ماحصل رنج ۳۰ ساله حکیم فردوسی

17:30 ۴ روز و ۲۱ ساعت پیش مشرق نیوز 258 0
ماحصل رنج ۳۰ ساله حکیم فردوسی

حماسه را به‌نوعی می‌توان شعر «کارکرد» دانست. لذا استفاده مکرر و بی‌قاعده از صنایع لفظی که عمدتاً ضرباهنگ رویدادها را کُند و ذهن مخاطب را به مسائل فرعی معطوف می‌کند.

مشرق نیوز

به گزارشمشرق، اگر با نگاهی جست‌وجوگر گستردگی پهنه و درازنای تاریخ کهن این سرزمین را دیده‌بانی کنیم، در هر یک از برهه‌ها و زمان‌ها به بزرگان و نام‌آورانی بر می‌خوریم که نام‌شان زیب و زینت حافظه تاریخی مردمان این کشور است. بی‌گمان از تبار بزرگان و قله‌نشینان این عرصه می‌توان به حکیم فرزانه توس، ابوالقاسم فردوسی اشاره کرد. شاعری بزرگ از دیار خراسان کهن، خالق حماسه جاودان و فناناپذیر ادبیات فارسی -شاهنامه‌- که بی‌تردید بزرگ‌ترین اثر در تاریخ‌ ادبیات فارسی و یکی از شاهکارهای ادب جهان در عرصه ادبیات حماسی به‌شمار می‌رود. شاهنامه فردوسی دارای مقامی به مراتب بالاتر از مقام یک اثر ادبی است و به‌نوعی حافظ راستین سنت‌های ملی و شناسنامه قوم ایرانی است. سرگذشت نسل‌ها از خاندان‌های ایرانی از تولد تا مرگ در آن نهفته و در عین حال مکتب آموزش عالی‌ترین و برجسته‌ترین صفات انسانی و اخلاقی است. درواقع شاید بتوان به‌نوعی آن را رمانی منظوم دانست در بستر ایران کهن که شرحی از آداب و آیین‌های ملی و دینی، سوگ و جشن و فرهنگ این ملت از آغاز اساطیر آن و فراز و نشیب‌هایش در خلال تاریخ است. نمایشی درخشان از تداوم تاریخی و نشانه‌ای آشکار از هویت ملی، زبانی، فرهنگی و مذهبی ایران‌زمین و گنجینه‌ای‌ اعلی از واژگان فارسی که طبعاً مهم‌ترین نشانه‌ هویت این زبان و کارایی و کارکرد آن است.
نگاهی به وجوه مختلف شاهنامهعنوان: «شاهنامه» ترجمه فارسی واژه «خداینامگ» در زبان پهلوی است. عنوان شاهنامه هیچ‌گاه در این کتاب به کار نرفته است چه اینکه واژه شاهنامه در بحر متقارب (بحر سرایش شاهنامه) از لحاظ عروضی نمی‌نشیند. شاعر در جاهای مختلف، کتاب خود را نامه، نامه باستان، نامه شهریار، نامه خسروان، دفتر پهلوان، دفتر پهلوی و عناوینی از این دست نامیده است.
ماخذ ماخذ نظم شاهنامه فردوسی، شاهنامه منثور ابومنصوری است. شاهنامه ابومنصوری، شاهنامه‌ای است که در سال ۳۴۶ هجری قمری به دستور و سفارش ابومنصور محمد بن عبدالرزاق طوسی، حاکم توس و به‌دست ابومنصور معمری وزیر او به رشته تحریر در آمد. این شاهنامه به نثر نوشته شده بوده، به تاریخ ایران پیش از اسلام می‌پرداخت اما تقریباً هیچ اثری از آن به‌جا نمانده است. به هر جهت سند شایان توجه و نشانی که فردوسی جز این منبع، از منابع دیگر نیز استفاده کرده باشد در دست نیست.
ماحصل رنج ۳۰ ساله حکیم فردوسی
تاریخ سرایش:البته بنابر اشارات پیشین از احوالات و سیر اتفاقات زندگی حکیم فردوسی، شرح دقیقی در دست نیست اما با توجه به برخی قرائن می‌توان زمان چند رویداد را بازشناسی کرد از جمله اینکه احتمالاً در سال ۳۶۷ هجری، سرایش شاهنامه را بر پایه شاهنامه ابومنصوری آغاز کرده است. یعنی در سن ۳۸ سالگی یا اندکی دیرتر. نخستین نگارش شاهنامه که احتمالاً شامل برگزیده‌ای از بخش‌های ماخذ او بوده، ظاهراً در سال ۳۸۴ پایان یافته است. البته شاعر پس از سال ۳۸۴ به کار خود ادامه می‌دهد و سرانجام با نگارش نهایی خود، کتاب را در سال ۴۰۰ به پایان می‌رساند. از این رو همان‌طور که خود شاعر نیز اشاراتی داشته است کار به نظم کشیدن این اثر سترگ چیزی حدود ۳۰ تا ۳۵ سال به طول انجامیده است.
ساختار شاهنامه شاهنامه با یک دیباچه که همراه با نعت و ستایش پروردگار و رسول گرامی اسلام و گرامیداشت مقام خرد و آگاهی همراه است، آغاز می‌شود. سپس به شرح ۵۸ پادشاهی می‌پردازد (پیشدادیان ۹ پادشاهی. کیان ۱۰ پادشاهی. اشکانیان ۹ پادشاهی و ساسانیان ۳۰ پادشاهی). شاهنامه را به سه بخش اساطیری، داستانی و تاریخی دسته‌بندی می‌کنند. بدیهی است این دسته‌بندی اعتبار مطلق ندارد و به‌وضوح می‌توان در هر بخش ردپای دو بخش دیگر را هم مشاهده کرد.
حجم شاهنامه:تعداد نسخه‌های ضبط شده از شاهنامه و گوناگونی و تفاوت‌های این نسخ به حدی است که آمار دقیقی از تعداد ابیات و حجم شاهنامه نمی‌توان ارائه داد، اما بنا به ظواهر و بر مبنای معتبرترین نسخه‌های ویرایش شده، تعداد ابیات درست و دارای اصالت را می‌توان چیزی حدود ۵۰ هزار بیت برآورد کرد.
مضامین و موضوعات مطروحه در شاهنامه:شاهنامه به درختی تناور و تنومند می‌ماند که هم ریشه در عمق دوانده و هم شاخ و برگی تنومند و سر به فلک کشیده دارد. ظاهر این درخت هم نمایان‌گر اساطیر و قصه‌های پهلوانی و حماسی ایران کهن است هم بخشی از تاریخ ملی کشور ایران. اما ریشه آن در خاک فرهنگ و مناسک ملی و دینی این سرزمین عمیقاً بسط و گسترش یافته است: آیین میهمان‌نوازی و غریب‌پروری، آیین خاک‌سپاری و سوگواری، تاج و تخت، بزم و رزم، خواستگاری و ازدواج، پرستش و نذر و نیاز، غنا و خنیاگری، خوابگزاری، بخشش و نثار، رسم سوگند و قسامه، اشاره به طبقات اجتماعی زمانه همچون موبدان، دبیران، دهقانان، بازرگانان، اشاره به بازی‌ها و ورزش‌ها و ده‌ها موضوع دیگر که هرکدام به فراخور طبیعت و درون‌مایه خود متضمن و در برگیرنده‌ مفاهیم و موضوعات گوناگون و گسترده‌ای هستند.
قالب شاهنامه:منظومه‌های بزرگ ادبیات فارسی عمدتاً در قالب مثنوی هستند. شاهنامه نیز از این حیث متمایز نیست و در قالب مثنوی سروده شده است. ویژگی بارز این قالب، داشتن تناسب و ظرفیت لازم برای بیان موضوعات طولانی و ادامه‌دار است چراکه مانع از در افتادن شاعر به ورطه تنگنای قافیه می‌شود.
وزن عروضی شاهنامه:شاهنامه به بحر متقارب مُثمّن محذوف یا مقصور (فعولن فعولن فعولن فعول / فَعَل) سروده شده است. برخی از پژوهشگران بحر متقارب را دنباله تکامل‌یافته اشعار ۱۱ هجایی پهلوی و برخی نیز این بحر را متاثر و برگرفته از عروض عرب می‌دانند. بیشتر حماسه‌های ادبیات فارسی به این بحر سروده شده‌اند و حتی برخی منظومه‌های عاشقانه و اخلاقی مانند همای‌نامه و وامق و عذرا و بوستان سعدی به پیروی از شاهنامه در این بحر سروده شده‌اند.
ویژگی‌های واژگانی و زبانی شاهنامه:بزرگ‌ترین گنجینه واژگانی زبان فارسی است. در این اثر سترگ کمتر از واژه‌های دخیل، عربی، سانسکریت، ترکی، یونانی، اوستایی و… اثری به چشم می‌آید. حکیم فرزانه توس علاوه‌بر خلق ترکیبات واژگانی و ساختارهای بدیع و درست در جابه‌جای شاهنامه، از نظر تدوین قواعد و چارچوب‌های دستوری زبان نیز یک مرجع قابل استناد به‌شمار می‌رود، به‌طوری که می‌توان اذعان داشت از این جهت اساس و بنیاد قواعد دستوری محسوب می‌شود. سخن گستران بسیاری پس از او معیار درستی گفته‌های خود را با سنگ محک فردوسی آزموده‌اند. شاهنامه از نظر زبانی دارای ویژگی‌های دستوری زبان فارسی دوره اول است.
سبک و سیاق شاهنامه:حماسه را به‌نوعی می‌توان شعر «کارکرد» دانست. لذا استفاده مکرر و بی‌قاعده از صنایع لفظی که عمدتاً ضرباهنگ رویدادها را کُند و ذهن مخاطب را به مسائل فرعی معطوف می‌کند، امر پسندیده‌ای نیست و از هیجان و استواری حماسه قدری می‌کاهد. از دیگر سو، شعر بی‌آرایه و بی‌پیرایه که فاقد لطافت لفظی و معنایی و صرفاً بر پردازش سریع موضوعات در یک خط مستقیم متمرکز باشد، سخنی عور و ملال‌آور بیش نیست. بدیهی است که هرگونه و قالب ادبی، الزامات خود را می‌طلبد و حکیم توس با معرفت عمیق و ژرفش از هنر شاعری، شناخت عمیقش از ماهیت حماسه، با زیرکی و کاردانی شاعرانه‌اش در عین وفاداری به ساختار و اصول حماسه، حفظ تناسب و رعایت اندازه، بدون آنکه رشته‌ اصلی را از دست بدهد، از صور خیال‌انگیز و صنایع لفظی و معنایی شعر فارسی، نهایت بهره را برده است تا روح شعر را در بافت حماسه جاری کند. رعایت این قواعد چیره‌دستانه همراه با توصیف‌های ناب غنایی، تشخیص از طبیعت و اشیا، تمثیل و ضرب‌المثل، ایجازی که مُخل نباشد و اطناب و تکرار سازنده و غیر مُمل؛ به‌طوری ملموس است و در ذهن خواننده رسوخ می‌کند که منحصرکردن شاهنامه به یک اثر حماسی صرف، خطاست و می‌توان در دل آن نمونه‌هایی از رُمانس، غنا و دیگر انواع ادبی مشاهده کرد. این هنرمندی و مهارت در پردازش دقیق جزئیات لازم و نگاه همزمان به پیرامون و نکات جانبی بدون خروج از خط اصلی داستان، وجه ممیزه و تفوق فردوسی بر دیگر حماسه‌سرایان پیش و پس از خود است.
نگاه دینی شاهنامه:در شاهنامه صرفاً با یک بینش و نگاه دینی سر و کار نداریم. بسته به موقعیت تاریخی، جغرافیایی، قومی و فرهنگی زمانه، بینش‌های دینی مختلف اعم از زرتشتی، بودایی، یهودی، مسیحی و اسلامی در تقابل با یکدیگر دیده می‌شوند و مسائلی مانند یکتاپرستی، دهرگرایی، تعصبات دینی و مذاهب و فرقه‌های اسلامی مطمح نظر شاعر بوده‌اند و در میان ابیات او نمود دارند.
نگاه اخلاقی شاهنامه:شاهنامه مشحون از بیت‌هایی است در راستای ترویج و تبلیغ اخلاق، حکمت و حسن تدبیر. در خلال مطالعه شاهنامه بی‌شک مضامینی مانند خداشناسی و خداترسی، پارسایی، راستی و درستکاری، عدل و داد، دوری از حرص و طمع و دروغ و سخن‌چینی و رشک ورزی، امیدواری و اتکال، بخشندگی و گشاده دستی، حسن رفتار با دشمنان و اسرا، مردمداری و امثالهم چشمگیر و قابل تامل خواهد بود.
*فرهیختگان


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

ساير حوزه ها
ساير حوزه ها

آخرین اخبار

رییس دانشگاه صنعتی اصفهان استعفا کرد
اصفهان - ایرنا - رییس دانشگاه صنعتی اصفهان پس از 6 سال فعالیت از سمت خود کناره گیری کرد.
انتخاب شهردار ساری ، ابهام قانونی یا تیری در تاریکی ؟
ساری - ایرنا - دامنه ابهام قانونی در باره انتخاب شهردار جدید ساری که از داخل نشست انتخاباتی اعضای شورای اسلامی این شهر شروع شده بود با گذشت کمتر از 24 ساعت گسترش یافته است تا در نهایت تصمیم نهایی را به دست وزیر کشور بسپارد.
استاد دانشگاه: روابط عمومی تبعیدگاه یا استراحتگاه نیست
شیراز- ایرنا- عضو هیات علمی دانشگاه شیراز، روابط عمومی‌ را در زمره بخش‌های مهم هر سازمان دانست و گفت: آنچه در برخی سازمان‌ها دیده می‌شود این است که روابط عمومی به تبعیدگاه کارمندانی بدل شده که قرار است از چرخه اداره حذف شوند یا کاری برایشان وجود ندارد و یا این که به دنبال انجام یک کار بی‌دردسر هستند.
حضور مجدد زاگرس در لیگ برتر هندبال در هاله ای از ابهام قرار دارد
کرمانشاه- ایرنا- مدیرعامل باشگاه هندبال زاگرس اسلام آبادغرب با تاکید بر اینکه حضور مجدد این تیم در مسابقات لیگ برتر در هاله ای از ابهام قرار دارد، گفت: برای حضور دوباره در این رقابت ها به حدود 12 میلیارد ریال اعتبار نیاز داریم که فعلا قدمی از سوی مسئولان برداشته نشده است.
روابط عمومی یا تبعیدگاه مغضوب شدگان
سنندج - ایرنا - روابط عمومی ها نقشی تاثیرگذار در دنیای ارتباطات ایفا می کنند، اما بی توجهی برخی مدیران اجرایی، این بخش حیاتی و نبض تپنده دستگاه ها را در برخی سازمان ها به تبعیدگاهی برای کارمندان مغضوب تبدیل کرده است.
2 فروند لنج بوشهری هادرقطر رفع توقیف شد
بوشهر- ایرنا- کارشناس کنسولی نمایندگی وزارت امورخارجه در بوشهر گفت: 2 فروند لنج متعلق به اهالی بوشهر با 15سرنشین در کشور قطر رفع توقیف شد.
وزیر راه از روند دوبانده شدن جاده بیرجند - قاین دیدن کرد
بیرجند - ایرنا - وزیر راه و شهرسازی روز دوشنبه در سفر یک روزه به خراسان جنوبی از روند دو بانده سازی جاده بیرجند - قاین دیدن کرد.
پارک دوبل، معضلی که سوهان روح شده است
قزوین – ایرنا – توقف های غیرمجاز از جمله پارک دوبل، از تخلفات پرشمار رانندگی در نقاط مرکزی شهرهاست که باعث کندی عبور و مرور خودرو، ایجاد گره های ترافیکی و معطلی شهروندان می شود و باید از آن به مثابه سوهان روح و اسباب آزار مردم یاد کرد.
20 کیلوگرم هرویین در عملیات مشترک پلیس کشف شد
بیرجند - ایرنا - فرمانده انتظامی خراسان جنوبی گفت: 20 کیلوگرم هرویین در عملیات مشترک فرماندهی انتظامی شهرستان طبس و استان سمنان کشف شد.
ملخ شکم بادمجانی در پاکدشت مشاهده شد
تهران – ایرنا – رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری پاکدشت از مشاهده ملخ شکم بادمجانی در مناطق مختلف این شهرستان خبر داد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

فرکی: تاج قبول شد، کی‌روش ۵ می‌گیرد- بدون سایپا و پیکان فوتبال دست کاسب‌ها می‌افتد
سرمربی پیکان معتقد است اگر دو باشگاه سایپا و پیکان نباشند فوتبال در اختیار کسانی می‌افتد که به دنبال کاسبی هستند تا درآمدی برای خود هستند.
توصیه‌های غذایی برای افراد دیابتی
یکی از دغدغه‌های رایج پس از تشخیص ابتلا به دیابت، انتخاب نوع رژیم غذایی سالم و مناسب برای افراد دیابتی است.
لابی جنگ طلب در آمریکا به دنبال جنگی جدید در خاورمیانه است
اسلام آباد - ایرنا - برخی از روزنامه های پاکستان روز دوشنبه با انتقاد از رویکرد لابی جنگ طلب در آمریکا برای ایجاد درگیری در خاورمیانه، نوشتند: جامعه جهانی باید متوجه باشد که کدام کشور متجاوز و کدام برای دفاع از خود وارد میدان می شود.
سئول:جنگ تجاری چین و آمریکا اقتصاد کره جنوبی را نابود می کند
تهران - ایرنا - وزیر اقتصاد کره جنوبی همزمان با افزایش اختلافات تجاری میان آمریکا و چین اعلام کرد که افزایش این تنش ها می تواند به صورت جدی بر اقتصاد کره جنوبی تاثیر گذاشته و آن را نابود کند.
ˮدرخت بنفشˮ آماده اکران شد
روایت سعید بیابانکی از علاقه به شعر و ریاضی در تلویزیون
تعطیلی سینماها در شب‌های قدر
انتشار پوستر رسمی چهارمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم بی‌کلام گلوب
آشنا: عرصه بین‌الملل ظرفیت مناسبی برای معرفی نشر ایران است
پاریس میزبان 4 رمان ایرانی- شعرهای افشین یداللهی در جشنواره فیسپ فرانسه
تفسیر| یاری خدا پس از عبور از ناملایمات اجتماعی
تلویزیون جلوی تبلیغات کاذب و مضرّ سلامت‌محور را هم می‌گیرد؟
میلاد امام حسن(ع) هیئت کجا برویم؟
خاطراتی از جنگ با «صدای پاروها» به بازار کتاب آمد