشر چیست؟
سولسشر شب گذشته در نشست خبری مقابل برایتون با طعنه با مورینیو سخن گفت که این مربی با پاسخی کوبنده به استقبالش آمد.
مصدومیت حسینی از زبان پزشک استقلال
پزشک استقلال توضیحاتی درباره آخرین وضعیت مصدومیت سید حسین حسینی ارائه کرد.
خوشحالی گرت بیل پس از گلزنی تاتنهام+عکس
هری کین زیرنظر مورینیو توانایی‌های خود را در پاس گل به معرض نمایش گذاشته و آماری خیره کننده را به ثبت رسانده است.
بازگشت آبی پوشان از دوحه
تیم فوتبال استقلال پس از حذف از رقابت‌های لیگ قهرمانان آسیا امشب دوحه را به مقصد تهران ترک خواهد کرد.
پرسپولیس1 - السد 0 - پرسپولیس نسخه السد را هم پیچید
تیم‌های پرسپولیس ایران و السد قطر در چارچوب رقابت‌های مرحله یک‌هشتم نهایی لیگ قهرمانان آسیا امروز به مصاف هم رفتند.
پرسپولیس با شکست السد به مرحله یک چهارم نهایی صعود کرد
دیدار تیم‌های پرسپولیس و السد قطر با پیروزی شاگردان گل‌محمدی مقابل به پایان رسید تا نماینده ایران راهی مرحله یک چهارم نهایی لیگ قهرمانان آسیا شود.
هیچ توجیهی برای افزایش بهای ۵ قلم کالای اساسی وجود ندارد
رئیس دیوان محاسبات کشور گفت: هیچ توجیهی برای افزایش بهای ۵ قلم کالای اساسی که برای واردات آن ارز ۴۲۰۰ تومانی اختصاص می یابد، وجود ندارد.
مهران رجبی ترجیح می‌دهد در بیمارستان زنجان بماند
مهران رجبی از زمان ابتلا به کرونا، همچنان در بیمارستان امام حسین (ع) زنجان بستری است.

پر بازدید ترین اخبار امروز

اپیدمی خودکشی در میان بازیگران جوان ژاپنی
جسد «یوکه تاکه اوچی» بازیگر ژاپنی سینما و تلویزیون در سن ۴۰ سالگی در خانه اش در شهر توکیو پیدا شده است.
پدافند هوایی ارتش صاحب قوی‌ترین شبکه و سامانه‌های جمع‌آوری اطلاعات است
فرمانده کل ارتش گفت: پدافند هوایی ارتش از برترین شبکه‌های امن ارتباطی و فناوری اطلاعات چند لایه و از اولین‌ها و برترین‌ها در منطقه است.
مسیر مدیریت سازمان از مدیریت خویشتن می‌گذرد
بیش از 40 سال از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی می‌گذرد. شیرینی پیشرفت‌های چشمگیر گاهی جای خود را به تلخی رکود و سکون داده است؛ مسئله‌ای که شاید بیش از هر چیز ناشی از مدیریت افراد ناشایست و فاقد صلاحیت و عملکرد سوء آن‌ها باشد. برای واکاوی این چالش، با حجت‌الاسلام دکتر علی‌آقا پیروز، مدیر گروه مدیریت اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به گفت‌وگو پرداخته و مهارت‌های لازم برای مدیران جامعه اسلامی را مورد بررسی قرار دادیم.
آمار بازی استقلال و پاختاکور
تیم فوتبال استقلال با شکست مقابل پاختاکور ازبکستان از لیگ قهرمانان آسیا حذف شد و آمار نشان می‌دهد آبی‌پوشان بازی بی‌جانی را مقابل حریف خود داشته‌اند.
ارائه گواهی انجام کار به کارگر الزامی است؟
درباره مقررات لزوم ارائه گواهی انجام کار به کارگران مطابق ماده ۱۸۷ قانون کار بیشتر بدانید.
ایجاد مزرعه تحقیقاتی سورگوم با بیش از ۱۰۰ ژنوتیپ و لاین ​پیشرفته
کارگاه آشنایی با روش‌های دریافت پذیرش مقاله از دانشگاه‌های معتبر بین‌المللی
بیست و یکمین جشنواره پژوهشی ابوریحان بیرونی برگزار می‌شود
حضور همراهان بیمار در بخش‌های اورژانس؛ آری یا خیر؟!
با عصاره آلبالو، سکته مغزی را شکست دهید
با سیستم آموزش عالی کشور چه کرده‌ایم؟
توصیه‌هایی برای نظافت اتاق بیماران مبتلا به کرونا
مقاله استاد ایرانی اثر برگزیده مجله Journal of Materials Sc شد
آخرین مهلت ارسال مقاله به ˮسومین کنفرانس ملی کارآفرینیˮ
در وقوع جرم و جنایت تاثیر ˮتورمˮ بیشتر است یا ˮبیکاریˮ؟