الگوی اسلامی ایرانی نیازمند نظریه پیشرفت است

11:25 ۲۰۹ روز و ۱۳ ساعت پیش ایرنا 365 0
الگوی اسلامی ایرانی نیازمند نظریه پیشرفت است

تهران- ایرنا- رئیس مرکز مطالعات راهبردی وزارت کشور و جانشین ریاست اندیشکده سیاست مرکز الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت معتقد است: برای خروج کشور از برخی عقب ماندگی ها نیاز به یک نظریه پیشرفت است و الگوی اسلامی- ایرانی هنوز این نظریه پیشرفت را تدوین نکرده است.

ایرنا

دکتر جلال درخشه می گوید: «الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت ا باید متکی به یک نظریه پیشرفت باشد و در خصوص توسعه در دنیا نظریات بسیارمتکثری وجود دارد و کم و بیش هم در تاریخ صد ساله اخیر ایران برخی از این الگوها اجرایی شده است اما ما نتوانسته ایم یک نقطه عزیمتی برای توسعه و پیشرفت کشور داشته باشیم.

از این رو باید نظریه بومی و حمایت کننده الگو را تولید کنیم. تاریخ متوقف نمی شود باید جهت تاریخ را خودمان بسازیم و ساختن جهت تاریخ نیاز به مبانی نظری در حوزه پیشرفت دارد.

با فراخوان رهبر معظم انقلاب در مورد الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت، اساتید دانشگاهی و حوزوی به بحث پیرامون این سند پرداخته اند تا در راستای فرمایشات رهبر معظم انقلاب اسلامی سند را تقویت و ارتقاء بخشند چرا که چنین سندی با این رانمی توان بدون دقت نظر کافی و مطالعات گسترده نهایی کرد.

با توجه به اهمیت این سند گروه دانشگاه ایرنا در گفت و گو با دکتر جلال درخشه استاد علوم سیاسی دانشگاه امام صادق(ع) و همچنین رئیس مرکز مطالعات راهبردی وزارت کشور که مسئولیت جانشینی ریاست اندیشکده سیاست مرکز الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت را بر عهده دارد ، به این موضوع پرداخته است .

مشروح گفت وگو به این شرح است :

** ایرنا: آقای دکتر با توجه به اینکه شما به عنوان جانشین ریاست اندیشکده مشغول هستید، بفرمایید چه اقداماتی در راستای طراحی الگو انجام شده است ؟

** درخشه: مسئله تدوین سند الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت از هفت سال پیش و با فرمان مقام معظم رهبری در این خصوص آغاز و بعد از فرمان رهبری ابتدا مرکزی برای تدوین الگو تشکیل شد و این مرکز به تدریج در درون خود اندیکشده هایی را شکل داد تا از صاحب نظران دانشگاهی و حوزوی برای طراحی الگو استفاده کنند.

هدف اول مرکز الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت استخراج نظام مسائلی برای تدوین الگو و مرحله بندی فرایند تدوین الگو بود. با توجه به همین هدف، اندیشکده سیاست هم از تعداد زیادی از اساتید دانشگاه ها و حوزه های علمیه دعوت به عمل آورد تا در این مسیر با اندیشکده همکاری کنند.

در نتیجه اندیشکده در کنار شورای علمی عمومی چندین کار گروه مانند کار گروه حکمت، آینده پژوهشی و.. را شکل داد تا مسائل در رفت و برگشت ها و مباحثات علمی به شکل تخصصی پخته شود چرا که تدوین الگو نیازمند الزامات پیچیده ای است چون قرار است فراتر از بسیاری از اسناد کشور عمل کند و چشم انداز چندین دهه آینده کشور و مسائل و ظرفیت ها را در قالبی ارائه دهد ، این امر مستلزم دقت نظرهای بسیار جدی و مهمی است.

در اندیشکده سیاست هم این مسئله چه در بعد سیاست داخلی و چه در بعد سیاست خارجی مورد توجه واقع شد و در ابتدا سعی شد به یک نظام مسائلی برسیم و ببینیم پرسش های ما در عرصه سیاست چه پرسش هایی است و بعد ظرفیت های ما در کنارش دیده شود. البته در این خصوص در مجموعه این سند کمتر به ظرفیت های آینده توجه شده است این بحث مهم و پیچیده ای است و آینده در دست ما نیست و ما باید از روش های خاصی برای به دست آوردن ظرفیت های آینده و مشکلات پیشرو استفاده کنیم و این امر به سادگی امکان پذیر نیست. مسائل داخلی، منطقه ای و بین المللی در این زمینه دخیل است. یکی از مسائل مهم این است که سند باید ظرفیت ساز هم باشد یعنی خود الگو باید ظرفیت هایی برای آینده هم تولید کند تا این ظرفیت ها مسیر را برای اجرای کامل تر این الگو فراهم کنند.

ما در اندیشکده سیاست 22 موضوع را استخراج کردیم که باید روی این موضوعات کار می شد، مسائلی مثل عدالت، توسعه سیاسی، آزادی و مسائل دیگری از این دست که باید مورد توجه ما قرار می گرفت. بنابراین ما به صورت کلی نظام مسائلی را استخراج کردیم اگر بخواهیم دقیق تر بگوییم یک «الگو واره ای» استخراج کردیم که چطور باید مسائل را ببینم تا هم شاخص دینی و اعتقادی از نظرمان دور نماند و هم شاخص هایی که مربوط به ظرفیت اجرایی سند است مورد توجه قرار گیرد. ظرفیت هایی مانند جغرافیای سیاسی و فرهنگ تاریخی و ملی ایران که در سند باید عناصر آن وجود داشته باشد.

**ایرنا: آقای دکتر در فرایند طراحی الگو، ارتباط اندیشکده سیاست با دیگر اندیشکده های مرکز الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت چگونه برقرار می شد؟

**درخشه: البته پاسخ این سوال را باید مسئولان مرکز بدهند ولی آن چه که بنده در جریان هستم و می دانم این است مسئله مورد نظر شما مرتبا در اندیشکده سیاست و شورای تخصصی مورد توجه قرار می گرفت و پیشنهادهای مختلفی در این زمینه ارائه می شد و نتیجه بخش هم بود. جلسات مشترک زیادی مابین اندیشکده هایی که از لحاظ تخصصی نزدیک تر به هم بودند انجام شده و همچنان هم ادامه دارد. از طرف دیگر یکی از راهکار هایی که در مرکز برای نزدیکی اندیشکده ها به یکدیگر مورد توجه قرار گرفت این بود که مسئولان اندیشکده ها در جلسات یکدیگر شرکت کنند که این اتفاق مرتبا در حال شکل گرفتن بود البته به نظر من هنوز این نزدیکی به صورت دقیق و کامل صورت نگرفته است.

به نظر می رسد ضرورت دارد که این ارتباطات بسیار گسترده شود، در حال حاضر مجموعه تلاش ها نتیجه داده است و ما به ارائه یک الگو رسیده ایم اما در ارائه نهایی و ابلاغ الگو این «نظام وارگی» مطالب باید بیشتر مورد توجه قرار گیرند. در واقع حاصل تلاش های اندیشکده های مختلف مرکز الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت باید یک همگرایی و اجماع فکری باشد تا الگو از انسجام لازم برخوردار باشد. تا آنجایی که من مطلع هستم در مرکز الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت شورای تلفیقی به وجود آمده است که اندیشکده های مختلف عصاره بحث های خود را در آن شورا ارائه می دهند تا دوباره مورد بازشناسی و بازیابی قرار گرفته و در جهت الگوی کلی قرار گیرد.

**ایرنا: تجربه نشان داده است که اختلاف های ایدئولوژیک در عرصه مدیریت کشور منجر به ناکارآمدی برنامه ها و اسناد در کشورمان می شوند چه تمهیدی اندیشیده اید که این مشکل در اجرای الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت هم بروز نکند؟

** درخشه : این مسئله به شکل واقعی در صحنه سیاسی و سیاست گذاری ما وجود دارد اما وقتی که اسناد مراحل حقوقی و قانونی را طی می کنند به نظر من این مسائل نباید مطرح شود و رویکردهای جناح های مختلف سیاسی نباید در اجرایی این اسناد دخیل باشد.

الگوی پیشرفت یک بحث ملی است که در فرمان رهبری هم به آن اشاره شده است. رهبری در متن ابلاغی اخیرشان هم مسئولان مختلفی را مورد خطاب قرار دادند از جمله؛ مجمع تشخیص مصلحت نظام، دولت، شورای عالی امنیت ملی، شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی فضای مجازی، دانشگاه ها و حوزه های علمیه و خود مرکز الگو که رهبری دستور دادند الگو را به دقت مورد نقد و بررسی قرار دهند.

در همین ابلاغ اخیر، رهبری خطاب به دولت می نویسند: « دولت فارغ از ملاحظات زود گذر این سند را از جهت قابلیت اجرا و تحول آفرینی بررسی نماید و پیشنهادهای عملی برای ارتقای آن ارائه کند.»

وقتی ما یک سند ملی را تدوین می کنیم اجرایی شدن آن نیازمند الزاماتی است. یکی از این الزامات، لزوم شکل گرفتن وفاق و اجماع نظر در ارکان نظام پیرامون اجرای این سند است. در مورد الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت هم انتظار ما شکل گیری همین اجماع است چرا که موضوع سند فارغ از بحث های جناحی، پیشرفت و توسعه کشور را هدف قرار داده است که یک پرسش تاریخی حداقل 200 ساله در تاریخ ایران معاصر است.

قدری به این پرسش بپردازم که چرا این سند باید مورد توجه قرار بگیرد و ملاحظات زود گذر و جناحی در آن دخالت داده نشود؟ ما در تاریخ معاصرمان با یک پرسش مهم روبرو بودیم و آن پرسش چرایی عقب ماندگی ایران در مقایسه با کشورهای غربی بوده است. راه حل عبور از مسئله عقب ماندگی کشور این است که ما به یک چارچوبی دست پیدا کنیم که نقطه عزیمت ما برای پیشرفت کشور باشد. این بحث همه جناح ها باید باشد، و همه کسانی باید باشد که به این آب و خاک علاقه دارند. پیشرفت کشور نحله های مختلف فکری نمی شناسد، دغدغه همه ایران دوستان باید پیشرفت و توسعه ایران باشد.

باید توجه کنیم که ما به هر دلیلی در تاریخ معاصرمان با افول تمدنی روبرو شده ایم و عوامل مختلف تاریخی، فشارهای بیرونی و عناصر اندیشه ای در این افول تمدنی دخیل بوده و ما با دورانی مواجه شدیم که وقتی خودمان را با تمدن جدید مقایسه کردیم دیدیم عقب افتادیم. وقتی مسئله کشور را تشخیص دادیم به طوری طبیعی باید دنبال راه حل برای رفع مسئله باشیم. بنابراین ما امروز باید کوشش کنیم یک حرکت ملی جهت خروج از این عقب ماندگی تاریخی در ایران و در بین آحاد ملت و مسئولان شکل گیرد.

در یکصد و پنجاه سال گذشته کوشش های زیادی از سوی متفکران ملی برای ارائه راه حل صورت پذیرفته است و در دنیا هم تجربیات و الگوهای متفاوتی برای پیشرفت طی شده است اما مسئله ما این است که نمی خواهیم الگوهای جوامع دیگر را کپی کنیم بلکه در عین استفاده از نکات ارزنده آن ها ، می خواهیم الگوی بومی مختص به جامعه خودمان را ارائه بدهیم. تلاش برای نوشتن الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت قدمی بلند و استوار در این مسیر است.

ما تاریخ معاصر پویا و پر جهشی داشتیم. دو انقلاب را در کمتر از 80 سال تجربه کردیم این نشان می دهد که مطالبات مهمی در تاریخ معاصر ایران وجود داشته که تلاش می کرده است ایران را از عقب ماندگی خارج کند و تهران همیشه در تلاطم رها شدن از عقب ماندگی در جنب و جوش بوده است.

مطالبات ما در تاریخ معاصر باعث پویایی تاریخ ما شده است؛ نهضت ملی شدن نفت، قیام 15 خرداد1342 و انقلاب اسلامی اوج این تلاش ها و پویایی ها است. ما با چنین مسئله ای در تاریخ معاصر روبرو شدیم و به یک درک مشترکی رسیدیم که باید از این عقب ماندگی رها شویم. من در مجموع، همه تحرکات تاریخ معاصرکشورمان را در جهت تلاش برای رها شدن از بند عقب ماندگی توصیف و تحلیل می کنم.

وقتی تاریخ معاصر ایران را این گونه تحلیل کردیم سوال بعدی که باید به آن بپردازیم این است که چه راه حلی برای حل معضل عقب ماندگی باید در پیش بگیریم؟ به نظر من راه حل این است که ما با تکیه بر ظرفیت های درونی خودمان و بهره بندی از تجربیات مهم بشری درعرصه پیشرفت، چارچوبی که از آن به عنوان الگو نام می بریم را استخراج و همه انرژی های جامعه را در جهت آن قرار دهیم.

الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت یک کوشش مهمی است که نباید فقط در محدوده مقطع کنونی مورد توجه قرار بگیرد بلکه باید از این منظر به این سند نگاه کنیم که ما در صدد هستیم سندی تدوین کنیم که ایران را بعد از قریب به دویست سال از وضعیتی که دچار آن هست و ما از آن به عنوان «وضعیت عقب ماندگی» نام می بریم خارج کنیم و این نیازمند یک الگو است. در چنین شرایطی ضرورت پیدا می کند ما اصلا مقطعی و سیاسی به این مسئله مهم نگاه نکنیم بلکه علاقه مندانه و با شور و حرارت در جهت تدوین آن مشارکت کنیم و نظراتمان را جهت اصلاح آن آزادانه و دلسوزانه بیان کنیم چرا که این نحوه کنش به این معنا است که فرد به کشور و منافع کشورش تعلق خاطر دارد و عافیت طلبانه و بدون اهمیت از کنار مسائل آب و خاک خود نمی گذرد.

** ایرنا: سند تا حدود زیادی معطوف به ساختارهای رسمی کشور است و چندان نگاه و برنامه ای برای حوزه عمومی ندارند. به نظر شما این ضعف تلقی نمی شود؟

**درخشه: الگو در پی ارائه یک چارچوبی حاکم بر همه اسناد کشور است و یک نقشه راهی است که آینده را ترسیم می کند. الگو زیر مجموعه قانون اساسی است، خود قانون اساسی واجد یک الگو است و اتفاقا در تدوین این الگو هم، این مسئله مورد توجه قرار گرفته است. در واقع الگو ذیل قانون اساسی اما فراتر از سایر اسناد کشور است و مسیر آینده کشور را در جهت پیشرفت و خروج از وضعیت عقب ماندگی ارائه می دهد. آن چه که الان ارائه شده است حاصل کوشش های علمی تعداد زیادی از اساتید است و در حال حاضر در مرحله ای قرار گرفته که نیازمند نقد و بررسی است.

الگوی پیشرفت را نمی شود به صورت دستوری نوشت و اگر مدنظر رهبر انقلاب این نحوه الگو نوشتن بود به جمعی دستور می دادند که خودشان مطلبی را در این زمینه آماده کنند اما مقصود این نبوده است. بنابراین از این جهت است که رهبر انقلاب به نظر دادن همه و شکل گیری اجماع پیرامون این سند اصرار دارند.

در بحث شکل گیری اجماع و اجرایی شدن الگو دولت یک رکن مهم است، دولت سرشار از تجربیات اجرایی در 4 دهه گذشته است. ما از این تجربیات می توانیم به دانش برسیم.
نیروی انسانی و اجتماعی ما باید موتور توسعه کشور باشد بنابراین نخبه های جامعه باید پیرامون این الگو نظر دهند و خود را بخشی از مراحل تدوین و نهایی شدن این الگو بدانند تا همدلی لازم برای اجرا به وجود بیاید.

معتقد هستم هنوز این الگو باید تقویت شود بنابراین ما نیازمند این هستیم که ارتباطات مرکز را با الگو عمیق تر کنیم. تجربیات عظیمی که دولت در اداره جامعه دارد باید به کمک مباحثات علمی آمده و آن را غنی کند. نمی توانیم یک متن انتزاعی ارائه کنیم و صرفا آرمان هایمان را بنوسیم و بگوییم سند نوشته ایم از لحاظ اجرایی باید از ظرفیت های عظیم دولت استفاده کنیم.

** ایرنا: آقای دکتر خودتان چه نقدهایی به الگو پایه ای پیشرفت وارد می دانید؟

**درخشه: اگر کسی از من سوال کند که این سند را سند مطلوبی می دانم یا نه؟ قطعا خواهم گفت سند مطلوبی نیست.
برای نقد این سند سه نکته را مدنظر قرار می دهم.

1) هنوز یک ابهام مشخص در مفهوم الگو وجود دارد و به یک اجماع نظر که مقصود از الگو چیست نرسیده ایم یا حداقل من نرسیده ام. در اندیشکده سیاست ، ما تلاش زیادی کردیم که خودمان به این معنا و مفهوم برسیم و به مرکز هم ارائه دادیم اما وقتی در جلسات عمومی تر مرکز شرکت می کنیم احساس می شود هنوز این ابهام وجود دارد. هنوز به این آگاهی که مقصود ما از این الگو چیست و قرار است چه تفاوت هایی با چشم انداز ایران1404 و سیاست های کلی نظام داشته باشد نرسیده ایم.

الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت حتما باید متکی به نظریه پیشرفت باشد و در خصوص توسعه در دنیا نظریات متکثری وجود دارد و کم و بیش هم در تاریخ صد ساله اخیر ایران برخی از این الگوها اجرایی شده است ولی ما نتوانسته ایم نقطه عزیمتی را برای توسعه و پیشرفت داشته باشیم. بنابراین ما یک نظریه بومی و حمایت کننده الگو را باید تولید کنیم. تاریخ متوقف نمی شود ما باید جهت تاریخ را خودمان بسازیم و ساختن جهت تاریخ نیاز به مبانی نظری در حوزه پیشرفت دارد.

گفت و گوهایی به لحاط نظری در اندیشکده سیاست مورد توجه بود ولی هنوز به یک نظریه پیشرفت نرسیدیم و معتقدم باید سند از این جنبه ارتقا پیدا بکند. باید به نحوی به موانع و فرصت ها و ظرفیت هایی که در آینده داریم اشاره کنیم ، در حال حاضر هم سند به این امور بی توجه نبوده اما کافی نیست. به عبارت دیگر مقوله آینده پژوهشی باید به صورت جدی تر مورد توجه قرار بگیرد. ارائه این سند محصول یک نوع آینده پژوهشی پیچیده است. ما در سند فقط نمی توانیم مطالبات و دوست داشتنی های خودمان را مطرح کنیم. بنابراین از فاز نظری باید خارج شویم و سندی عملیاتی و مبتنی بر مطالعات آینده پژوهی بنویسیم.

البته در مرکز از سال پیش مسئله آینده پژوهی مورد توجه قرار گرفت. در خود اندیشکده سیاست هم یک کارگروهی به نام آینده پژوهی مشغول به فعالیت است. اما مهم ترین نتیجه طرح بحث های آینده پژوهی در اندیشکده سیاست این بود که بحث توجه به آینده پژوهی در سطح مرکز تقویت شد.

** ایرنا: آقای دکتر چه تمهیداتی برای اینکه الگو در حوزه اجرا به مشکل برنخورد اندیشیده اید؟ در اسنادی که در سال های گذشته ابلاغ شد ، بعد از ابلاغ ، برنامه و اسناد به حال خود رها شد و نظارتی برای اجرای آن ها صورت نگرفت آیا الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت هم به این وضعیت دچار خواهد شد؟

** درخشه : به نکته درستی اشاره کردید این انتقاد در بسیاری از محافل هم مطرح است. این که مثلا سیاست های کلی که در مجمع تصویب شده در حوزه اجرا چه سرنوشتی پیدا کرده است؟ آیا اصلا اطلاعی از وضعیت این برنامه ها داریم؟ من به عنوان معلم دانشگاه وقتی نگاه می کنم می بینم که این مشکل وجود دارد در حالی که با اجرا کردن این اسناد می توانیم از مشکلات کشور عبور کنیم البته این طور هم نیست که این اسناد کاملا اجرا نشده باشد. اما نیازمند یک کوشش عمیق تر در این خصوص هستیم. از حالا باید به این مسئله توجه جدی شود و مرکز بعد تدوین الگو رها نشود بلکه در حاشیه الگو سازوکارهای اجرایی و نظارتی تعبیه شود.

**9487**1601**


گروه های زیر مجموعه سیاسی

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

مهمترین ترکیبات غذایی سرطان‌زا و ضد سرطان را بشناسید
عضو هیات علمی انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور برخی ترکیبات غذایی سرطان‌زا و همچنین مواد غذایی دارای بیشترین اثر حفاظتی در برابر بروز سرطان را تشریح کرد.
راز عمر طولانی چیست؟
برخی از مناطق به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی کرده‌اند تا ماده غذایی خاصی را در حد مطلوب مصرف کنند.
سوپراسپرت جدید شورولت- عکس
خودروساز آمریکایی شورولت از جدیدترین محصول خود "Corvette C8 Stingray (2020)" رونمایی کرد.
۵ روش برای سرکوب اضطراب
از عوامل مشترک به وجود آورنده اضطراب می‌توان به روز اول کار در محلی جدید یا هنگام ارائه یک موضوع برای افراد زیاد٬ اشاره کرد.
روند کاهشی قیمت طلا در آینده ادامه‌دار است؟
نایب رئیس اول اتحادیه طلا تهران درباره وضعیت بازار طلا توضیحاتی ارائه داد.
غیبت رضایی از لیست بروژ برای دیدار با اسپورتینگ
مهاجم ایرانی کلوب بروژ در لیست تیمش برای بازی دوستانه با اسپورتینگ پرتغال قرار نگرفت.
دلیل توقیف نفتکش انگلیسی از زبان یک منبع نظامی آگاه
یک منبع نظامی آگاه در رابطه با دلیل توقیف نفتکش انگلیسی در تنگه هرمز گفت: این نفتکش که توسط نیروی دریایی سپاه توقیف شده است از مسیر خلاف کشتیرانی در تنگه هرمز عبور می‌کرد.
تکذیب حمله مسلحانه به امام جمعه گرمسار
معاون فرماندار گرمسار با اشاره به شایعات مطرح شده درباره حمله مسلحانه به امام جمعه گرمسار گفت: این شایعه کذب محض بوده و صحت ندارد.
واکنش آمریکا به توقیف نفتکش انگلیسی توسط ایران
شورای امنیت ملی آمریکا جمعه شب اعلام کرد از توقیف نفتکش انگلیس توسط ایران مطلع شده است.
تعداد خدمه نفتکش توقیف شده انگلیسی توسط ایران
نفتکش توقیف شده انگلیسی 23 خدمه دارد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

مهمترین ترکیبات غذایی سرطان‌زا و ضد سرطان را بشناسید
عضو هیات علمی انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور برخی ترکیبات غذایی سرطان‌زا و همچنین مواد غذایی دارای بیشترین اثر حفاظتی در برابر بروز سرطان را تشریح کرد.