نقدی به قطعه‌ «افسوس» از آلبوم شجریان و قربانی

12:13 ۲۵ روز و ۱۱ ساعت پیش ایسنا 46 0
نقدی به قطعه‌ «افسوس» از آلبوم شجریان و قربانی

اسماعیل امینی درباره قطعه «افسوس» از آلبوم «افسانه چشم‌هایت» همایون شجریان، علیرضا قربانی و مهیار علیزاده یادداشتی نوشته و آن را نقد کرده است.

ایسنا

پس از آن‌که یلدا ابتهاج - دختر هوشنگ ابتهاج (هـ. ا. سایه) -اعلام کردشاعر قطعه‌ «افسوس» به‌رغم آن‌چه در این آلبوم آمده، «سایه» نیست، اسماعیل امینی - شاعر و استاد دانشگاه - نیز در یادداشتی که در اختیار ایسنا گذاشته به نقد این قطعه پرداخته و نوشته است:

«آخ آخ! بغض دلم دارد می‌ترکد.

این سروده به نام «افسوس» مدتی است که در فضای مجازی سرگردان است و از مجعولاتی است که به نام شاعر نام‌آور روزگار امیرهوشنگ ابتهاج (هـ. ا. سایه) منتسب شده و این خود جفایی بزرگ است در حق اشعار و نام پرارج آن بزرگ‌مرد.
اما تلخ‌تر از آن این است که چند هنرمند نامدار و محبوب این سطرهای سست و ناتندرست را مقبول و مطبوع یافته‌اند و برایش آهنگ ساخته‌اند و به نام شعر سایه در آلبوم «افسانۀ چشم‌هایت» اجرا و منتشرش کرده‌اند بی آن‌که به کتاب‌های سایه نگاهی بیندازند و از آن عجیب‌تر این‌که کاستی‌ها و سستی‌ها این سطرها را نادیده انگاشته‌اند.
من برخی از کاستی‌های این سروده را نوشته‌ام. این البته حاصل تأملات من است و ممکن است مقبول طبع همگان نباشد. پیشاپیش از کسانی که آزرده‌خاطر می‌شوند پوزش می‌خواهم.

«افسوس»
به تو ای دوست سلام
 دل صافت نفس سرد مرا آتش زد،
کام تو نوش و دلت، گلگون باد
(عجب دعایی! کام تو نوش مثلاً یعنی شیرین‌کام باشی. اما دلت گلگون باد یعنی دلت خون بشود. این دعاست یا نفرین است؟ آن هم در حق کسی که دوست است و دلش صاف است و نفس سرد راوی شعر را آتش زده است.)
 به تو از خویش بگویم که مرا بشناسی:
( این جمله، هم زائد است و هم منطق شعری ندارد.)
 روزگاری‌ست که هم‌صحبت من تنهایی است،
 یار دیرینۀ من درد و غم رسوایی است،
(غم رسوایی از چه چیز؟ در سطر بعد توضیح می‌دهد)
عقل و هوشم همه مدهوش وجودی نیکوست،
(یعنی عاشقم آن هم عاشق وجودی نیکو)
 ولی افسوس که روحم به تنم زندانی است،
(این چه افسوسی است؟ بودن روح در جسم چه مغایرتی دارد با عاشقی؟ این چه قافیه‌ای است؟ زندانی با "تنهایی / رسوایی" چگونه هم‌قافیه شده است؟)
چه کنم با غم خویش؟ که گهی بغض دلم می‌ترکد،
(بغض دلم؟! بغض مگر در گلو شکل نمی‌گیرد؟)
 دل تنگم ز عطش می‌سوزد،
(بغض دل ترکیده است و حاصل منطقی آن لابد این است که دل راوی تنگ شده و تشنه شده و می‌سوزد.)
 شانه‌ای می خواهم که بگذارم سر خود بر رویش
 و کنم گریه که شاید کمی آرام شوم،
 ولی افسوس که نیست.
(اگر آن شانه نیست، پس آن وجود نیکو و آن دوست دل‌صاف که راوی به او سلام کرده است کجا هستند؟)
کاش می‌شد که من از عشق حذر می‌کردم
 یا که این زندگی سوخته سر می‌کردم،
(معنای این سطر را نفهمیدم. آیا آرزوی مرگ است؟ یا آرزوی طول عمر و تداوم سوختگی؟)
ای که قلبم بشکستی و دلم بربودی
ز چه رو این دل بشکسته به غم آلودی؟
(اوج فصاحت و بلاغت صرفی، نحوی و معنایی است این دو سطر)
من غافل که به تو هیچ جفا ننمودم،
بکن آگه که کدامین ره کج پیمودم؟
(نحو این سطر نیز جالب است. بکن آگه! به‌به به‌به!)
ای فلک ننگ به تو، خنجر از پشت زدی،
به کدامین گنه آخر تو به من مشت زدی؟
(یا مخاطب راوی شعر عوض شده یعنی التفات در روایت، یا معلوم می‌شود که راوی عاشق فلک بوده و آن وجود نیکو همان فلک ننگین است.)
کاش می‌شد که زمین جسم مرا می‌بلعید،
(این جمله دعایی برای طلب مرگ، خیلی شاعرانه است. در هزار سال شعر فارسی به این شیوایی و دل‌انگیزی در طلب مرگ سخنی نیامده است.)
کاش این دهر دورو بخت مرا برمی‌چید،
(بخت مرا برمی‌چید! واقعاً معنای این سطر را نفهمیدم. آیا ادامۀ همان تمنای مرگ است؟ برچیدن بخت!)
 آه ای دوست! که دیگر رمقی در من نیست،
تو بگو داغ‌تر از آتش غم دیگر چیست؟
(در آغاز شعر آن دوست با دل صافش نفس سرد راوی را آتش زده بود، و راوی او را دعا کرده بود. حالا از همان دوست گلایه دارد که آن آتش خیلی داغ بوده و خیلی غم‌انگیز بوده.)
من که خاکسترم اکنون و نماندم آتش.
(خدا را شکر به خیر گذشت، آتش خاموش شده و خاکسترش مانده است. ای شعرشناسان! ای فارسی‌زبانان سراسر عالم لطفاً کمک کنید ببینیم از نظر راوی شعر، آتش عشق خوب است یا بد است؟ راوی آتش گرفته است یا خاموش است؟ نفس سرد خوب است یا آتش داغ؟)
دیگر ای باد صبا دست ز بختم بردار
خبر از یار نیار دل من خاک شد و دوش به بادش دادم
( آن دل خاک‌شده را دوش به کدام باد داده است؟ به همین باد صبا که نداده چون دارد خبرش را برایش نقل می‌کند، پس یک باد دیگر هست برای بردن خاک دل. اما باد صبا کارش این است که از یار خبر می‌آورد و دست بر بخت عاشق می‌گذارد.)
 مگر این غم ز سرم دور شود
(ای باد صبای بی‌رحم! دست از بخت عاشق بردار تا مگر این غم ز سرش دور شود.)
ولی افسوس نشد، ولی افسوس نشد
(آخ آخ! افسوس افسوس! دریغ دریغ! نشد که نشد.)

نقدی به قطعه‌ «افسوس» از آلبوم شجریان و قربانی


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

دین و اندیشه
دین و اندیشه

آخرین اخبار

نارضایتی توخل با وجود پیروزی PSG
سرمربی آلمانی پاری سن ژرمن با وجود پیروزی در دیدار برابر نانت از عملکرد تیمش راضی نیست.
واکنش مورینیو بعد از شکست برابر شیاطین سرخ
سرمربی پرتغالی تاتنهام اعتراف کرد که تیمش مستحق شکست در دیدار برابر یونایتد بود.
بزرگترین خسارت تاریخ فوتبال ایران
«اگر ادعای قاضی‌زاده هاشمی، مدیربرنامه ویلموتس و حرف‌های برخی مدیران عالی‌رتبه ورزش را که خارج از مصاحبه عنوان کرده‌اند، ملاک قرار بدهیم، انتقال ناموفق ویلموتس با این رقم سنگین بزرگ‌ترین خسارت تاریخ فوتبال ایران محسوب می‌شود.»
عبدالمهدی: فراکسیون‌های سیاسی در انتخاب نخست‌وزیر جدید شتاب کنند
نخست‌وزیر مستعفی عراق با بیان اینکه دولت موقت صرفا مشغول اداره امور روزانه کشور شده است، خواستار تسریع در انتخاب نخست‌وزیر جدید توسط فراکسیون‌های سیاسی شد.
هشدار سفیر چین نسبت به تلاش ˮنیروهای مخربˮ
سفیر چین در ایالات متحده تاکید دارد، دو کشور در تلاش بودند تا اختلافات خود را درباره تجارت حل و فصل کنند اما او بدون ذکر جزئیاتی نسبت به تلاش نیروهایی که تقلا می‌کنند شکاف ایجاد کنند هشدار داد.
فیصل مقداد: ترکیه و عربستان مواد شیمیایی در اختیار تروریست‌ها قرار می‌دهند
معاون وزیر امور خارجه سوریه در سخنانی با تاکید بر اینکه ترکیه و کشورهای عربی از جمله عربستان مواد شیمیایی در اختیار گروه‌های تروریستی قرار داده‌اند، گفت سازمان منع گسترش تسلیحات شیمیایی تحت کنترل آمریکاست.
اعتراض رسانه رسمی چین به لایحه حمایتی آمریکا از اویغورها
پس از آنکه مجلس نمایندگان آمریکا لایحه‌ای را به تصویب رساند تا واشنگتن واکنش جدی‌تری به رفتار پکن در قبال اقلیت مسلمان اویغور در سین‌کیانگ نشان دهد، رسانه‌ رسمی چین امروز (پنجشنبه) در مطلبی به شدت از ایالات متحده انتقاد کرده و خواستار اقدامات تلافی‌جویانه جدی شد.
خاک‌هایی که بر باد می روند
معاون آبخیزداری استان مرکزی گفت: سالانه 36 میلیون تن خاک در استان دچار فرسایش می‌شود.
قاچاق زنان پاکستانی به چین به بهانه ازدواج
کارآگاهان پلیس پاکستان در تحقیقات خود برای انهدام شبکه‌های قاچاق انسان، فهرستی از اسامی ۶۲۹ دختر و زن پاکستانی به دست آورده‌اند که به عنوان عروس به مردان چینی منتقل شده‌اند.
اطفای ۱۴ مورد پسماندسوزی طی ۲ روز در بهارستان
رییس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان بهارستان از اطفای ۱۴ مورد پسماندسوزی طی دو روز در این شهرستان همزمان با تشدید آلودگی هوای تهران خبر داد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

اعتراض ها نتیجه داد- موافقت IOC با حضور کاراته در المپیک جوانان ۲۰۲۲
کمیته بین المللی المپیک با حضور رشته کاراته در بازی های المپیک جوانان ۲۰۲۲ در سنگال موافقت کرد تا امیدها برای ادامه حضور این رشته در المپیک۲۰۲۴ پاریس بیشتر شود.
بزرگترین خسارت تاریخ فوتبال ایران
«اگر ادعای قاضی‌زاده هاشمی، مدیربرنامه ویلموتس و حرف‌های برخی مدیران عالی‌رتبه ورزش را که خارج از مصاحبه عنوان کرده‌اند، ملاک قرار بدهیم، انتقال ناموفق ویلموتس با این رقم سنگین بزرگ‌ترین خسارت تاریخ فوتبال ایران محسوب می‌شود.»
اختصاص تنها ۶ میلیارد تومان در سال ۹۸ برای تجهیز کتابخانه ها
عضو شورای اسلامی شهر تهران گفت: متاسفانه در سال جاری تنها ۶ میلیارد تومان برای تجهیز و نوسازی کتابخانه های عمومی بودجه در نظر گرفته شده است.
تقابل جذاب نکونام و صادقی- پارس جنوبی از بحران خارج می‌شود؟
لیگ نوزدهم فوتبال ایران عصر امروز (چهارشنبه) با برگزاری دو دیدار وارد هفته سیزدهم می‌شود.
کاهش مجدد فاصله حزب محافظه‌کار با حزب کارگر در نظرسنجی جدید
کاهش فاصله حزب محافظه‌کار انگلیس با حزب کارگر همچنان ادامه دارد و نظرسنجی جدید نشان می دهد که اکنون به 7 درصد رسیده است.
معتقد بودیم استعاره و تشبیه دیگر جواب نمی‌دهد
توضیحات دفتر توسعه کتاب درباره روند ممیزی
معرفی نامزدهای جشنواره «نقد کتاب» در ۲ گروه دیگر
انتشار ترجمه دیگری از کتاب جدید اپرا وینفری
بازمعرفی کتاب «یک محسن عزیز»
۳۰ آذر؛ آخرین مهلت شرکت در انتخاب پایتخت کتاب ایران
بی‌توجهی به انتشار کتاب برای کودکان نابینا
مسأله‌ای که ایران را بد معرفی می‌کند
معرفی نامزدهای جشنواره نقد کتاب در ۲ گروه دیگر
بازگرداندن تابعیت «میلان کوندرا» پس از ۴۰ سال