خواجه اهل راز میهمان سفره یلدای مردم شیراز

10:06 ۹۵ روز پیش ایرنا 337 0
خواجه اهل راز میهمان سفره یلدای مردم شیراز

شیراز- ایرنا- عمر پاییز نود روزه با غروب آخرین روز به پایان می‌رسد؛ اما دلبرانگی‌های این فصل، رنگ‌ به رنگی طبیعتش و هوای خنکش دل کندن از آن را دشوار می‌کند. نشانه‌اش، درازای آخرین شب پاییز است که از همه شب‌های سال بیشتر است و یلدا می‌خوانیمش و قدیم‌ترها شب چله نام می‌گرفت.

ایرنا

به گزارش ایرنا، برگزاری یلدا سنتی است که عمری به اندازه تاریخ باستان دارد. مردمان گذشته که پیشه کشاورزی داشتند، بیش از هر کس دیگر زندگی خود را با گردش فصل‌ها و دگرگونی طبیعت هماهنگ می‌کردند. کوتاهی و بلندی روز‌ها و شب‌ها، حرکت ستارگان آسمان و چگونگی تابش خورشید برای آن‌ها معنایی ویژه داشت.
در آیین مهرپرستی یا میترائیسم، یلدا جشن زایش خورشید بود. خورشیدی که فزونی زمان تابشش در روز به دید مردم باستان نماد نیکی بود و نبودن خورشید را نماد اهریمن و ظلمت می‌دانستند.
با پایان یافتن پاییز، پس از شب دراز یلدا، روز‌ها اندک‌اندک بلند‌تر و شب‌ها کوتاه‌تر می‌شود و از همین رو این شب، جشنی برای نوید دیدار بیشتر آفتاب در روز‌های بعد است و بشارتی از پیروزی اهورامزدا بر اهریمن یا روشنی بر تاریکی.
برخی آخرین روز پاییز را شوم و نامبارک می‌دانستند و برخی دیگر نیز آن را 'خُرم روز' می‌نامیدند.
شیرازی‌ها نیز همچون دیگر مردمان ایران، شب یلدا را از دیرباز جشن می‌گیرند. آن‌ها زمستان را به چند چله تقسیم می‌کنند: از اول دی تا دهم بهمن، چله بزرگ، دهم بهمن تا اول اسفند، چله کوچک، از اول اسفند تا آخر اسفند در باور شیرازی‌ها چله پیرزن نام دارد و با این حساب اطلاق عنوان شب چله یعنی شبی که به آغاز زمستان می‌انجامد، به همین مناسبت است.
** حافظ‌خوانی، رسم جدایی ناپذیر یلدا
تفال به دیوان خواجه حافظ، در شب یلدا بیش از به جای آوردن هر رسم دیگری در شیراز ضروری است و به دست بزرگ مجلس صورت می‌گیرد. اهالی منزل همگی به دل نیتی می‌کنند و بعد بزرگ مجلس برای هر یک از حاضران غزلی می‌گشاید و اینچنین زمانی صرف حافظ‌خوانی و اندیشیدن به آرزو‌ها می‌شود.
قصه‌گویی و شاهنامه‌خوانی نیز گرچه در دیگر نقاط ایران رواج دارد، در شیراز هم فراموش نمی‌شود. نواختن ساز یا گوش سپردن به موسیقی و گفت‌و‌گو و خاطره‌بازی هم از ویژگی‌های شب چله است.
** فال کلوک در محافل زنانه شب چله
ابوالقاسم فقیری پژوهشگر فرهنگ فارس در مجموعه مقالاتش درباره آداب و رسوم مردم شیراز، از فالی با نام 'فال کلوک' نام می‌برد که در شب چله در خانواده‌های شیرازی مرسوم بوده و هنوز هم در برخی خانواده‌های قدیمی اجرا می‌شود.
او می‌گوید: فال کلوک یا همان کوزه، به خانم‌ها اختصاص دارد و به این صورت گرفته می‌شود که کلوکی به میان مجلس آورده می‌شود و هر یک از زنان، نشانه‌ای در آن می‌اندازند؛ آنگاه دختر بچه ای دست در کوزه می‌کند و یکی از اشیا را بیرون می آورد و به دیگران نشان می دهد؛ سپس زنی ترانه های محلی را می‌خواند و هر کس از ترانه نتیجه‌ای برای خود می گیرد، برخی نیز به جای ترانه های محلی بعضی اشعار حافظ را می‌خوانند.
فقیری افزون بر قصه‌گویی از متلک‌خوانی نیز یاد می‌کند. متلک به اشعاری کوتاه و شاد گفته می‌شود که در مراسم شادی و سرور می‌خوانند. ‌این اشعار معمولا در قالب رباعی یا دوبیتی سروده می‌شود یا صبغه محلی دارد.
** سفره یلدا، نوروزی برای زمستان
از رسوم شب یلدا گستردن سفره‌ای است همچون سفره نوروز. در این سفره آینه و شمع گذاشته می‌شود. گوشه‌ای از آن، گل‌های نرگس شهلای شیراز با عطر دلنشینش در گوشه ای است و گوشه‌ای دیگر اسپندی بر روی آتش که نماد دور کردن پلیدی‌هاست.
هندوانه مشهور‌ترین میوه یلدایی است. آجیل شب یلدا و خرمالو هم مهمانان این سفره رنگین‌اند. برخی، برای رفع و گره گشایی از مشکلات، از آجیل مشکل‌گشا استفاده می‌کنند و دعایی بر آن می‌خوانند و برای حاجت‌گرفتن آن را در سفره می‌نهند.
رسم است خرما، رنگینک، ارده و شیره و انجیر نیز بر سر سفره بگذارند. ارده نوعی حلواست که مخلوطی از دانه‌های مقوی روغنی مانند کنجد و افزودنی‌های گرم دیگر است و در شهر زرقان تولید می‌شود. شیره نیز شربتی از انگور است که آمیختن آن با ارده، دو طبع گرم و سرد را به هم می‌آمیزد و باعث اعتدال می‌شود.
خوراکی‌های شب یلدا برای دو طبع سرد و گرم تدارک دیده می‌شود. بنا بر اعتقادی دیرینه، در شب چله مزاج آدمی تغییر می‌کند؛ بنابراین سردمزاج‌ها باید خوراکی‌های گرم بخورند و گرم‌مزاج‌ها خوراکی‌های سرد.
شیرازی‌ها کلم‌پلو، هویج پلو یا کوفته سبزی نیز برای سفره یلدا فراهم می‌کنند.
میوه‌های خشک، یکی دیگر از پایه‌های همیشگی شب‌های چله‌اند. کشمش و توت، مویز و قیصی، خرک و برگ هلو در کنار میوه‌های فصل ترکیبی زیبا به سفره یلدا می‌بخشند؛ اما میوه‌های قرمز و آتشین رنگ از آنجا که نماد خورشید و زندگی هستند، بر دیگر میوه‌ها برتری دارند.
در دیگر شهرهای فارس نیز رسومی ویژه برگزار می‌شود. برای مثال در کازرون در این شی قربانی می‌کنند، در فسا ترکیبی از هفت تخم گیاهی درست می‌کنند، در مرودشت شیربرنج می‌پزند، در داراب کماچ درست می‌کنند و در فیروزآباد آش دوغ می‌خورند.
شب چله هشت هزارساله 30 آذر 1387 به عنوان میراث معنوی ایران به ثبت رسید.
7375/ 2027


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

ساير حوزه ها
ساير حوزه ها

آخرین اخبار

پارک ملی تندوره بهشت پلنگ ایرانی
مشهد- ایرنا- پارک ملی تندوره یکی از بزرگترین مناطق حفاظت شده ایران است که می‌ توان پلنگ کمیاب ایرانی را در آن یافت. این منطقه با طبیعت بکر و زیبای خود زیستگاه جانوران و رویشگاه گیاهان زینتی و دارویی بسیاری است.
جاده شهرکرد - اندیکا در خوزستان زیر آب رفت
اهواز- ایرنا - رییس اداره راهداری و حمل ونقل جاده ای اندیکا گفت:از بامداد امروز سه شنبه جاده اندیکا-شهرکرد در امتداد تالاب شیمبار زیر آب رفته و ارتباط کلیه روستاهای بخش چلو با مرکزشهرستان اندیکا در استان خوزستان قطع شده است.
وزیر کشور ترکیه: با ایران عملیات مشترک انجام دادیم
تهران – ایرنا – سلیمان سویلو وزیر کشور ترکیه گفت که حدود ششصد نیروی ترکیه ای و ایرانی اخیرا عملیات مشترکی را علیه پ.ک.ک در مرزهای شرقی ترکیه انجام دادند.
کره شمالی اهمال کره جنوبی در همکاری را محکوم کرد
پکن- ایرنا- کره شمالی آنچه را که اهمال کره جنوبی در اجرای طرح های مرزی مشترک و تقویت همکاری های دو کشور خوانده است، محکوم کرد.
شاخص سهام نیکی ژاپن سقوط کرد
پکن- ایرنا- درپی افزایش نگرانی ها از رکود اقتصادی و کاهش رشد اقتصاد دنیا در سال پیش رو، شاخص سهام نیکی ژاپن این هفته 3 درصد سقوط کرد.
مکرون: فرانسه و چین بر حمایت از توافق هسته ای با ایران تاکید کردند
تهران – ایرنا – امانوئل مکرون رئیس جمهوری فرانسه گفت که در دیدار با همتای چینی اش «شی جینپینگ» دو کشور بر حمایت خود از توافق هسته ای با ایران تاکید کردند.
سیاست‌های سوسیالیستی سندرز و نظام سرمایه داری آمریکا
لندن – ایرنا – «برنی سندرز» 77ساله در حالی برای دومین بار در انتخابات ریاست جمهوری سال 2020 آمریکا شرکت خواهد کرد که ایده‌های او در باره خدمات پزشکی و تحصیلات عالیه رایگان در مقابل نظام سرمایه داری آمریکا می‌تواند خریداران زیادی داشته باشد.
ترامپ برای اجرای معامله قرن به نتانیاهو فشار خواهد آورد
تهران – ایرنا – روزنامه صهیونیستی «یدیعوت آحرونوت» روز دوشنبه در مطلبی با اشاره به اقدامات دونالد ترامپ در همراهی با بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی، نوشت: در پایان این نتانیاهو است که باید برای اجرای توافق معامله قرن ترامپ دست به عقب نشینی بزند.
رئیس جمهوری مکزیک خواستار عذرخواهی اسپانیا و واتیکان شد
تهران – ایرنا - «آندرس مانوئل لوپز اوبرادور» رئیس جمهوری مکزیک از اسپانیا و واتیکان خواست تا بابت فتح قاره آمریکا و نقض حقوق بشر در دوره استعمار عذرخواهی کنند.
گزارش مولر دموکرات ها را علیه وزیر دادگستری آمریکا شوراند
تهران – ایرنا – دموکرات ها و شماری از جمهوریخواهان که از انتشار یک خلاصه چهار صفحه ای گزارش رابرت مولر بازپرس ویژه دخالت ادعایی روسیه در انتخابات آمریکا خشمگین شده اند دست به دست هم داده اند تا وزارت دادگستری آمریکا را برای انتشار کامل یا بخش اعظمی از آن تحت فشار قرار دهند.

پر بازدید ترین اخبار امروز

اسامی برخی جانباختگان حادثه سیل شیراز اعلام شد
شیراز- ایرنا- اداره کل پزشکی قانونی استان فارس اسامی برخی جانباختگان حادثه سیل شیراز را اعلام کرد.
آماده باش دستگاه‌های مسئول در پایتخت برای مواجهه با سیل احتمالی
استاندار تهران تاکید کرد: با توجه به اعلام هواشناسی مبنی بر احتمال بارش شدید در عصر روز سه شنبه، همه دستگاه‌های مسئول استان تهران تا عصر روز چهارشنبه در آماده باش کامل خواهند بود.
افزایش تعداد کشته‌های سیل شیراز به ١٩ نفر
وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعلام کرد که حادثه روز دوشنبه شیراز ١٩ کشته و ١٠٥ مصدوم برجای گذاشته که پس از مداوای تعداد زیادی از مصدومین هم‌اینک ٢٨ نفر در مراکز درمانی شیراز تحت درمان قرار دارند.
رودخانه فصلی 'جبل' شهر کوهپایه طغیان کرد
اصفهان- ایرنا - برخی منابع محلی از طغیان رودخانه فصلی 'جبل' شهر کوهپایه واقع در شرق اصفهان خبر دادند.
جزئیات سیل شیراز از زبان وزیر اطلاعات
وزیر اطلاعات با بیان اینکه در محل وقوع سیل در شیراز بستری برای نجات مردم وجود نداشته است، گفت: از صبح امروز وضعیت سیل ‌پیگیر بودم و به مقامات اطلاع‌رسانی کردیم و رئیس جمهور دستور ‌پیگیری را داد.
پارک ملی تندوره بهشت پلنگ ایرانی
1200 خادم یار رضوی به کمک سیل زدگان شمال شتافتند
عواید بلیط فروشی جشنواره آداب و سنن به سیل زدگان اختصاص می یابد
نگاهی به جاذبه های تاریخی و طبیعی تربت حیدریه
اعزام کاروان راهیان نور دریایی خلیج فارس تا 12 فروردین ادامه دارد
اتوبوس گردشگری در کاشمر به راه افتاد
بیش از 522 هزار زائر به بقاع متبرکه خراسان رضوی وارد شدند
برگزیدگان نخستین جشنواره ملی آکاپلای آوای رضوان معرفی شدند
نمایشگاه صنایع دستی در شهرستان نور افتتاح شد
افزایش 40 درصدی مسافران، مسوولان آموزش و پرورش یزد را غافلگیر کرد