نقدی به قطعه‌ «افسوس» از آلبوم شجریان و قربانی

12:13 ۱۹۶ روز و ۱۴ ساعت پیش ایسنا 498 0
نقدی به قطعه‌ «افسوس» از آلبوم شجریان و قربانی

اسماعیل امینی درباره قطعه «افسوس» از آلبوم «افسانه چشم‌هایت» همایون شجریان، علیرضا قربانی و مهیار علیزاده یادداشتی نوشته و آن را نقد کرده است.

ایسنا

پس از آن‌که یلدا ابتهاج - دختر هوشنگ ابتهاج (هـ. ا. سایه) -اعلام کردشاعر قطعه‌ «افسوس» به‌رغم آن‌چه در این آلبوم آمده، «سایه» نیست، اسماعیل امینی - شاعر و استاد دانشگاه - نیز در یادداشتی که در اختیار ایسنا گذاشته به نقد این قطعه پرداخته و نوشته است:

«آخ آخ! بغض دلم دارد می‌ترکد.

این سروده به نام «افسوس» مدتی است که در فضای مجازی سرگردان است و از مجعولاتی است که به نام شاعر نام‌آور روزگار امیرهوشنگ ابتهاج (هـ. ا. سایه) منتسب شده و این خود جفایی بزرگ است در حق اشعار و نام پرارج آن بزرگ‌مرد.
اما تلخ‌تر از آن این است که چند هنرمند نامدار و محبوب این سطرهای سست و ناتندرست را مقبول و مطبوع یافته‌اند و برایش آهنگ ساخته‌اند و به نام شعر سایه در آلبوم «افسانۀ چشم‌هایت» اجرا و منتشرش کرده‌اند بی آن‌که به کتاب‌های سایه نگاهی بیندازند و از آن عجیب‌تر این‌که کاستی‌ها و سستی‌ها این سطرها را نادیده انگاشته‌اند.
من برخی از کاستی‌های این سروده را نوشته‌ام. این البته حاصل تأملات من است و ممکن است مقبول طبع همگان نباشد. پیشاپیش از کسانی که آزرده‌خاطر می‌شوند پوزش می‌خواهم.

«افسوس»
به تو ای دوست سلام
 دل صافت نفس سرد مرا آتش زد،
کام تو نوش و دلت، گلگون باد
(عجب دعایی! کام تو نوش مثلاً یعنی شیرین‌کام باشی. اما دلت گلگون باد یعنی دلت خون بشود. این دعاست یا نفرین است؟ آن هم در حق کسی که دوست است و دلش صاف است و نفس سرد راوی شعر را آتش زده است.)
 به تو از خویش بگویم که مرا بشناسی:
( این جمله، هم زائد است و هم منطق شعری ندارد.)
 روزگاری‌ست که هم‌صحبت من تنهایی است،
 یار دیرینۀ من درد و غم رسوایی است،
(غم رسوایی از چه چیز؟ در سطر بعد توضیح می‌دهد)
عقل و هوشم همه مدهوش وجودی نیکوست،
(یعنی عاشقم آن هم عاشق وجودی نیکو)
 ولی افسوس که روحم به تنم زندانی است،
(این چه افسوسی است؟ بودن روح در جسم چه مغایرتی دارد با عاشقی؟ این چه قافیه‌ای است؟ زندانی با "تنهایی / رسوایی" چگونه هم‌قافیه شده است؟)
چه کنم با غم خویش؟ که گهی بغض دلم می‌ترکد،
(بغض دلم؟! بغض مگر در گلو شکل نمی‌گیرد؟)
 دل تنگم ز عطش می‌سوزد،
(بغض دل ترکیده است و حاصل منطقی آن لابد این است که دل راوی تنگ شده و تشنه شده و می‌سوزد.)
 شانه‌ای می خواهم که بگذارم سر خود بر رویش
 و کنم گریه که شاید کمی آرام شوم،
 ولی افسوس که نیست.
(اگر آن شانه نیست، پس آن وجود نیکو و آن دوست دل‌صاف که راوی به او سلام کرده است کجا هستند؟)
کاش می‌شد که من از عشق حذر می‌کردم
 یا که این زندگی سوخته سر می‌کردم،
(معنای این سطر را نفهمیدم. آیا آرزوی مرگ است؟ یا آرزوی طول عمر و تداوم سوختگی؟)
ای که قلبم بشکستی و دلم بربودی
ز چه رو این دل بشکسته به غم آلودی؟
(اوج فصاحت و بلاغت صرفی، نحوی و معنایی است این دو سطر)
من غافل که به تو هیچ جفا ننمودم،
بکن آگه که کدامین ره کج پیمودم؟
(نحو این سطر نیز جالب است. بکن آگه! به‌به به‌به!)
ای فلک ننگ به تو، خنجر از پشت زدی،
به کدامین گنه آخر تو به من مشت زدی؟
(یا مخاطب راوی شعر عوض شده یعنی التفات در روایت، یا معلوم می‌شود که راوی عاشق فلک بوده و آن وجود نیکو همان فلک ننگین است.)
کاش می‌شد که زمین جسم مرا می‌بلعید،
(این جمله دعایی برای طلب مرگ، خیلی شاعرانه است. در هزار سال شعر فارسی به این شیوایی و دل‌انگیزی در طلب مرگ سخنی نیامده است.)
کاش این دهر دورو بخت مرا برمی‌چید،
(بخت مرا برمی‌چید! واقعاً معنای این سطر را نفهمیدم. آیا ادامۀ همان تمنای مرگ است؟ برچیدن بخت!)
 آه ای دوست! که دیگر رمقی در من نیست،
تو بگو داغ‌تر از آتش غم دیگر چیست؟
(در آغاز شعر آن دوست با دل صافش نفس سرد راوی را آتش زده بود، و راوی او را دعا کرده بود. حالا از همان دوست گلایه دارد که آن آتش خیلی داغ بوده و خیلی غم‌انگیز بوده.)
من که خاکسترم اکنون و نماندم آتش.
(خدا را شکر به خیر گذشت، آتش خاموش شده و خاکسترش مانده است. ای شعرشناسان! ای فارسی‌زبانان سراسر عالم لطفاً کمک کنید ببینیم از نظر راوی شعر، آتش عشق خوب است یا بد است؟ راوی آتش گرفته است یا خاموش است؟ نفس سرد خوب است یا آتش داغ؟)
دیگر ای باد صبا دست ز بختم بردار
خبر از یار نیار دل من خاک شد و دوش به بادش دادم
( آن دل خاک‌شده را دوش به کدام باد داده است؟ به همین باد صبا که نداده چون دارد خبرش را برایش نقل می‌کند، پس یک باد دیگر هست برای بردن خاک دل. اما باد صبا کارش این است که از یار خبر می‌آورد و دست بر بخت عاشق می‌گذارد.)
 مگر این غم ز سرم دور شود
(ای باد صبای بی‌رحم! دست از بخت عاشق بردار تا مگر این غم ز سرش دور شود.)
ولی افسوس نشد، ولی افسوس نشد
(آخ آخ! افسوس افسوس! دریغ دریغ! نشد که نشد.)

نقدی به قطعه‌ «افسوس» از آلبوم شجریان و قربانی


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

موسیقی و هنرهای تجسمی
موسیقی و هنرهای تجسمی

آخرین اخبار

خیز بلند بایرن برای قهرمانی
بایرن مونیخ در حساس ترین دیدار هفته بیست و هشتم رقابت های بوندسلیگا توانست با یک گل دورتموند را شکست دهد.
رزمایش همدلی به همت جهادگران «راهیان شهادت»
گروه جهادی راهیان شهادت با حمایت قرارگاه جهادی ستاد اجرایی فرمان حضرت امام (ره) استان سیستان و بلوچستان رزمایش همدلی و احسان را در شش دهستان و بیش از نود روستا از این شهرستان محروم و کم برخوردار به ندای رهبر انقلاب لبیک و این رزمایش سرتاسری در این شهرستان انجام گرفت.
دیاباته به ایران بازمی‌گردد؟
پرسشی که این روزها برای استقلال و هواداران این باشگاه بسیار اهمیت دارد این است که شیخ دیاباته چه زمانی به ایران بازمی‌گردد.
آمریکا: روسیه به لیبی جنگنده اعزام کرده است
فرماندهی نظامی آمریکا در آفریقا (آفریکام) مدعی شد که روسیه به منظور حمایت و ارائه پشتیبانی هوایی از گروه روسی واگنر (گروه نظامی ویژه روسیه) چندین فروند جنگنده به لیبی فرستاده است.
ویدئو - از حضور نفتکش‌های ایران در ونزوئلا تا انتقادات شدید از ترامپ
در این شماره از بسته اخبار بین‌الملل ایسنا، خبرهایی از صادرات محموله نفتی ایران به ونزوئلا، آزادی اولین گروه زندانیان طالبان توسط دولت افغانستان، انتقادات شدید تازه از دولت آمریکا و شخص دونالد ترامپ و چند خبر دیگر را مرور می‌کنیم. با ما همراه باشید.
توافق روسای جمهور ترکیه و الجزائر برای آتش بس در لیبی
«عبدالمجید تبون» رئیس جمهور الجزائر و «رجب طیب اردوغان» همتای ترکیه‌ای او درباره افزایش تلاش‌ها برای ایجاد آتش‌بس در لیبی به عنوان مقدمه‌ای ضروری برای تسهیل راه حل سیاسی در لیبی به توافق رسیدند.
داعش در حال تجدید قوا است
چند مقام غربی در مصاحبه با یک نشریه انگلیسی زبان چاپ امارات متحده عربی مدعی تلاش گروه تروریستی داعش برای تجدید قوا جهت انجام حملات تروریستی جدید شدند.
سیدحسن نصرالله: روحیه‌ مقاومت همواره پابرجاست- صهیونیست‌ها حرف، زیاد می‌زنند!
دبیرکل حزب‌الله لبنان شامگاه سه‌شنبه طی مصاحبه‌ای به مناسبت عید مقاومت و آزادسازی جنوب لبنان، تأکید کرد، روحیه‌ای که مقاومت اسلامی در لبنان با آن بر دشمن صهیونیستی پیروز شد، همواره پابرجا است.
مقام آمریکایی: ترامپ از چین رنجیده
«لری کادلو»، مشاور اقتصادی کاخ سفید روز سه‌شنبه گفت «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهور آمریکا به قدری از چین به دلیل شیوع کرونا «رنجیده» که توافق تجاری چین-آمریکا اکنون برای او به اندازه قبل اهمیت ندارد.
نصرالله: اسرائیل روبه‌زوال است
سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله لبنان به مناسبت بیستمین سالروز آزادی جنوب این کشور از دست ارتش رژیم صهیونیستی (۲۰۰۰) با رادیو النور لبنان مصاحبه کرد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

دیاباته به ایران بازمی‌گردد؟
پرسشی که این روزها برای استقلال و هواداران این باشگاه بسیار اهمیت دارد این است که شیخ دیاباته چه زمانی به ایران بازمی‌گردد.
ویدئو - از حضور نفتکش‌های ایران در ونزوئلا تا انتقادات شدید از ترامپ
در این شماره از بسته اخبار بین‌الملل ایسنا، خبرهایی از صادرات محموله نفتی ایران به ونزوئلا، آزادی اولین گروه زندانیان طالبان توسط دولت افغانستان، انتقادات شدید تازه از دولت آمریکا و شخص دونالد ترامپ و چند خبر دیگر را مرور می‌کنیم. با ما همراه باشید.
توافق روسای جمهور ترکیه و الجزائر برای آتش بس در لیبی
«عبدالمجید تبون» رئیس جمهور الجزائر و «رجب طیب اردوغان» همتای ترکیه‌ای او درباره افزایش تلاش‌ها برای ایجاد آتش‌بس در لیبی به عنوان مقدمه‌ای ضروری برای تسهیل راه حل سیاسی در لیبی به توافق رسیدند.
داعش در حال تجدید قوا است
چند مقام غربی در مصاحبه با یک نشریه انگلیسی زبان چاپ امارات متحده عربی مدعی تلاش گروه تروریستی داعش برای تجدید قوا جهت انجام حملات تروریستی جدید شدند.
چگونه دو واتساپ روی یک گوشی داشته باشیم؟
بسیاری از کاربران گوشی های هوشمند بیش از از یک سیم کارت دارند که همین مسئله موجب می شود تمایل داشته باشند با هر دو شماره و سیم کارت خود واتساپ یا سایر اپلیکیشن‌های پیام‌رسان را داشته باشند که ممکن است مخاطبان آنها متفاوت باشند.
انتشار کتاب ژیژک درباره کرونا
نوشته‌ای برای درگذشت جوره‌بیک نذری
نویسندگی راه یک‌شبه رفتن نیست
طرح ویژه پلیس برای برخورد با کتب‌ ممنوعه- کشف 4000 کتاب غیرمجاز در تهران
«پنج گفتار درباره اخبار جعلی» منتشر شد
گران‌ترین جایزه ادبی فرانسه برای «جویس کارول اوتس»
«بازی با زبان و رمزگشایی» منتشر شد
چاپ تازه «ناطور دشت»
«گلی روی داشبورد» و  «ناداستانی به نام زندگی»
اعلام فراخوان برنامه«خاطرات بابا»