پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب»

08:43 ۹۳ روز و ۱۴ ساعت پیش ایرنا 165 0
پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب»

تهران- ایرنا- نمایش «طناب» به‌کارگردانی نصیر ملکی‌جو بر اساس داستانی از پاتریک همیلتون که زمانی هیچکاک از آن اقتباسی سینمایی با همین نام ساخته بود در سالن استاد ناظرزاده کرمانی تماشاخانه ایرانشهر اجرا می‌شود.

ایرنا

تعلیق (ساسپنس) مهم‌ترین تمهیدی بود که عالیجناب آلفرد هیچکاک در طول حیات هنری‌اش در آثاری که از او به‌جا مانده است از آن استفاده کرد و چه بسا هنوز هم بسیار دشوار بتوان التهابی را که با تماشا کردن فیلم‌هایی به کارگردانی هیچکاک به‌ آدم دست می‌دهد، از طریق دیگری تجربه کرد. اما بهانه یادآوری تجربه التهاب و تعلیق در فیلم‌‌ژانرهای تاسیسی هیچکاک این‌بار نه یک فیلم سینمایی بلکه یک نمایش است که این روزها در تماشاخانه ایرانشهر با ایفای نقش بازیگرانی صاحب‌نام روی صحنه است.
بازیگرانی که در این نمایش حضور دارند همه نام‌آورند و انتظارها از اثر هم به همین جاسنگینی‌ها بالا و بالاتر می‌رود. آتیلا پسیانی، رامین ناصرنصیر، علی شادمان، خسرو پسیانی و دیگران. ماجرا پیرامون یک قتل می‌گذرد؛ قتلی برنامه‌ریزی‌شده که با دقت تمام طراحی شده اما گره کار این‌جاست که ظاهرا همه از جمله تماشاگران از همان ابتدا می‌دانند قاتل یا قاتلان کیستند و قتل چگونه اتفاق افتاده است اما ماجرا به‌نحو دیگری قرار است پیش برود.
اگر در ادبیات پلیسی بخواهیم این اثر را دسته‌بندی کنیم شاید بتوان آن را در زیرگونه‌ی «اتاق در بسته» قرار داد. زیرگونه‌ای که در چهارچوب آن شاهکارهایی حتی از زمان باستان خلق شده‌اند. مقدمه کتاب «بهترین داستان‎های کوتاه کارآگاهی، معمایی و ترس‌ناک» (سال 1929) به عنوان اولین «مجموعه آثار جنایی» در آمریکا، چهار داستان را به عنوان سرچشمه‎های این ژانر معرفی کرد؛ دو داستان از عهد عتیق از کتاب دانیال، متعلق به قرن چهارم تا اول پیش از میلاد، یک داستان از هرودوت از قرن پنجم قبل از میلاد و یکی از روایت‎ها از اسطوره هرکول. در همه موارد جنایت‌کاران می‌کوشند، شواهد برجای مانده را دست‌کاری می‌کند.
در نمایش «طناب» هم قاعده بر یک قتل بنا شده و قاتلان سعی می‌کنند دیگران را از عملشان منحرف کنند. جسد را در کمد میز جلوی کاناپه قرار می‌دهند و پدر مقتول، نامزدش و دیگر دوستان مشترکشان را دعوت می‌کنند تا روی همان میز شام بخورند. گره‌افکنی‌ها در جهت پنهان‌ماندن قتل از نگاه جست‌و‌جوگر دیگران پیش می‌رود اما در پایان مشخص می‌شود گره اصلی چیز دیگری بوده و کارگردان در ارائه گره‌گشایی نهایی کاملا موفق عمل کرده است.
بر خلاف رویه‌ معماهای اتاق دربسته، قاتل یا قاتلان امکان ورود به اتاق و یا خروج از آن را داشته‌اند اما کسی نمی‌دانسته که مقتول به آن‌جا آمده است و قاتل یا قاتلان با میل خودشان در خانه می‌مانند و خارج نمی‌شوند تا مهمانی یا همان گره‌گشایی نهایی را برگزار کنند. استفاده از فلش‌بک در پایان با نور فلش‌های متوالی تمهید جالبی است و طراحی‌های صحنه و لباس با در نظر گرفتن همه محدودیت‌هایی که وجود داشته از جمله دسترسی نداشتن به عمق صحنه و اجبار به استفاده از عرض، طراحی‌های منحصربه‌فرد و قابل تحسینی هستند که نشان‌دهنده واجد موضع بودن کارگردان و طراح صحنه و لباس نسبت به متن بوده است.
با همه این احوال وقتی یک داستان یا در مورد اخیر فیلمنامه قرار است ابتدا به نمایشنامه تبدیل و سپس روی صحنه اجرا شود، چه تغییراتی باید بکند؟ چه تهمیدات و امکاناتی در سینما وجود دارد که نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر از آن‌ها محروم هستند و یا بالعکس؛ چه تمهیداتی را می‌شود در نمایش به‌کار بست که در سینما امکان آن وجود ندارد؟
به‌طور قطع فردی که نمایش «طناب» را اقتباس کرده است باید از این پرسش‌ها کارش را آغاز می‌کرده تا نتیجه کار روی صحنه تاثیرگذار از آب دربیاید. برای پاسخ به این پرسش‌ها کافی‌ست تنها نگاهی به آثار هیچکاک بیندازیم تا ببینیم چه امکاناتی را به‌خدمت گرفته است تا به آن نتیجه عجیب در عنصر تعلیق دست یابد؛ اولین امکان در سینمای هیچکاک دکوپاژ و شکل تقطیع است.
پرسش اینجا کامل می‌شود که آیا در تئاتر هم می‌شود به دکوپاژ سینمایی رسید یا خیر؟ اگرچه پاسخ این پرسش در کلیت امر مثبت است اما به‌طور دقیق باید گفت تلاش کارگردان در رسیدن به تقطیع، برش و تاکید برای ایجاد تعلیق به‌نتیجه نرسیده است به این دلیل ساده که امکان اینسرت و نمایش نمای جزئی در تئاتر وجود ندارد یا اگر هم بشود با متمرکز کردن نور و یا تاکید ویژه بازیگر و یا حتی به‌واسطه طراحی میزانسن‌هایی خاص بشود این‌گونه تاکیدگذاری‌ها را انجام داد در این نمایش چنین اتفاقی نیفتاده است؛ اگرچه علی شادمان در برخی صحنه‌ها با ارائه بازی استیلیزه سعی کرده تا حدی به این شیوه کار را پیش ببرد (به‌عنوان مثال در لحظه بیرون کشیدن طناب از لای میزی که جسد درون آن قرار دارد) یا حتی آتیلا پسیانی و رامین ناصرنصیر اما کار بازیگر صرفا در این مسیر کافی نیست.
دومین امکانی که در سینما برای ایجاد تعلیق بسیار اهمیت دارد موسیقی فضاساز و آمبیانس است. از قضا کارگردان و طراح صدای نمایش سعی کرده‌اند در این امکان استفاده کنند اما در این مسیر به یک نکته بسیار ضروری توجه نکرده‌اند.
آن‌چه در سینما استفاده از آمبیانس را ممکن می‌سازد واقع‌نمایی مطلق است حال ‌آن ‌که تئاتر و به‌طور خاص نمایش «طناب» از قراردادهای فراوان استفاده می‌کند و میان صحنه و مخاطب قرارهایی می‌گذارد؛ به‌عنوان مثال وقتی بازیگران چیپس می‌خورند و می‌گویند «چه جوجه‌ی خوشمزه‌ای» تماشاگر می‌پذیرد و تا آخر آن را به‌عنوان جوجه قبول می‌کند اما در این حالت دیگر آمبیانس «هام» ایجاد تعلیق یا ترس نمی‌کند و این برای نمایش «طناب» مساله‌ای‌ بغرنج ا‌ست.
از سهند آدم‌عارف
فراهنگ** 9053


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

ساير حوزه ها
ساير حوزه ها

آخرین اخبار

بررسی قضایی برای سهل انگاری احتمالی در سیل شیراز آغاز شد
شیراز- ایرنا- رئیس کل دادگستری استان فارس اعلام کرد:پیگیری دستگاه قضایی برای بررسی سهل انگاری احتمالی مسئولان در حادثه جاری شدن سیل در محل دروازه قرآن شیراز آغاز شد.
بارش باران موجب رانش کوه در محور سوادکوه شد
ساری – ایرنا – فرماندار سوادکوه گفت که در پی بارش باران صبح و عصر امروز دوشنبه ، جاده اصلی منطقه جوارم تا منطقه گوشی در این شهرستان با رانش کوه مواجه شده که عوامل راهداری در حال بازگشائی مسیرهای مسدود شده ، هستند.
آخرین وضعیت برق رسانی و آبرسانی به مناطق سیل زده
تهران- ایرنا- مدیرکل دفتر مدیریت بحران وزارت نیرو از پایداری شبکه های آب و برق استان های سیل زده شمالی و رفع قطعی برق 10روستای استان لرستان خبر داد.
هواشناسی استان مرکزی نسبت به احتمال سیلاب هشدار داد
اراک - ایرنا - هواشناسی استان مرکزی با صدور اطلاعیه ای نسبت به طغیان رودخانه ها و وقوع سیلاب در این استان هشدار داد.
نقشه مناطق سیل خیز خراسان رضوی آماده شد
مشهد- ایرنا- معاون اداره کل مدیریت بحران استانداری خراسان رضوی گفت: به دستور استاندار، مناطق سیل خیز، رودخانه ها، مسیل ها و نقاط حادثه خیز خراسان رضوی توسط شرکت آب منطقه ای استان شناسایی و نقشه آنها به فوریت آماده شد.
بارش های رگباری نیمه شب خراسان رضوی را فرامی گیرد
مشهد- ایرنا- کارشناس مرکز پیش بینی اداره کل هواشناسی خراسان رضوی گفت: نیمه شب امشب بارش های رگباری و سیل آسا کل خراسان رضوی را فرا می گیرد و به صورت قابل ملاحظه ای افزایش خواهد یافت.
سیلاب در رودخانه قمرود قم جاری شد
قم - ایرنا - سیلاب در رودخانه قمرود قم به دنبال بارندگی شدید که از بامداد امروز آغاز شده ، روان شده است.
ترافیک در راه های البرز سنگین است
کرج - ایرنا - رئیس پلیس راه استان البرز گفت: بارش باران در راه های این استان ، سبب لغزندگی و ترافیک سنگین در این محور ها شده است.
البرز در شرایط اضطرار نیست
کرج - ایرنا - استاندار البرز گفت: این استان در شرایط اضطرار نیست لیکن دستگاه های اجرایی و امدادی در آماده باش کامل قرار دارند.
316 کیلوگرم تریاک در البرز کشف شد
کرج - ایرنا- رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر البرز از کشف 316 کیلوگرم مواد مخدرتریاک درشهرستان فردیس این استان خبرداد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

اجرای دومین مرحله امدادرسانی ارتش در مناطق صعب العبور مازندران
تهران-ایرنا- فرمانده اردوگاه شهدای ارتش از اجرای دومین مرحله امدادرسانی در مناطق صعب العبور مازندران در پی دستورات فرمانده معظم کل قوا خبر داد.
مه غلیظ، تردد در برخی محورهای اصفهان را کُند کرده است
اصفهان -ایرنا- رئیس مرکز مدیریت راه های اداره کل راهداری و حمل و نقل جاده ای اصفهان گفت: مه گرفتگی غلیظ در محورهای سمیرم- یاسوج، داران - الیگودرز و اصفهان- نائین، تردد در این مسیرها را کُند کرده است.
پایگاه وحدتی دزفول برای مقابله با شرایط اضطراری در آمادگی کامل است
تهران - ایرنا - فرمانده پایگاه شکاری وحدتی دزفول گفت: با تمهیداتی که اندیشیده شده است پایگاه وحدتی دزفول آمادگی کامل برای مقابله با شرایط اضطراری و بحران های پیش رو را دارد.
تردد در محور سمیرم- یاسوج برقرار شد
اصفهان- ایرنا- معاون راهداری اداره کل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای استان اصفهان گفت: بقایای ریزش کوه در کیلومتر 15 محور سمیرم به یاسوج، با تلاش راهداران، پاکسازی و تردد دوباره در این مسیر برقرار شد.
شهردار شیراز کجاست؟!
دادستان عمومی و انقلاب شیراز با حضور در منطقه دروازه قرآن از متولیان توضیح خواست اما شهردار شیراز نیست.
جایزه بزرگ جشنواره آمریکا به «یه‌وا» رسید
ترین‌های سینما در سال 97
روز ملی هنرهای نمایشی؛ فرصت تقدیر از میراث ماندگار ایران
ویترین روز ملی هنرهای نمایشی به اصل حمایت مزین شود
جایزه بزرگ جشنواره‌ای در آمریکا به «یه‌وا» رسید
بهاره رهنما برای ساخت مستندش فراخوان داد
حمایت صندوق اعتباری هنر از هنرمندان آسیب دیده سیل گلستان
تئاترهایی که در تعطیلات نوروز می‌توان تماشا کرد
گردشگران آستارا نمایش خیابانی تماشا می کنند
برای ساخت «کهن ترین سرزمین» خطر کردیم