چالش‌های علوم انسانی در دهه‌های اخیر

09:32 ۳۵ روز و ۱۶ ساعت پیش ایسنا 331 0
چالش‌های علوم انسانی در دهه‌های اخیر

تحلیل دیدگاه مسئولان شورای‌ عالی برنامه‌ریزی، استادان و دانشجویان ‌در مورد وضعیت موجود و وضعیت مطلوب برنامه‌ریزی درسی در آموزش عالی نشان داده است که استادان ‌و دانشجویان ۶ گروه عمده‌ آموزشی (پزشکی، علوم انسانی، علوم پایه، فنی و مهندسی، کشاورزی و دامپزشکی و هنر) برنامه‌های درسی گروه خود را از نظر هماهنگی با پیشرفت‌های علمی و هدف‌های توسعه ‌اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و توجه به کیفیت نهایی بروندادهای آموزش عالی و توانایی برنامه‌ریزی درسی مناسب تشخیص نداده و اصلاح وضعیت آن‌ را در پرهیز از تمرکزگرایی کنونی اعلام کرده‌اند.

ایسنا

به گزارش ایسنا، در پژوهشی که ذیل عنوان بومی‌سازی علوم انسانی نگاشته شده است، بومی‌شدن نوعی واکنش از سمت فرهنگ‌ها و تمدن‌های غیراروپایی به جهان‌شمولی فلسفه، علوم انسانی، اجتماعی، هنر و ادبیات غربی به‌منظور ارائه الگو و ساختاری معرفت‌شناختی، مبتنی‌ بر بنیادها و زمینه‌ها و ساختار فرهنگی، دینی، تاریخی، سیاسی، اقتصادی و ناظر بر مسائل انضمامی این اقلیم حیات یا زیست‌بوم‌های حیات فرهنگی غیرغربی‌ است. جریانی که هم قبل و هم بعد از انقلاب اسلامی در ایران به‌نوعی در حوزه فلسفه و علوم انسانی ـ اجتماعی حضور دارد. به‌رغم اینکه بر سر نقش مهم و تمدن‌ساز علوم انسانی اجماع در خور توجهی در ایران معاصر وجود دارد، این حوزه معرفتی در سه دهه اخیر با چالش‌هایی روبه‌رو شده است که عبارتند از:
ضعف مبانی نظری ـ پارادایمی به‌ویژه از منظر نسبت دین و علوم انسانی، غیر بومی و ناکارآمد بودن این مجموعه معرفتی و ناتوانی در رفع معضلات جامعه ایران، روزآمد نبودن منابع و برنامه‌های درسی و در واقع نوعی ترجمه‌زدگی و تأخیر در مباحث علوم انسانی جهان معاصر.
نکته قابل توجه اینکه برخی از رشته‌ها تأسیسی است و برای اولین بار در ایران تصویب و عملیاتی شده است؛ مانند رشته مطالعات الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، رشته مردم‌شناسی در مقطع دکتری، رشته دکتری هنرهای اسلامی، کارشناسی ارشد مالیه اسلامی و ... .
در این پژوهش،  با تصریح دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس شورای تحول و با در نظر داشتن چهار مؤلفه "اسلامی‌سازی"، "بومی‌سازی"، "روزآمدی" و "کاربردی‌سازی" با تأکید و اولویت مؤلفه اول، به تأسیس، بازنگری و ارزیابی برنامه‌های آموزشی علوم انسانی پرداخته شده است.
بنابراین هدف از این پژوهش، ارائه تصویری نسبتاً جامع و مستند از وضعیت موجود مطالعات و فعالیت‌های‌ انجام گرفته در حوزه تحول در علوم انسانی است.
این پژوهش کوشیده است تا برای نخستین‌بار در ایران کتاب‌شناسی‌ جامع از آثاری که به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی که به‌نوعی مستقیم یا غیرمستقیم در حوزه تحول علوم انسانی است، ارائه دهد.
روش کار در این پژوهش به‌شرح ذیل بیان شده است: روش در این پژوهش تحقیق کتابخانه‌ای و جست‌وجوی هدفمند متناسب با پرسش‌های راهنما در طرح پیشنهادی بوده و جامعه آماری ما کتاب‌های فارسی با مراجعه مستقیم به متون و کتاب‌شناسی‌های برگزیده ناشران و مؤسسات برجسته در حوزه علوم انسانی و روش تحلیل درصدد تصویری به‌نسبت گویا از کلیت و اهمیت آثار بوده است.
در بخشی از این پژوهش درخصوص مأموریت کوتاه‌مدت؛ تدوین نقشه راه تحول در علوم انسانی نگاشته شده است که برای تدوین نقشه راه به‌صورت منطقی مراحل زیر ضروری است: ۱. مفهوم‌شناسی کلیدواژه‌های تحول در علوم انسانی(علوم انسانی، علوم انسانی ـ اسلامی و تحول)،
۲. آسیب‌شناسی علوم انسانی در کشور و تعیین چالش‌های کلیدی،
۳. تبیین برداشت‌ها و رویکردهای مختلف در زمینه تحول علوم انسانی در کشور،
۴. تبیین نظریات پیشرفت و تحول در علم،
۵. بررسی و تحلیل عوامل مؤثر در تحول علوم ­انسانی و وزن­‌دهی و اولویت‌بندی آنها، عوامل معرفتی و محتوایی(درونی) و جامعه­‌شناختی و روان­شناختی( بیرونی)،
۶. تعیین و تحلیل عوامل کلیدی تحول علوم انسانی و تبیین نسبت و ارتباط آن‌ها با دیگر عوامل،
۷. تدوین نقشه راه تحول علوم انسانی.
در پاسخ به این پرسش کلیدی که در بخش جمع‌بندی مطرح شده است که کدام رویکرد توانسته است فراتر از نقدهای سلبی به فلسفه علوم انسانی در غرب دیدگاه­‌های ایجابی و تأسیسی ارائه کند؟ باید گفت ضمن اینکه نمی‌توان و نباید نقاط قوت گام‌های برداشته شده را نفی کرد، در رویکردهای فکری بعد از انقلاب نوعی اجماع بر سر چیستی، امکان و ضرورت، میزان، سطح، راهبرد و روش بومی یا اسلامی‌سازی علوم انسانی وجود ندارد. حتی کسانی که از اسلامی‌سازی علوم دفاع می‌کنند، وحدت مبنا، روش و راهبرد ندارند. مدافعان که بخش قابل توجهی از عالمان حوزه و دانشگاه هستند (آیت‌الله جوادی آملی، آیت‌الله مصباح، جریان فرهنگستان، مؤسسه حوزه دانشگاه، دکتر سیدحسین نصر، دکتر مهدی گلشنی، دکتر خسرو باقری، دکتر حسین کچوییان، دکتر ابراهیم فیاض و...) گاه با اتکا به علوم اسلامی موجود (اعم از تفسیر حدیث کلام و فلسفه وعرفان اسلامی)، گاه با اتکا به مباحثی که در فلسفه وتاریخ علم و مباحث فلسفه دین و کلام جدید در غرب مدرن مطرح شده و گاه با اتکا به مباحثی که در دوره یا وضع پست مدرن) مطرح شده و عمدتاً ناظر به نقد جهان‌شمولی فلسفه و علم غربی است کوشیده‌اند تا به نقادی وضع موجود علوم انسانی و ارائه راه‌حل برای برون‌رفت از بحران‌های موجود علوم انسانی بپردازند.
اما منتقدان اعتقاد دارند که اسلامی کردن علوم و معارف توصیفی ـ بشری نه ممکن و نه مطلوب است. علوم و معارف توصیفی انسان متجدد اصولاً و ذاتاً عیب و ایرادی ندارند تا بخواهیم چیز دیگری را جایگزین آنها کنیم. همه عیب و ایراد در علم‏‌زدگی یا علم‌‏پرستی است و اینکه اندیشه و تفکر چه در علوم تجربی و چه در علوم انسانی وطن و جغرافیا ندارد. اندیشه و تفکر فرا تاریخی است و اندیشه با اندیشه تحدید می‌شود. از این‌رو صرف اینکه خاستگاه یک اندیشه در غرب باشد، دلیل بر بطلان آن نیست.
تحلیل دیدگاه مسئولان شورای‌ عالی برنامه‌ریزی، استادان و دانشجویان ‌در مورد وضعیت موجود و وضعیت مطلوب برنامه‌ریزی درسی در آموزش عالی نشان می‌دهد که استادان ‌و دانشجویان ۶ گروه عمده‌ آموزشی (پزشکی، علوم انسانی، علوم پایه، فنی و مهندسی، کشاورزی و دامپزشکی و هنر) برنامه‌های درسی گروه خود را از نظر هماهنگی با پیشرفت‌های علمی و هدف‌های توسعه ‌اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و توجه به کیفیت نهایی بروندادهای آموزش عالی و توانایی برنامه‌ریزی درسی مناسب تشخیص نداده و اصلاح وضعیت آن‌ را در پرهیز از تمرکزگرایی کنونی اعلام کرده است.
پیشنهاد شده است تا با افزایش ضریب مشارکت استادان و حتی دانشجویان در کنار شورای عالی برنامه‌ریزی، دانشگاه‌ها توان پاسخگویی بیشتری به نیازهای جامعه در حال توسعه بیابند.
محتوای‌ رشته‌های ‌دانشگاهی‌ و مراکز آموزش‌ عالی‌ کشور نشان‌ از این‌ واقعیت ‌دارد که‌ ابهام در نوع شاخص‌های مناسب برای ارزیابی علوم انسانی به‌عنوان مهم‌ترین چالش ارزیابی کیفیت علوم انسانی در کشور است.
پژوهش «کتاب‌شناسی جامع تحول در علوم انسانی»؛ به‌کوشش زینب انصاری (مجری طرح) و همچنین دکتر سیدحمید طالب‌زاده (ناظر طرح) انجام شده که توسط دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۹۶ منتشر شد.


گروه های زیر مجموعه علمی دانشگاهی

صنفی، فرهنگی
صنفی، فرهنگی

آخرین اخبار

سردرگمی کمیته ملی پارالمپیک!
با وجود این که سیاست کمیته ملی پارالمپیک در این دوره اعزام کاروان کیفی و مدال آور به بازیهای ۲۰۲۰ توکیو بود و مسئولانش مرتب به این مساله تاکید داشتند که برخلاف سیاست خود عمل نخواهند کرد، اما به یک باره با تغییر نگرش خود در خصوص اعزام برخی رشته‌ها نشان داد که این کمیته در سردرگمی به سر می برد.
همه دروس حوزه علمیه قم، فردا هم تعطیل است
معاون آموزش حوزه‌های علمیه از تعطیلی مدارس علمیه قم به دلیل شیوع ویروس کرونای جدید در قم خبرداد.
شکایت از نحوه برگزاری انتخابات را به هیات‌های نظارت و دبیرخانه شورای نگهبان اعلام کنید
هیات مرکزی نظارت بر انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی و اولین میان‌دوره ای پنجمین دوره مجلس خبرگان رهبری در اطلاعیه شماره ۱۲ اعلام کرده است: چنانچه کسانی از نحوه برگزاری انتخابات شکایت داشته باشند می توانند ظرف مدت هفت روز از تاریخ اخذ رای شکایت مستند خود را به هیات های نظارت استانها و شهرستان های مراکز حوزه انتخابیه و یا دبیرخانه شورای نگهبان تسلیم نمایند.
آمریکا از FATF تشکر کرد
وزارت خارجه آمریکا با صدور بیانیه‌ای از اقدام اخیر کارگروه ویژه اقدام مالی مبنی بر قرار دادن ایران در لیست سیاه تمجید کرد.
بسته شدن در شعب و آغاز شمارش آرای تهران
شمارش آرا در برخی شعب اخذ رأی در تهران آغاز شد.
جایزه بهترین نقد سال در حوزه موسیقی به خبرنگار تسنیم رسید
جایزه بهترین نقدِ سال در عرصه موسیقی کشورمان به یاسر یگانه خبرنگار تسنیم اختصاص یافت.
عراق|مقابله حشد شعبی با حمله تروریست‌های داعشی در خانقین
نیروهای حشد شعبی تجاوز تروریست‌های داعشی در خانقین را دفع کردند.
آغازشمارش در برخی شعب اخذ رای
شمارش رای در شعبی که کار رای‌گیری در آن پایان یافته آغاز شد .
رسانه صهیونیست:حوادث دراماتیک می‌تواند برای اسرائیل هم اتفاق افتد؛ سعودی‌ها هم احساس ما را دارند
یک رسانه صهیونیستی با اشاره به پیروزی‌های محور مقاومت در نقاط مختلف منطقه اذعان کرد شکست‌های به ثبت رسیده برای دشمنان محور مقاومت در انتظار اسرائیل هم خواهد بود.
انتخابات تا ۲۳:۳۰تمدید شد
دبیرستاد انتخابات کشور گفت: انتخابات مجلس تا ساعت ۲۳:۳۰تمدید شد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

سردرگمی کمیته ملی پارالمپیک!
با وجود این که سیاست کمیته ملی پارالمپیک در این دوره اعزام کاروان کیفی و مدال آور به بازیهای ۲۰۲۰ توکیو بود و مسئولانش مرتب به این مساله تاکید داشتند که برخلاف سیاست خود عمل نخواهند کرد، اما به یک باره با تغییر نگرش خود در خصوص اعزام برخی رشته‌ها نشان داد که این کمیته در سردرگمی به سر می برد.
گفت و شنود- دزد!
یارو به پلیس زنگ زد و گفت؛ قربان چند تا دزد وارد خانه‌ام شده و در حال جمع‌کردن اسباب و اثاثیه‌ام هستند.
با تفنگ خالی FATF تهدید نکنید
کارگروه ویژه اقدام مالی در بخش پایانی بیانیه وعده داده است که درصورت پذیرش لوایح مورد اشاره از سوی ایران، این کارگروه گام‌هایی در جهت تعلیق اقدامات تقابلی برخواهد داشت!
روزنامه روسی: ترکیه به هواپیما‌های نظامی روسیه اجازه عبور از آسمانش را نداد
روزنامه روسی «نزاویسیمایا گازتا» اعلام کرد آنکارا به چهار فروند هواپیمای نظامی روسیه از جمله دو بمب‌افکن اجازه نداد از آسمان ترکیه برای رسیدن به سوریه عبور کنند.
تاثیر حنا و روغن زیتون بر زخم بستر
اعتماد به محققان و پژوهشگران دانشگاهی تقویت شود
نشست سیاست‌گذاری رتبه‌بندی دانشگاهی برگزار می‌شود
ویژگی‌های داوطلبانه پذیرایی سبز در جلسات دفاعیه دانشگاه تربیت مدرس
دانشگاه‌ها شق‌القمر کرده‌اند-مجلس به افزایش کیفیت علم بیندیشد
انتقاد از مغفول ماندن مدیریت منابع انسانی در سازمان‌ها
آغاز ثبت نام پزشک پژوهشگر از فردا-اعلام جزئیات ثبت‌نام
تاثیر دارچین بر چربی خون بیماران دیابتی
استاد دانشکده داروسازی مشهد در فهرست دانشمندان یک درصد پراستناد برتر ESI
شب انجمن زنان پژوهشگر تاریخ