نذر اطعام یا نذر فرهنگی؟

14:14 ۲۷ روز پیش ایسنا 301 0
نذر اطعام یا نذر فرهنگی؟

با تنوع بخشی به شیوه‌های پذیرایی و تهیه و توزیع نذورات در ماه محرم و تشریفاتی و بعضا مدرن شدن سبک‌های اطعام که گاه با دغدغه اسراف و تبذیر و رقابت‌های نانوشته و مذموم برخی هیات‌ها و محافل عزاداری همراه شده است، در پی مشاهده صحنه‌ها و شیوه‌های احسان و اطعام غیر متعارف، شهروندان و گاه کارشناسانی، از تغییر شیوه پذیرایی نذورات اطعام به نذورات دیگری چون نذر فرهنگی و نذر طبیعت و... سخن سر داده‌اند که درخور تامل و بررسی و نیز مطالعه جامعه‌شناختی از منظر مطالعات فرهنگی است.

ایسنا

محمد مهدی فتوره چی - پژوهشگر اجتماعی و مدرس علوم ارتباطات، مدیر گروه مطالعات رسانه و فرهنگ مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران-   در یادداشتی که به در اختیار ایسنا قرار گرفته، با مروری بر مفهوم نذر و بیان اجمالی  تاریخچه و فلسفه اطعام و نذورات و نیز با اشاره به انواع نذورات فرهنگی در این خصوص حاصل تاملاتی چند در قالب تحلیل و نظر و پیشنهاد ارائه داده است.
مغهوم نذر نذر واژه‌ای عربی و جمع آن نذورات است و از معانی آن می‌توان به مواردی چون عهد، پیمان، وعده به خیرو شر، و آنچه که شخص مومنی بر خود واجب می‌کند اشاره کرد. لذا در تعریفی گفته شده است که هرگاه انسانی تصمیم بگیرد برای رضای خدا کاری انجام دهد(کاری که مستحب به شمار می‌آید) بر اثر انجام نذر براو واجب می‌شود. بر اساس احکام فقهی چنانچه صیغه نذر جاری شود و کسی با خدای خویش عهدی ببندد انجام آن بر فرد واجب می‌شود. البته نذرها معمولا مشروط بوده و در صورت روا شدن حاجتی قابلیت و امکان تحقق پیدا می‌کند.
نذر از جمله رسوم و آدابی است که مسلمانان و بویژه شیعیان بدان اعتقاد ویژه داشته و اغلب برای برآورده شده حاجت و یا رفع مصیبت و مشکلی به انجام این عمل یا سنت اسلامی روی می‌آورند. امروزه در اثر همزیستی شیعیان با برخی شهروندان پیرو ادیان و فرق دینی در میان ارامنه و زرتشتیان هم گاهی دیده می‌شود افرادی که تحت تاثر این رفتار دینی فرهنگ پذیر شده و از سر ارادت به مقام شهیدان کربلا و یا بواسطه توسل به آن شافیان و حاجت دهندگان و گرفتن حاجتی اقدام به توزیع نذورات و خیراتی می‌کنند به ویژه هم وطنان زرتشتی‌مان در شهر و روستاهای یزد بدلیل آنکه سید الشهداء (ع) دختر یزدگرد سوم را به همسری خود برگزیده بوده است، آن امام همام و سرور جوانان بهشت را داماد زرتشتیان دانسته و از این رو با بذل مال و گاه اطعامی تعلق خاطرمضاعفی به او و اهل بیتش آشکار می‌کنند.
تاریخچه نذر در تاریخ اسلام شاید بارزترین و مهم‌ترین اقدام به انجام نذر را حضرت فاطمه (ع) تحقق بخشیده است؛ زمانی که فرزندان دلبنش امام حسن(ع) و امام حسین (ع) بشدت تب‌دار و بیمار بودند و لذا آن حضرت و متعاقبا حضرت علی (ع) و حتی آن دو بزرگوار هم با خدای خود عهد بستند که چنانچه بهبودی حاصل شود سه روز روزه بگیرند؛ روزه‌هایی که بدلیل مراجعه پی در پی و هر روزه فرد مسکین، یتیم و اسیری تنها با آب افطار شد و پس از سه روز به افطار با  قوتی و نانی منجر شد (و شان نزول آیه یطعمون الطعام علی حبه مسکینا و یتیما و اسیرا و ... بود.)
اما با مروری بر ادوار تاریخی حکومت‌ها می‌توان دریافت که خلفای اموی و بنی عباس و بعد در دوره صفویه خلفا و شاهان حکومت‌ها به موازات فراهم شدن زمینه و شرایط عزاداری در ماه محرم بتدریج احسان و اطعام و بذل نذورات هم در حین و پس از عزاداری مرسوم و متداول شد؛ در ابتدای امر با توزیع آب و شربت به عزاداران تشنه در دسته جات و متعاقبا در اثر طولانی شدن جلسات وعظ و نوحه خوانی و... و. کم کم اطعام و پذیرایی از عزاداران با غذاهای ساده‌ای چون نان و پنیر، نان کشک، نان و حلوا، انواع آش‌های محلی و بعدها عدس پلو و قیمه و ...متداول گشت و تا به امروز با تنوع بخشی روزافزون به غذاها و نوشیدنی‌ها همچنان ادامه دارد.
تا جایی که اغلب مردم از مسلمان و غیره ماه محرم را با اطعام، توزیع نذورات و گسترده شدن سفره‌های احسان نشانه شناسی می‌کنند، اقدام ارزشمندی، مستحب و قابل توجهی که در این عصر و زمان در حال تبدیل به امری واجب و ناگزیر و گاه رقابتی شدن است تا جایی که با تغییر سبک و شیوه  پذیرایی از غذاهای سنتی چون قیمه قورمه و ... به کوکتل، پیتزا و ...بیم آن می‌رود که برخی از کارشناسان از مغهوم کافی شاپ شدن عزاداری‌ها سخن به میان آورند! و احتمالا از همین روست که در پی فرم‌گرایی و غلبه امور فرعی چون طبخ و توزیع نذری در محافل و مجالس و خیابان‌ها برخی از شهروندان و کارشناسان از لزوم تغییر سبک احسان نذورات به نذورات فرهنگی و معنوی دیگری چون نذر کتاب و نذر خون و ...یاد می‌کنند.
انواع نذورات تنوع در نذر و نیازها هم بیان کننده خرده فرهنگ‌ها، عقاید، و باورهای نذرکنندگان بوده و هم نشانه‌ای از تنوع فرهنگی اقلیمی هر سرزمینی است و لذا از گذشته تا به امروز در هر شهر و روستا و محلی نوع خاصی از نذر متداول شده و به رغم توسعه ظواهر مدرنیسم هنوز هم می‌توان در گوشه و کنار این کشور سبک وشیوه‌های خاص و ویژه‌ای را شاهد بود؛ از جمله نذر نخل که بر اساس آن نذرکنندگانی نذر می‌کنند تا در تهیه و ساخت و یا آذین نخل عزای هیات و حسینیه‌ای مشارکت کنند و یا نذر علم که نذر کننده متعهد می‌شود. در صورت برآورده شدن حاجتش از زیر علمی عبور کند و یا علم و کتلی را برای مدت زمان خاص و یا طی مسیری بر دوش کشد. در نذر حنا وشمع هم نذرکنندگان در صورت گرفتن حاجت شان دست و پاها و گاهی موی سر خود را حنا گذاشته (بیشتر در شب نهم محرم که منسوب به شب دامادی قاسم (ع) است) و یا در شب شام غریبان در اماکن مقدس چون مساجد و امامزادگان و امروزه در تکایا و حسینیه‌ها و ...تعداد مشخصی شمع روشن می‌کنند.
علاوه بر نذرهای محرمی نوع دیگری از نذر هم در گذشته به ویژه در روستاها متداول بوده است که به آن نذر کاشت درخت نام نهاده‌اند؛ بر این اساس نذر کننده پس از گرفتن حاجتش نذر می کرد تا در جایی تعدادی درخت بکارد. همچنین در نذر مشابه دیگری(منسوب به قارقارای باغ داران) باغبانان نذر کننده با خدای خود عهد و پیمان می‌بست که برای پر ثمر شدن محصول باغ یا حتی ایمنی باغ از گزند حوادث طبیعی چهار پایی را سر بریده و در مناسبتی همچون محرم احسان کند.
علاوه بر نذرهایی که از گذشته برایمان به ارث مانده است امروزه در پی نیاز روزافزون جامعه به همیاری و کمک شهروندان بیمار و مجروح، نوع دیگری از نذر(فرهنگی) در حال متداول شده است از جمله نذر خون که در پی برآورده شدن حاجت نذر کننده متعهد می‌شود؛ تا در ایامی خاصی از سال به دفعات و به ویژه دست کم در دهه محرم مبادرت به اهدای خون کند. لازم به یادآوری است که در سال‌های گذشته برخی از شهروندان عزادار و بعضا معدود افرادی که به قمه زنی به قصد تقرب خو کرده بودند در پی توصیه‌های علماء و مسئولان بی نذر و حاجتی به طور چشمگیری به انجام این اقدام خداپسندانه روی آورده‌اند و از جمله نخستین نذرهای فرهنگی که اخیرا در کشور متداول شده می‌توان به  نذر ارایه خدمت تخصصی نیکوکاران چون پزشکان و ...در زمان‌های محدود و مشخصی به محله‌های کمتر برخوردار و فقیر و یا حتی جوامع فرا محلی و ملی اشاره کرد.
در سال‌های اخیر هم در پی فراخوان پیوستن به پویشی در شهر یزد عده‌ای از شهروندان متعهد این شهر نیز با هدف تامین سبد مواد غذایی اصلی سبک جدید و تحسین برانگیزی را ذیل پویش"نذر من" را بنیان گذاشتند، سبکی که در سال‌های اخیر با " نذر لوازم التحریر" و "نذر کتاب" و ...تنوع بیشتری را در شیوه نذورات موجب شدند. شایان ذکر است که در سال ۱۳۹۴ به همت شهرداری تهران طرح "نذر فرهنگی با ایجاد وبگاهی برای پدران و مادران معنوی شهر" مطرح شد.


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

1400 تن ماهی پرورشی در استان بوشهر تولید می‌شود+تصاویر
مدیرکل شیلات استان بوشهر با اشاره به افتتاح طرح پرورش ماهی در قفس در آبهای دیلم گفت: امسال پیش بینی می‌شود یک‌هزار و ۴۰۰ تن ماهی در قفس در استان بوشهر تولید شود.
المپیاد ورزشی دانش‌آموزان نابینا و کم‌بینای یزد برگزار می‌شود
رئیس کمیته آموزش و استعدادیابی هیئت نابینایان و کم بینایان استان یزد از برگزاری المپیاد ورزشی دانش‌آموزان نابینا و کم بینای یزد خبر داد.
بخش گردشگری استان البرز برای توسعه و رونق نیازمند توجه ویژه و عزم جمعی است
استاندار البرز با بیان اینکه باید برای اجرای طرح گردشگری شهرداری کرج در اراضی هزار هکتاری باغستان همراهی لازم صورت گیرد، گفت: بطور کلی بخش گردشگری این استان برای توسعه و رونق نیازمند توجه ویژه و عزم جمعی است.
200 میلیارد تومان از درآمد شهرداری‌های گلستان باید به حساب کتابخانه‌های استان واریز شود
استاندار گلستان گفت: باید نیم درصد از درآمدهای شهرداری‌ها به حساب کتابخانه‌ها واریز شود و این مطالبه نزدیک به ۲۰۰ میلیارد تومان است که تا کنون ۵۰۰ میلیون تومان پرداخت شده است و مابقی نیز باید هرچه سریع‌تر تعیین تکلیف شود.
شهر رشت علاوه بر معلولان و نابینایان برای تردد افراد سالم هم ایمن نیست
مدیرکل بهزیستی گیلان با بیان اینکه افراد معلول برای تردد در شهر رشت با مشکلات زیادی مواجه هستند گفت: شهر رشت علاوه بر معلولان و نابینایان برای تردد افراد سالم هم ایمن نیست.
اسنپ چطور در تمام شهرهای ایران راه‌اندازی شد؟
همه‌چیز از ۴ سال و اندی پیش شروع شد. روزی که سرویس هوشمند حمل‌ونقل اسنپ در تهران کارش را شروع کرد.
حرم منور رضوی سیاهپوش شد
گروه استان‌ها ـ حرم امام رضا(ع) به‌مناسبت ایام دهه پایانی صفر سیاه‌پوش شد.
دانلود قسمت نهم سریال مانکن
قسمت ۹ سریال «مانکن» به کارگردانی حسین سهیلی زاده و نویسندگی بابک کایدان توسط سایت دانلود قانونی حلال دانلود توزیع می‌شود.
آیت‌الله خاتمی: مسئولان با مردم شفاف سخن بگویند
امام جمعه موقت تهران با بیان اینکه مسئولان باید در خط مقدم صداقت باشند و با مردم شفاف سخن بگویند گفت: مردم باید متوجه باشند که از اهداف دشمن ایجاد اختلاف بین مردم و مسئولان است و باید مواظب این توطئه دشمن باشند.
احداث غسالخانه‌ در حیاط مدرسه در اشکور گیلان + فیلم
احداث غسالخانه در محوطه مدرسه روستای نیاسان اشکور رحیم‌آباد رودسر گیلان سبب گلایه مردم روستا شده است.

پر بازدید ترین اخبار امروز

عوامل سفیدی زودرس موها
استرس تنها فاکتوری نیست که موجب سفید شدن زودرس موها می‌شود.
رویس: این پیروزی بسیار مهم بود
مهاجم بوروسیا دورتموند تاکید کرد که تیمش پیروزی حیاتی را برابر مونشن گلادباخ به دست آورد و شایسته این پیروزی بود.
سرمربی سابق سانتوس: نیمار  هنوز تاوان اشتباهش را می‌دهد
سرمربی سابق سانتوس براین باور است که نیمار در جدایی از بارسلونا و پیوستن به پاری سن ژرمن تصمیم اشتباهی گرفت و الان تاوان این تصمیم اشتباه خود را می‌دهد.
جعجع استعفای وزیران حزبش از دولت سعد حریری را اعلام کرد
رئیس حزب "القوات اللبنانیه" در سایه تداوم نارضایتی‌ها از دولت لبنان شب گذشته استعفای چهار وزیر خود از دولت سعد حریری را اعلام کرد.
اردوغان: کسانی که ما را تحریم تسلیحاتی می‌کنند در کشتار روآندا سلاح تامین می‌کردند
رئیس جمهوری ترکیه در همایش علمای اسلامی کشورهای آفریقایی در استانبول گفت: ما به عنوان مسلمانان، همیشه آگاهی امت بودن و حقوق برادری را رعایت خواهیم کرد و مرزهای مصنوعی نمی‌تواند افق دید ما را تعیین کند.
ختم ۵۷۰ دوره قرآن توسط مخاطبان تلویزیون در ایام اربعین
تصویری دیدنی از کاظمین در روز اربعین- عکس
ویژگی‌هایی شیعیان از دیدگاه امام حسین (ع)
قم در اربعین حسینی رنگ‌وبوی کربلا به خود گرفت
ویدئو- ظهر اربعین در بین‌الحرمین
پیاده‌روی اربعین چقدر سابقه دارد؟
ویدئو- راهپیمایی جاماندگان اربعین در تهران
گام به گام از تهران تا ری همراه با جاماندگان اربعین حسینی
آداب و اعمال روز اربعین حسینی(ع)
پیاده‌روی اربعین؛ رویدادی مردمی در جمهوری آذربایجان