پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب»

08:43 ۲۹ روز و ۲۱ ساعت پیش ایرنا 58 0
پرسش‌هایی بی‌انتظار پاسخ از «طناب»

تهران- ایرنا- نمایش «طناب» به‌کارگردانی نصیر ملکی‌جو بر اساس داستانی از پاتریک همیلتون که زمانی هیچکاک از آن اقتباسی سینمایی با همین نام ساخته بود در سالن استاد ناظرزاده کرمانی تماشاخانه ایرانشهر اجرا می‌شود.

ایرنا

تعلیق (ساسپنس) مهم‌ترین تمهیدی بود که عالیجناب آلفرد هیچکاک در طول حیات هنری‌اش در آثاری که از او به‌جا مانده است از آن استفاده کرد و چه بسا هنوز هم بسیار دشوار بتوان التهابی را که با تماشا کردن فیلم‌هایی به کارگردانی هیچکاک به‌ آدم دست می‌دهد، از طریق دیگری تجربه کرد. اما بهانه یادآوری تجربه التهاب و تعلیق در فیلم‌‌ژانرهای تاسیسی هیچکاک این‌بار نه یک فیلم سینمایی بلکه یک نمایش است که این روزها در تماشاخانه ایرانشهر با ایفای نقش بازیگرانی صاحب‌نام روی صحنه است.
بازیگرانی که در این نمایش حضور دارند همه نام‌آورند و انتظارها از اثر هم به همین جاسنگینی‌ها بالا و بالاتر می‌رود. آتیلا پسیانی، رامین ناصرنصیر، علی شادمان، خسرو پسیانی و دیگران. ماجرا پیرامون یک قتل می‌گذرد؛ قتلی برنامه‌ریزی‌شده که با دقت تمام طراحی شده اما گره کار این‌جاست که ظاهرا همه از جمله تماشاگران از همان ابتدا می‌دانند قاتل یا قاتلان کیستند و قتل چگونه اتفاق افتاده است اما ماجرا به‌نحو دیگری قرار است پیش برود.
اگر در ادبیات پلیسی بخواهیم این اثر را دسته‌بندی کنیم شاید بتوان آن را در زیرگونه‌ی «اتاق در بسته» قرار داد. زیرگونه‌ای که در چهارچوب آن شاهکارهایی حتی از زمان باستان خلق شده‌اند. مقدمه کتاب «بهترین داستان‎های کوتاه کارآگاهی، معمایی و ترس‌ناک» (سال 1929) به عنوان اولین «مجموعه آثار جنایی» در آمریکا، چهار داستان را به عنوان سرچشمه‎های این ژانر معرفی کرد؛ دو داستان از عهد عتیق از کتاب دانیال، متعلق به قرن چهارم تا اول پیش از میلاد، یک داستان از هرودوت از قرن پنجم قبل از میلاد و یکی از روایت‎ها از اسطوره هرکول. در همه موارد جنایت‌کاران می‌کوشند، شواهد برجای مانده را دست‌کاری می‌کند.
در نمایش «طناب» هم قاعده بر یک قتل بنا شده و قاتلان سعی می‌کنند دیگران را از عملشان منحرف کنند. جسد را در کمد میز جلوی کاناپه قرار می‌دهند و پدر مقتول، نامزدش و دیگر دوستان مشترکشان را دعوت می‌کنند تا روی همان میز شام بخورند. گره‌افکنی‌ها در جهت پنهان‌ماندن قتل از نگاه جست‌و‌جوگر دیگران پیش می‌رود اما در پایان مشخص می‌شود گره اصلی چیز دیگری بوده و کارگردان در ارائه گره‌گشایی نهایی کاملا موفق عمل کرده است.
بر خلاف رویه‌ معماهای اتاق دربسته، قاتل یا قاتلان امکان ورود به اتاق و یا خروج از آن را داشته‌اند اما کسی نمی‌دانسته که مقتول به آن‌جا آمده است و قاتل یا قاتلان با میل خودشان در خانه می‌مانند و خارج نمی‌شوند تا مهمانی یا همان گره‌گشایی نهایی را برگزار کنند. استفاده از فلش‌بک در پایان با نور فلش‌های متوالی تمهید جالبی است و طراحی‌های صحنه و لباس با در نظر گرفتن همه محدودیت‌هایی که وجود داشته از جمله دسترسی نداشتن به عمق صحنه و اجبار به استفاده از عرض، طراحی‌های منحصربه‌فرد و قابل تحسینی هستند که نشان‌دهنده واجد موضع بودن کارگردان و طراح صحنه و لباس نسبت به متن بوده است.
با همه این احوال وقتی یک داستان یا در مورد اخیر فیلمنامه قرار است ابتدا به نمایشنامه تبدیل و سپس روی صحنه اجرا شود، چه تغییراتی باید بکند؟ چه تهمیدات و امکاناتی در سینما وجود دارد که نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر از آن‌ها محروم هستند و یا بالعکس؛ چه تمهیداتی را می‌شود در نمایش به‌کار بست که در سینما امکان آن وجود ندارد؟
به‌طور قطع فردی که نمایش «طناب» را اقتباس کرده است باید از این پرسش‌ها کارش را آغاز می‌کرده تا نتیجه کار روی صحنه تاثیرگذار از آب دربیاید. برای پاسخ به این پرسش‌ها کافی‌ست تنها نگاهی به آثار هیچکاک بیندازیم تا ببینیم چه امکاناتی را به‌خدمت گرفته است تا به آن نتیجه عجیب در عنصر تعلیق دست یابد؛ اولین امکان در سینمای هیچکاک دکوپاژ و شکل تقطیع است.
پرسش اینجا کامل می‌شود که آیا در تئاتر هم می‌شود به دکوپاژ سینمایی رسید یا خیر؟ اگرچه پاسخ این پرسش در کلیت امر مثبت است اما به‌طور دقیق باید گفت تلاش کارگردان در رسیدن به تقطیع، برش و تاکید برای ایجاد تعلیق به‌نتیجه نرسیده است به این دلیل ساده که امکان اینسرت و نمایش نمای جزئی در تئاتر وجود ندارد یا اگر هم بشود با متمرکز کردن نور و یا تاکید ویژه بازیگر و یا حتی به‌واسطه طراحی میزانسن‌هایی خاص بشود این‌گونه تاکیدگذاری‌ها را انجام داد در این نمایش چنین اتفاقی نیفتاده است؛ اگرچه علی شادمان در برخی صحنه‌ها با ارائه بازی استیلیزه سعی کرده تا حدی به این شیوه کار را پیش ببرد (به‌عنوان مثال در لحظه بیرون کشیدن طناب از لای میزی که جسد درون آن قرار دارد) یا حتی آتیلا پسیانی و رامین ناصرنصیر اما کار بازیگر صرفا در این مسیر کافی نیست.
دومین امکانی که در سینما برای ایجاد تعلیق بسیار اهمیت دارد موسیقی فضاساز و آمبیانس است. از قضا کارگردان و طراح صدای نمایش سعی کرده‌اند در این امکان استفاده کنند اما در این مسیر به یک نکته بسیار ضروری توجه نکرده‌اند.
آن‌چه در سینما استفاده از آمبیانس را ممکن می‌سازد واقع‌نمایی مطلق است حال ‌آن ‌که تئاتر و به‌طور خاص نمایش «طناب» از قراردادهای فراوان استفاده می‌کند و میان صحنه و مخاطب قرارهایی می‌گذارد؛ به‌عنوان مثال وقتی بازیگران چیپس می‌خورند و می‌گویند «چه جوجه‌ی خوشمزه‌ای» تماشاگر می‌پذیرد و تا آخر آن را به‌عنوان جوجه قبول می‌کند اما در این حالت دیگر آمبیانس «هام» ایجاد تعلیق یا ترس نمی‌کند و این برای نمایش «طناب» مساله‌ای‌ بغرنج ا‌ست.
از سهند آدم‌عارف
فراهنگ** 9053


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

دین و اندیشه
دین و اندیشه

آخرین اخبار

دست‌هایش...
تیم ملی ایران موفق شد با نتیجه 2-0 عمان را شکست دهد تا راهی یک چهارم نهایی جام ملت‌های آسیا شود.
زادمهر: پنالتی هم گل می‌شد، عمان را می‌بردیم
محمدرضا زادمهر کارشناس فوتبال کشورمان با بیان اینکه بازی ایران و عمان اثبات کرد که نفرات چه تاثیرات مثبتی می‌توانند روی نتیجه بازی بگذارند، گفت که تیم ملی راحت چین را شکست می‌دهد.
کی‌روش: قدرت ایرانیان را نشان می‌دهیم
سرمربی تیم ملی معتقد است شیوه بازی ایران پیامی درباره قدرت و شخصیت مردم ایران به دنیا نشان می‌دهد.
کاریکاتور: شجاعی هم اشک خیابانی را درآورد
مسعود شجاعی گفته بود فوتبال برای مردم ما حکم مسکّن دارد. این صحبت سوژه کارتون شده است.
هشدار نسبت به تبدیل‌ دریای خزر به دریای مرده
بر اساس یافته‌های محققان کشور، تراز آب دریای خزر در سال‌های اخیر کاهش یافته است، ضمن آنکه انواع مواد آلاینده و فاضلاب‌های شهری و کشاورزی به این دریا وارد می‌شود که با افزایش بار آلی در بستر و کاهش اکسیژن در این مناطق، دریای خزر در بخش‌های عمیق به محیطی مرده تبدیل می‌شود.
تصادف تریلی با پراید ۵ کشته بر جای گذاشت
سخنگوی سازمان اورژانس کشور از تصادف یک دستگاه تریلی با خودروی پراید در محور اهواز به خرمشهر خبر داد و گفت: این تصادف 5 کشته بر جای گذاشت.
فتاح: عظمت انقلاب را دیگران بهتر از ما می‌فهمند
رئیس کمیته امداد امام خمینی گفت: در فهم و عظمت این انقلاب کم آورده‌ایم. دیگران از بیرون بهتر می‌فهمند اما ما خودمان در داخل نمی‌فهمیم.
برترین ایمان از منظر پیامبر اسلام(ص)
گفتار و رفتار معصومین (علیهم السلام) همانند چراغی در تاریکی است که انسان را به سوی مسیر درست و صحیح رهنمون می‌کند.
توصیف زیبای حضرت زهرا(س) درباره پیامبر(ص) و امام علی(ع)
شما بر لبه پرتگاهی از آتش قرار داشتید که خدا به وسیله پیامبر صلوات الله علیه و آله و پس از چه فراز و نشیب ها از گرفتار شدن نجاتتان بخشید.
بگویید چگونه می‌خندید تا شخصیت‌تان را به شما بگوییم
در این مطلب مدل‌های مختلف خندیدن و چیزی را که در خصوص شخصیت افراد بیان می‌شود برایتان جمع‌آوری کرده‌ایم.

پر بازدید ترین اخبار امروز

دست‌هایش...
تیم ملی ایران موفق شد با نتیجه 2-0 عمان را شکست دهد تا راهی یک چهارم نهایی جام ملت‌های آسیا شود.
زادمهر: پنالتی هم گل می‌شد، عمان را می‌بردیم
محمدرضا زادمهر کارشناس فوتبال کشورمان با بیان اینکه بازی ایران و عمان اثبات کرد که نفرات چه تاثیرات مثبتی می‌توانند روی نتیجه بازی بگذارند، گفت که تیم ملی راحت چین را شکست می‌دهد.
کی‌روش: قدرت ایرانیان را نشان می‌دهیم
سرمربی تیم ملی معتقد است شیوه بازی ایران پیامی درباره قدرت و شخصیت مردم ایران به دنیا نشان می‌دهد.
کاریکاتور: شجاعی هم اشک خیابانی را درآورد
مسعود شجاعی گفته بود فوتبال برای مردم ما حکم مسکّن دارد. این صحبت سوژه کارتون شده است.
هشدار نسبت به تبدیل‌ دریای خزر به دریای مرده
بر اساس یافته‌های محققان کشور، تراز آب دریای خزر در سال‌های اخیر کاهش یافته است، ضمن آنکه انواع مواد آلاینده و فاضلاب‌های شهری و کشاورزی به این دریا وارد می‌شود که با افزایش بار آلی در بستر و کاهش اکسیژن در این مناطق، دریای خزر در بخش‌های عمیق به محیطی مرده تبدیل می‌شود.
جزئیات مراسم ترحیم محب اهری در صداوسیما
مشهد در یک‌ قدمی برگزاری کامل جشنواره فیلم فجر
بهزاد فراهانی دوباره رئیس شد
اکران یک فیلم توقیفی دیگر در سینماها
65 پوستر به جشنواره تئاتر فجر راه یافت
شیرازی‌ها هم میزبان جشنواره فیلم فجر شدند
بهزاد فراهانی رئیس هیات مدیره انجمن بازیگران ماند
درخشش دوفیلم با موضوع مقاومت فلسطین درجشنواره‌های بین‌المللی
تولیدات رسانه ای چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی در بوشهر رونمایی شد
شهرری میزبان جشنواره فیلم فجر است