پژوهشی درباره ولایت؛ از فیاض تا صدر و شریعتی

13:24 ۴۷ روز و ۸ ساعت پیش مشرق نیوز 99 0
پژوهشی درباره ولایت؛ از فیاض تا صدر و شریعتی

این اثر به‌رغم حجم اندک، در نوع خود بی‌نظیر است و افزون بر محتوای غنی، نمونه‌ای زیبا از هم‌افزایی فکری و الگویی خردپسند و دلپذیر از پاسداری مرزهای مذهب را به نمایش می‌گذارد.

مشرق نیوز

به گزارش مشرق؛ استاد شهید آیت‌الله سید محمدباقر صدردر روند فکری و علمی خود، با واقع‌نگری و توجه به جریان‌ها و رویکردهای کلان و مکاتب بزرگ در جهان فعالیت می‌کرد. کتاب‌هایی چون فلسفتنا و اقتصادنا، جلوه‌ای از این توجه و آگاهی است؛ کتاب‌هایی که در دوران خود انقلابی فکری را رقم زدند و یک‌تنه توانستند در برابر هجمه‌های سخت فکری که از غرب و شرق بر جهان اسلام وارد می‌شد، بایستند. اما این کلان‌نگری و توجه به مکاتب بزرگ سبب نمی‌شد که شهید صدر به اتفاقات جزئی‌تر در عرصه معرفت توجه نداشته باشد. او با دقت آخرین دستاوردهای اندیشمندان را رصد می‌کرد و متناسب با وظایف خود نسبت به آن‌ها اقدام می‌نمود. در این راستا یکی از روش‌های او برای تصحیح یا تکمیل دستاوردهای فکری اندیشمندان اسلام، نگارش دیباچه بر کتاب‌های آنان بود و از این رهگذر در صورت امکان، کاستی‌ها یا کژی‌های کتاب را در نوشته‌ای مختصر برطرف می‌نمود و بدین‌سان آسیب‌های احتمالی را از بین می‌برد. «پژوهشی درباره ولایت» نمونه‌ای از این حضور پویای شهید صدر در عرصه علمی است؛ کتابی که در زمان خود با استقبال کم‌نظیر اندیشمندان مواجه شد و بر خلاف حجم کوچکش، تأثیراتی بزرگ را در پی داشت.
شهید صدر ابتدا این کتاب را به عنوان دیباچه‌ای بر کتاب «تاریخ الشیعة الامامیة و اسلافهم؛ منذ نشأة التشیع حتی مطلع القرن الرابع الهجری» تألیف دکتر عبدالله فیاض نگاشته است. دکتر فیاض در سال ١٩٧٠م (١٣۴٨ ش) این کتاب را تألیف کرد و در آن به موضوع پیدایش شیعه و مراحل حیات آن در طول تاریخ پرداخت. به نظر می‌رسد استاد شهید ضمن آن‌که این اثر را کتابی ارزشمند یافت، در آن اشکالاتی اساسی دید و برای رفع این اشکالات، تصمیم گرفت با نوشتن مقدمه‌ای بر کتاب، نگاهی دیگر را جز آن‌چه مؤلف در تحلیل شکل‌گیری شیعه گفته است به خوانندگان ارائه کند.
این دیباچه با استقبال مؤلف روبه‌رو شد و او آن را پیش از مقدمه خود در کتاب به چاپ رساند و خود در مقدمه‌اش نوشت: «به حکم وفا باید از علامه گرانقدر سید محمدباقر صدر که لطف کرد و بر این کتاب مقدمه نوشت و نظرات ارزشمندش را درباره شیعه و تشیع شرح داد، تشکر کنم. ایشان اشاره کرده است که برخی از نظراتش با نظرات من در این کتاب اختلاف دارد. من بسیار خوشحال شدم که دیدم برخی، نظراتی متفاوت با شماری از دیدگاه‌های من در این کتاب دارند؛ زیرا اختلاف سازنده است و…».
سه سال بعد این مقدمه به‌شکل مستقل و با نام «التشیع و الاسلام» به چاپ رسید و بدین‌سان فصلی جدید را در پژوهش درباره مسئله ولایت در اسلام گشود.
پس از انتشار التشیع و الاسلام حجت‌الاسلام‌والمسلمین شیخ علی حجتی کرمانی این کتاب را _ در سال ١٣۵٢ ش _ ابتدا با نام «تشیع و اسلام» و سپس با نام «تشیع مولود طبیعی اسلام» به فارسی ترجمه کرد. با انتشار کتاب، دکتر علی شریعتی آن را مطالعه کرد و نقدهایی را درباره آن برای مترجم فرستاد؛ نقدهایی که به دو بخش تقسیم می‌شد؛ ستایش نیمه اول کتاب (تشیع چگونه پدید آمد) و اشکالاتی درباره بخش دوم آن (شیعه چگونه پدید آمد) که در واقع نگرانی‌های دکتر شریعتی از برداشت‌های احتمالی از برخی عبارات آن بود. خود او در این باره می‌نویسد: «بی‌شک این مسائل نه بر استاد صدر پوشیده است و نه بر شما. در عین حال فکر می‌کنم به‌عنوان یادآوری و نیز توجه دادن شما به اینکه یک خواننده روشنفکر بی‌طرف یا تاریک‌فکر باطرف و باغرض، چگونه تلقی‌هایی از نوع برداشت‌ها یا تعبیرهای کتاب ممکن است داشته باشد، لازم بود».
پژوهشی درباره ولایت؛ از فیاض تا صدر و شریعتی
دکتر شریعتینوشته خود درباره کتاب را با ستایشی بلیغ از نویسنده و کتاب او آغاز می‌کند: «در باب کتاب تشیع مولود طبیعی اسلام نوشته استاد متفکر و نویسنده آگاه زمان ما، سید محمدباقر صدر که خوشبختانه با آثار نو و گرانقدر وی چون فلسفتنا و اقتصادنا آشنایی یافته‌ایم و نشان داده است که علاوه بر فرهنگ اسلامی، هم فهم زمان ما را دارد و هم درد زمانه ما را حس می‌کند و هم با زبان مردم این زمان حرف می‌زند و با شیوه کار علمی عصر حاضر نیز آشناست.
اینهاست آنچه یک عالم اسلامی در عصر ما بدان نیازمند است و این است آن عالم اسلامی که عصر ما به او محتاج. طرح مسئله (چگونگی تولد شیعه در قلب اسلام و متن دعوت پیامبر (ص) و نیز ضرورت منطقی و فوریت حیاتی وصایت که هم سرنوشت انقلاب اسلامی و هم سرگذشت امت انقلابی بدان پیوسته است) در افقی بسیار وسیع، با نگرشی دقیق و بسیار علمی و روشی تحلیلی آغاز شده است و نویسنده آگاه و پژوهنده و حاکم بر زمینه کار و مطمئن از سرانجام بحث، همه عناصر را بیرون ریخته و در صحنه‌ای بسیار وسیع گسترش داده و تمامی احتمالات و فرضیات موجود و ممکن را با جرأت مطرح کرده و همه جوانب مختلف واقعیت را بررسی نموده و به هر راهی رفته و به هر جایی سر زده و این منشور را از همه سو دیده و هر پرتویی را بر آن تابانده و در پایان، هوشیارانه و با مهارت بسیار، همه را سر به‌هم آورده و خوب تمام کرده و در نهایت موفق بیرون آمده است. تا اینجا که فصل اول کتاب است و سخن از چگونگی ظهور تشیع و به‌ویژه مسئله وصایت _ در برابر «بلاتکلیفی» و یا «شورا» _ دیدگاه، وسیع؛ طرح مطلب، استادانه؛ شیوه بررسی، علمی و تحلیلی؛ زبان، پخته و استدلال نیرومند است و گذشته از این همه، فشردگی مطلب است که غالب نوشته‌های فضلای مذهبی ما _ به‌ویژه در این زمینه _ آن را فاقد است. خواننده احساس می‌کند که بحری را در کوزه‌ای ریخته و همچون مرغی دورپرواز با اینکه تمامی این شهر عظیم را دیده است، بشتاب از آن گذشته است».
مترجم کتاب نقدها و نکات دکتر شریعتی را برای نویسنده فرستاد و در چاپ بعدی ترجمه کتاب نیز آن نقدها را به کتاب افزود و خود، برخی از اشکالات دکتر شریعتی را پاسخ داد.
همچنین پس از آن‌که نقدهای دکتر شریعتی به استاد شهید رسید، ایشان نقدهای وی را به تفصیل پاسخ داد و به‌شکل کتابچه‌ای به ایران فرستاد تا به چاپ برسد. ازآنجاکه شهید صدر به‌شکلی واقعی به کار جمعی و مشورت‌پذیری باور داشت و به‌طور خاص همه امور مربوط به ایران را با جمعی از شاگردان و یاران موثق خود در ایران هماهنگ می‌کرد از آنان خواست که نظر خود را درباره این کتابچه بیان کنند. آنان نیز با توجه به شرایط خاص آن دوران اعلام کردند که با چاپ این جوابیه موافق نیستند و پاسخ‌های مترجم را در این زمینه بسنده می‌دانند. هرچند شهید صدر نظر آنان را درست نمی‌دانست و در نامه‌هایی به تفصیل به ایشان توضیح داد که اشتباه می‌کنند، نظرشان را پذیرفت و از چاپ پاسخ در ایران خودداری کرد. اما در چاپ‌های بعد، بخش‌هایی را که در واقع پاسخ به آن نقدها بود، به متن نخست کتاب افزود.
از آن پس این کتاب به‌همراه افزوده‌های شهید صدر بارها و با نام‌های گوناگون به چاپ رسید. البته خود نویسنده در نامه‌های گوناگون از این اثر با نام «بحث حول الولایة» یاد کرده و تمایل داشته این کتاب هم‌نام و در تراز پژوهش دیگرش یعنی «بحث حول المهدی (ع)» به چاپ برسد؛ کتابی که آن هم دیباچه‌ای از این دست بوده است.
این اثر به‌رغم حجم اندک، در نوع خود بی‌نظیر است و افزون بر محتوای غنی، نمونه‌ای زیبا از هم‌افزایی فکری و الگویی خردپسند و دلپذیر از پاسداری مرزهای مذهب را به نمایش می‌گذارد.
صدر در این کتاب با روشی نو و با تکیه بر مسلمّات تاریخی به اثبات این مطلب می‌پردازد که تشیع رهاورد طبیعی اسلام است، نه اینکه در گذر زمان و بر اثر حوادث سیاسی و یا اجتماعی پدید آمده باشد. او در سه فصل که درواقع هریک احتمالات ممکن برای ادامه حیات سیاسی اسلام پس از پیامبر (ص) است، به‌گونه‌ای روشن و خدشه‌ناپذیر این موضوع را بررسی می‌کند که تنها از دروازه عناد می‌توان به مقابله با آن پرداخت.
دکتر الأسعد بن علی التونسی که تشیع خود را مدیون این کتاب می‌داند در کتاب «التَّجدید الکلامی عند الشَّهید محمد باقر الصَّدر قراءة فی المعالم المنهجیَّة؛ نوآوری کلامی شهید صدر؛ بررسی شاخصه‌های روش‌شناختی»، ص٧٧، می‌نویسد: «محمدباقر صدر با درنظرگرفتن ریشه‌های تاریخی به تکامل زمانی نبوت پرداخته و کتاب «بحث حول الولایة» نمونه‌ای دیگر از این تعامل تاریخی با نبوت است که البته در این کتاب نه به پیشینه، بلکه به آینده نبوت و تکامل و استمرار پسینی آن پرداخته است و با روشی نو، بی‌نظیر و مبتنی‌بر حساب احتمالات، ضرورت ولایت را به‌عنوان استمرار خط نبوت در تاریخ اثبات کرده است.»
این کتاب اخیراً به همت پژوهشگاه تخصصی شهید صدر و با ترجمه استاد سید ابوالقاسم حسینی ژرفا به چاپ رسیده و با قیمت ١۴۵٠٠٠ ریال در بازار کتاب عرضه شده است.


گروه های زیر مجموعه سیاسی

سیاست خارجی
سیاست خارجی

آخرین اخبار

دردسرهایی از جنس آب یخ!
آب یخ و حتی نوشیدنی‌های سرد دیگر می‌توانند موجب منقبض شدن رگ‌های خونی شوند و بر همین اساس اثری منفی بر گوارش داشته باشند.
مدال برنز ژیمناستیک قهرمانی آسیا ۲۰۱۵ به ایران داده شد
در جریان مسابقات قهرمانی آسیا ۲۰۱۹ نماینده فدراسیون جهانی مدال برنز قهرمانی آسیا ۲۰۱۵ خناری نژاد را که در پی دوپینگ ژیمناست قزاقستان بدست آمده بود به ایران داد.
پیروزی تیم ملی والیبال دانشجویان برابر تیم نوجوانان
تیم ملی والیبال دانشجویان ایران در دیدار تدارکاتی جهت حضور پرقدرت بازی‌های یونیورسیاد ۲۰۱۹ ایتالیا با نتیجه ۳ بر ۲ مقابل تیم ملی نوجوانان به برتری رسید.
ولاسکو از خداحافظی با دنیای والیبال پشیمان شد
سرمربی آرژانتینی دوباره در جهان والیبال به عنوان مربی حضور خواهد داشت.
بهاروند و طالقانی باز هم به کمیته اخلاق نرفتند
دو عضو هیأت رئیسه فدراسیون فوتبال برای سومین بار به دعوت کمیته اخلاق برای پاسخگویی به اتفاقات تلخ جام حذفی بی اعتنایی کردند که به نظر می‌رسد این کمیته برای صیانت از اعتبار فوتبال از تمام قدرت قانونی خود برای رسیدگی به معضلات فوتبال بهره ببرد.
دستیاران استراماچونی را بیشتر بشناسید + عکس
سه دستیار سرمربی جدید تیم فوتبال استقلال وارد تهران شدند.
آغاز اردوی گروه دوم بازیکنان تیم ملی فوتبال امید
بازیکنان دعوت شده در فهرست دوم تیم ملی فوتبال امید ظهر امروز طبق برنامه با حضور در هتل المپیک خود را به اعضای کادر فنی معرفی کردند.
مرکل: لغو تحریم‌های روسیه منوط به بازگشت کریمه به اوکراین است
صدراعظم آلمان تصریح کرد، لغو تحریم‌ها علیه روسیه منوط به بازگشت کریمه به اوکراین است.
اردوغان: مرسی به مرگ طبیعی نمرده است
رئیس‌جمهوری ترکیه اعلام کرد که معتقد به مرگ طبیعی محمد مرسی نیست.
امضای سه تفاهم‌نامه همکاری در راستای توسعه و ترویج حمل‌ونقل پاک
سه تفاهم‌نامه همکاری در راستای توسعه و ترویج حمل‌ونقل پاک فی مابین سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور و پلیس راهور ناجا، دانشگاه صنعتی شریف و فدراسیون دوچرخه سواری امضا شد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

سومین مناظره تاجزاده و زاکانی
مصطفی تاجزاده و علیرضا زاکانی نمایندگان دو جناح اصلاح‌طلب و اصولگرا با موضوع «اتفاقات سال ۸۸ و فساد اقتصادی» به مناظره نشستند.
جایگاه‌های برتر بانک ملی ایران در گزارش شاپرک
گزارش اردیبهشت‌ماه سال جاری شبکه الکترونیکی پرداخت کارت (شاپرک) نشان می‌دهد که در این ماه بیشترین کارت برداشت تراکنش دار، بیشترین کارت هدیه و بیشترین بن کارت تراکنش دار متعلق به بانک ملی ایران بوده است.
پرمدال‌ترین ورزشکار پاراآسیایی چقدر پاداش گرفت؟
پرمدال‌ترین ورزشکار بازی‌های پاراآسیایی جاکارتا با انتقاد نسبت به میزان پاداش خود گفت: با توجه به این که در بازی‌های پاراآسیای جاکارتا به لطف خدا توانستم شش بار پرچم کشورم را به اهتزاز در آورم و تاریخ ساز شوم، اما مسئولان در پرداخت پاداش به قول خود عمل نکردند.
ادعا یک نماینده درباره ابلاغ اجرای لایحه پالرمو از سوی دولت
یک عضو فراکسیون نمایندگان ولایی مجلس مدعی شد که دولت به دستگاه‌ها لایحه پالرمو و لایحه الحاق یک تبصره به ماده ۶ قانون مبارزه با پولشویی را برای اجرا ابلاغ کرده است که درباره پالرمو هنوز در مجمع تشخیص تعیین تکلیف نشده و درباره پولشویی هم هنوز مجلس آن را تصویب نکرده است.
ˮفلومترالتراسونیکˮ را از ابزار سنجش آریا بخرید
فرآیند انتخاب ابزار دقیق صنعتی بسیار پیچیده است و نیاز به مهارت و آشنایی فرد با مباحث مختلف صنعتی دارد.
مرکل:  عدم پایبندی ایران به برجام عواقب دارد!
دیدار نایب رئیس مجلس عراق با محمدجواد ظریف
زاکانی:اگر موسوی سر کار می‌آمد، زنگنه، آخوندی و جهانگیری وزیر می‌شدند- برادران خاتمی درباره انتخابات ۸۸ اول با هم به توافق برسند- تاجزاده:  ما دیر یا زود با آمریکا مذاکره خواهیم کرد و نمی توانیم مذاکره نکنیم- اصلاح‌طلبان موافق شهرداری نجفی بودند
امنیت عربستان و امارات را هم ما تأمین می‌کنیم
دیدار دریابان شمخانی با مشاور امنیت ملی ارمنستان
خاک تو سر ما!
بازدید فرمانده کل ارتش از توپخانه اصفهان
جایگاه «پرستو» در فقه اسلامی چیست؟
پاک آیین جایگزین کیایی در روابط عمومی مجلس شد
رکورد آقازاده‌های میلیاردر زده شد