پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب»

08:43 ۲۰۸ روز و ۱۴ ساعت پیش ایرنا 277 0
پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب»

تهران- ایرنا- نمایش «طناب» به‌کارگردانی نصیر ملکی‌جو بر اساس داستانی از پاتریک همیلتون که زمانی هیچکاک از آن اقتباسی سینمایی با همین نام ساخته بود در سالن استاد ناظرزاده کرمانی تماشاخانه ایرانشهر اجرا می‌شود.

ایرنا

تعلیق (ساسپنس) مهم‌ترین تمهیدی بود که عالیجناب آلفرد هیچکاک در طول حیات هنری‌اش در آثاری که از او به‌جا مانده است از آن استفاده کرد و چه بسا هنوز هم بسیار دشوار بتوان التهابی را که با تماشا کردن فیلم‌هایی به کارگردانی هیچکاک به‌ آدم دست می‌دهد، از طریق دیگری تجربه کرد. اما بهانه یادآوری تجربه التهاب و تعلیق در فیلم‌‌ژانرهای تاسیسی هیچکاک این‌بار نه یک فیلم سینمایی بلکه یک نمایش است که این روزها در تماشاخانه ایرانشهر با ایفای نقش بازیگرانی صاحب‌نام روی صحنه است.
بازیگرانی که در این نمایش حضور دارند همه نام‌آورند و انتظارها از اثر هم به همین جاسنگینی‌ها بالا و بالاتر می‌رود. آتیلا پسیانی، رامین ناصرنصیر، علی شادمان، خسرو پسیانی و دیگران. ماجرا پیرامون یک قتل می‌گذرد؛ قتلی برنامه‌ریزی‌شده که با دقت تمام طراحی شده اما گره کار این‌جاست که ظاهرا همه از جمله تماشاگران از همان ابتدا می‌دانند قاتل یا قاتلان کیستند و قتل چگونه اتفاق افتاده است اما ماجرا به‌نحو دیگری قرار است پیش برود.
اگر در ادبیات پلیسی بخواهیم این اثر را دسته‌بندی کنیم شاید بتوان آن را در زیرگونه‌ی «اتاق در بسته» قرار داد. زیرگونه‌ای که در چهارچوب آن شاهکارهایی حتی از زمان باستان خلق شده‌اند. مقدمه کتاب «بهترین داستان‎های کوتاه کارآگاهی، معمایی و ترس‌ناک» (سال 1929) به عنوان اولین «مجموعه آثار جنایی» در آمریکا، چهار داستان را به عنوان سرچشمه‎های این ژانر معرفی کرد؛ دو داستان از عهد عتیق از کتاب دانیال، متعلق به قرن چهارم تا اول پیش از میلاد، یک داستان از هرودوت از قرن پنجم قبل از میلاد و یکی از روایت‎ها از اسطوره هرکول. در همه موارد جنایت‌کاران می‌کوشند، شواهد برجای مانده را دست‌کاری می‌کند.
در نمایش «طناب» هم قاعده بر یک قتل بنا شده و قاتلان سعی می‌کنند دیگران را از عملشان منحرف کنند. جسد را در کمد میز جلوی کاناپه قرار می‌دهند و پدر مقتول، نامزدش و دیگر دوستان مشترکشان را دعوت می‌کنند تا روی همان میز شام بخورند. گره‌افکنی‌ها در جهت پنهان‌ماندن قتل از نگاه جست‌و‌جوگر دیگران پیش می‌رود اما در پایان مشخص می‌شود گره اصلی چیز دیگری بوده و کارگردان در ارائه گره‌گشایی نهایی کاملا موفق عمل کرده است.
بر خلاف رویه‌ معماهای اتاق دربسته، قاتل یا قاتلان امکان ورود به اتاق و یا خروج از آن را داشته‌اند اما کسی نمی‌دانسته که مقتول به آن‌جا آمده است و قاتل یا قاتلان با میل خودشان در خانه می‌مانند و خارج نمی‌شوند تا مهمانی یا همان گره‌گشایی نهایی را برگزار کنند. استفاده از فلش‌بک در پایان با نور فلش‌های متوالی تمهید جالبی است و طراحی‌های صحنه و لباس با در نظر گرفتن همه محدودیت‌هایی که وجود داشته از جمله دسترسی نداشتن به عمق صحنه و اجبار به استفاده از عرض، طراحی‌های منحصربه‌فرد و قابل تحسینی هستند که نشان‌دهنده واجد موضع بودن کارگردان و طراح صحنه و لباس نسبت به متن بوده است.
با همه این احوال وقتی یک داستان یا در مورد اخیر فیلمنامه قرار است ابتدا به نمایشنامه تبدیل و سپس روی صحنه اجرا شود، چه تغییراتی باید بکند؟ چه تهمیدات و امکاناتی در سینما وجود دارد که نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر از آن‌ها محروم هستند و یا بالعکس؛ چه تمهیداتی را می‌شود در نمایش به‌کار بست که در سینما امکان آن وجود ندارد؟
به‌طور قطع فردی که نمایش «طناب» را اقتباس کرده است باید از این پرسش‌ها کارش را آغاز می‌کرده تا نتیجه کار روی صحنه تاثیرگذار از آب دربیاید. برای پاسخ به این پرسش‌ها کافی‌ست تنها نگاهی به آثار هیچکاک بیندازیم تا ببینیم چه امکاناتی را به‌خدمت گرفته است تا به آن نتیجه عجیب در عنصر تعلیق دست یابد؛ اولین امکان در سینمای هیچکاک دکوپاژ و شکل تقطیع است.
پرسش اینجا کامل می‌شود که آیا در تئاتر هم می‌شود به دکوپاژ سینمایی رسید یا خیر؟ اگرچه پاسخ این پرسش در کلیت امر مثبت است اما به‌طور دقیق باید گفت تلاش کارگردان در رسیدن به تقطیع، برش و تاکید برای ایجاد تعلیق به‌نتیجه نرسیده است به این دلیل ساده که امکان اینسرت و نمایش نمای جزئی در تئاتر وجود ندارد یا اگر هم بشود با متمرکز کردن نور و یا تاکید ویژه بازیگر و یا حتی به‌واسطه طراحی میزانسن‌هایی خاص بشود این‌گونه تاکیدگذاری‌ها را انجام داد در این نمایش چنین اتفاقی نیفتاده است؛ اگرچه علی شادمان در برخی صحنه‌ها با ارائه بازی استیلیزه سعی کرده تا حدی به این شیوه کار را پیش ببرد (به‌عنوان مثال در لحظه بیرون کشیدن طناب از لای میزی که جسد درون آن قرار دارد) یا حتی آتیلا پسیانی و رامین ناصرنصیر اما کار بازیگر صرفا در این مسیر کافی نیست.
دومین امکانی که در سینما برای ایجاد تعلیق بسیار اهمیت دارد موسیقی فضاساز و آمبیانس است. از قضا کارگردان و طراح صدای نمایش سعی کرده‌اند در این امکان استفاده کنند اما در این مسیر به یک نکته بسیار ضروری توجه نکرده‌اند.
آن‌چه در سینما استفاده از آمبیانس را ممکن می‌سازد واقع‌نمایی مطلق است حال ‌آن ‌که تئاتر و به‌طور خاص نمایش «طناب» از قراردادهای فراوان استفاده می‌کند و میان صحنه و مخاطب قرارهایی می‌گذارد؛ به‌عنوان مثال وقتی بازیگران چیپس می‌خورند و می‌گویند «چه جوجه‌ی خوشمزه‌ای» تماشاگر می‌پذیرد و تا آخر آن را به‌عنوان جوجه قبول می‌کند اما در این حالت دیگر آمبیانس «هام» ایجاد تعلیق یا ترس نمی‌کند و این برای نمایش «طناب» مساله‌ای‌ بغرنج ا‌ست.
از سهند آدم‌عارف
فراهنگ** 9053


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

فرهنگ عمومی
فرهنگ عمومی

آخرین اخبار

خروجی شرقی تهران قفل شد
سیاوش محبی فرمانده پلیس راه ویژه شرق استان تهران در گفت‌و‌گو با خبرنگار فارس در پردیس در خصوص وضعیت ترافیکی محورهای هراز، فیروزکوه، امام رضا(ع) و بزرگراه حرم به حرم، اظهار کرد: هم اکنون تردد انواع وسایل نقلیه از جنوب به شمال محور هراز فوق سنگین و در محدوده امام زاده هاشم(ع) با پس زدگی بار ترافیکی مواجه هستیم.
عاون ترامپ از تحریم دو تن از رهبران «الحشد الشعبی» خبر داد
«مایک پنس» معاون رئیس‌جمهور آمریکا روز پنج‌شنبه از تحریم دو نفر از رهبران «الحشد الشعبی» خبر داد، اما جزئیات بیشتری در این رابطه اعلام نکرد.
خنثی‌سازی عملیات تروریستی داعش در مصر
منابع قبیله‌ای و شاهدان عینی از وقوع انفجاری در پایانه خودرو‌های شهر «الشیخ زوید» واقع در شمال منطقه سینا مصر خبر دادند.
سازمان ملل: تحریم آمریکا علیه ارتش میانمار کافی نیست
نماینده ویژه سازمان ملل در امور میانمار می‌گوید که اقدام آمریکا در ممنوع کردن سفر فرمانده و شماری از سران ارتش میانمار به دلیل نقض حقوق اقلیت مسلمان روهینگیا، «اقدامی ناکافی» است چرا که امرای ارتش میانمار هرگز قصدی بنایی برای سفر به آمریکا نداشته‌اند.
چرا اردن روابطش را با قطر احیا کرد؟
ناظران و تحلیلگران اردنی درباره بازگشت روابط دیپلماتیک میان قطر و اردن دیدگاه‌هایی متفاوت دارند؛ برخی آن را طبیعی می‌دانند و برخی آن را گامی استثنایی و فوق العاده و دارای پیام‌های سیاسی بر می‌شمرند.
آمریکا بار دیگر همکاران اقتصادی ایران را تهدید کرد
«استیو منوشین» وزیر خزانه‌داری آمریکا روز پنج‌شنبه به تهدید کشورهایی پرداخت که می‌خواهند با ایران روابط اقتصادی داشته باشند.
پایان کار جودوکاران ایرانی‌در روز نخست با دو نقره
نماینده وزن _۷۳کیلوگرم تیم ملی جودو کشورمان در فینال مسابقات جودو قزاقستان با شکست مقابل نماینده روسیه به مدال نقره دست یافت.
مجمع عمومی فدراسیون والیبال در مشهد برگزار شد
مجمع عمومی سالانه فدراسیون والیبال از ساعت 16 روز پنجشنبه 27 تیرماه 1398 در شهر مشهد آغاز شد.
صالحی: رای کفاشیان و ترابیان هفته بعد صادر می‌شود
رئیس کمیته استیناف فدراسیون فوتبال در خصوص تبرئه 3نفر از اعضای فدراسیون و سازمان لیگ توضیحاتی را ارائه کرد.
تمرین اختصاصی مهاجم استقلال
مهاجم تیم فوتبال استقلال زیر نظر دستیاران آندره‌آ استراماچونی به تمرین اختصاصی پرداخت.

پر بازدید ترین اخبار امروز

تمهیدات شهرداری تهران برای برگزاری مراسم اربعین حسینی
مجتبی یزدانی معاون خدمات شهری و رئیس ستاد اربعین شهرداری تهران به همراه هیأتی برای بررسی و حل مشکلات مربوط به اربعین به عراق سفر کرد.
برخورد پلیس با برگزار کنندگان عروسی‌های مختلط
معاون نظارت بر اماکن پلیس امنیت عمومی تهران بزرگ گفت: با برگزار کنندگان عروسی‌ها مختلط در تهران برخورد جدی داریم چراکه بارها جلسات توجیهی برای این افراد برگزار کردیم.
سردار آزمون در لیست خرید تیم ایتالیایی
رسانه های روسی اعلام کردند تیم لاتزیو ایتالیا علاقه‌مندی دوباره خود را برای جذب سردار آزمون، مهاجم ایرانی تیم زنیت سن‌پترزبورگ ابراز کرده ست.
پیکر آیت‌الله حقانی در حرم حضرت معصومه (س) به خاک سپرده شد
آیت‌الله حسین حقانی پس از تحمل یک دوره بیماری دارفانی را وداع گفت و صبح امروز پنجشنبه ۲۷ تیرماه تشییع و در جوار حرم حضرت معصومه (س) به خاک سپرده شد.
خنثی‌سازی عملیات تروریستی داعش در مصر
منابع قبیله‌ای و شاهدان عینی از وقوع انفجاری در پایانه خودرو‌های شهر «الشیخ زوید» واقع در شمال منطقه سینا مصر خبر دادند.