خواجه اهل راز میهمان سفره یلدای مردم شیراز

10:06 ۲۷ روز پیش ایرنا 230 0
خواجه اهل راز میهمان سفره یلدای مردم شیراز

شیراز- ایرنا- عمر پاییز نود روزه با غروب آخرین روز به پایان می‌رسد؛ اما دلبرانگی‌های این فصل، رنگ‌ به رنگی طبیعتش و هوای خنکش دل کندن از آن را دشوار می‌کند. نشانه‌اش، درازای آخرین شب پاییز است که از همه شب‌های سال بیشتر است و یلدا می‌خوانیمش و قدیم‌ترها شب چله نام می‌گرفت.

ایرنا

به گزارش ایرنا، برگزاری یلدا سنتی است که عمری به اندازه تاریخ باستان دارد. مردمان گذشته که پیشه کشاورزی داشتند، بیش از هر کس دیگر زندگی خود را با گردش فصل‌ها و دگرگونی طبیعت هماهنگ می‌کردند. کوتاهی و بلندی روز‌ها و شب‌ها، حرکت ستارگان آسمان و چگونگی تابش خورشید برای آن‌ها معنایی ویژه داشت.
در آیین مهرپرستی یا میترائیسم، یلدا جشن زایش خورشید بود. خورشیدی که فزونی زمان تابشش در روز به دید مردم باستان نماد نیکی بود و نبودن خورشید را نماد اهریمن و ظلمت می‌دانستند.
با پایان یافتن پاییز، پس از شب دراز یلدا، روز‌ها اندک‌اندک بلند‌تر و شب‌ها کوتاه‌تر می‌شود و از همین رو این شب، جشنی برای نوید دیدار بیشتر آفتاب در روز‌های بعد است و بشارتی از پیروزی اهورامزدا بر اهریمن یا روشنی بر تاریکی.
برخی آخرین روز پاییز را شوم و نامبارک می‌دانستند و برخی دیگر نیز آن را 'خُرم روز' می‌نامیدند.
شیرازی‌ها نیز همچون دیگر مردمان ایران، شب یلدا را از دیرباز جشن می‌گیرند. آن‌ها زمستان را به چند چله تقسیم می‌کنند: از اول دی تا دهم بهمن، چله بزرگ، دهم بهمن تا اول اسفند، چله کوچک، از اول اسفند تا آخر اسفند در باور شیرازی‌ها چله پیرزن نام دارد و با این حساب اطلاق عنوان شب چله یعنی شبی که به آغاز زمستان می‌انجامد، به همین مناسبت است.
** حافظ‌خوانی، رسم جدایی ناپذیر یلدا
تفال به دیوان خواجه حافظ، در شب یلدا بیش از به جای آوردن هر رسم دیگری در شیراز ضروری است و به دست بزرگ مجلس صورت می‌گیرد. اهالی منزل همگی به دل نیتی می‌کنند و بعد بزرگ مجلس برای هر یک از حاضران غزلی می‌گشاید و اینچنین زمانی صرف حافظ‌خوانی و اندیشیدن به آرزو‌ها می‌شود.
قصه‌گویی و شاهنامه‌خوانی نیز گرچه در دیگر نقاط ایران رواج دارد، در شیراز هم فراموش نمی‌شود. نواختن ساز یا گوش سپردن به موسیقی و گفت‌و‌گو و خاطره‌بازی هم از ویژگی‌های شب چله است.
** فال کلوک در محافل زنانه شب چله
ابوالقاسم فقیری پژوهشگر فرهنگ فارس در مجموعه مقالاتش درباره آداب و رسوم مردم شیراز، از فالی با نام 'فال کلوک' نام می‌برد که در شب چله در خانواده‌های شیرازی مرسوم بوده و هنوز هم در برخی خانواده‌های قدیمی اجرا می‌شود.
او می‌گوید: فال کلوک یا همان کوزه، به خانم‌ها اختصاص دارد و به این صورت گرفته می‌شود که کلوکی به میان مجلس آورده می‌شود و هر یک از زنان، نشانه‌ای در آن می‌اندازند؛ آنگاه دختر بچه ای دست در کوزه می‌کند و یکی از اشیا را بیرون می آورد و به دیگران نشان می دهد؛ سپس زنی ترانه های محلی را می‌خواند و هر کس از ترانه نتیجه‌ای برای خود می گیرد، برخی نیز به جای ترانه های محلی بعضی اشعار حافظ را می‌خوانند.
فقیری افزون بر قصه‌گویی از متلک‌خوانی نیز یاد می‌کند. متلک به اشعاری کوتاه و شاد گفته می‌شود که در مراسم شادی و سرور می‌خوانند. ‌این اشعار معمولا در قالب رباعی یا دوبیتی سروده می‌شود یا صبغه محلی دارد.
** سفره یلدا، نوروزی برای زمستان
از رسوم شب یلدا گستردن سفره‌ای است همچون سفره نوروز. در این سفره آینه و شمع گذاشته می‌شود. گوشه‌ای از آن، گل‌های نرگس شهلای شیراز با عطر دلنشینش در گوشه ای است و گوشه‌ای دیگر اسپندی بر روی آتش که نماد دور کردن پلیدی‌هاست.
هندوانه مشهور‌ترین میوه یلدایی است. آجیل شب یلدا و خرمالو هم مهمانان این سفره رنگین‌اند. برخی، برای رفع و گره گشایی از مشکلات، از آجیل مشکل‌گشا استفاده می‌کنند و دعایی بر آن می‌خوانند و برای حاجت‌گرفتن آن را در سفره می‌نهند.
رسم است خرما، رنگینک، ارده و شیره و انجیر نیز بر سر سفره بگذارند. ارده نوعی حلواست که مخلوطی از دانه‌های مقوی روغنی مانند کنجد و افزودنی‌های گرم دیگر است و در شهر زرقان تولید می‌شود. شیره نیز شربتی از انگور است که آمیختن آن با ارده، دو طبع گرم و سرد را به هم می‌آمیزد و باعث اعتدال می‌شود.
خوراکی‌های شب یلدا برای دو طبع سرد و گرم تدارک دیده می‌شود. بنا بر اعتقادی دیرینه، در شب چله مزاج آدمی تغییر می‌کند؛ بنابراین سردمزاج‌ها باید خوراکی‌های گرم بخورند و گرم‌مزاج‌ها خوراکی‌های سرد.
شیرازی‌ها کلم‌پلو، هویج پلو یا کوفته سبزی نیز برای سفره یلدا فراهم می‌کنند.
میوه‌های خشک، یکی دیگر از پایه‌های همیشگی شب‌های چله‌اند. کشمش و توت، مویز و قیصی، خرک و برگ هلو در کنار میوه‌های فصل ترکیبی زیبا به سفره یلدا می‌بخشند؛ اما میوه‌های قرمز و آتشین رنگ از آنجا که نماد خورشید و زندگی هستند، بر دیگر میوه‌ها برتری دارند.
در دیگر شهرهای فارس نیز رسومی ویژه برگزار می‌شود. برای مثال در کازرون در این شی قربانی می‌کنند، در فسا ترکیبی از هفت تخم گیاهی درست می‌کنند، در مرودشت شیربرنج می‌پزند، در داراب کماچ درست می‌کنند و در فیروزآباد آش دوغ می‌خورند.
شب چله هشت هزارساله 30 آذر 1387 به عنوان میراث معنوی ایران به ثبت رسید.
7375/ 2027


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

دین و اندیشه
دین و اندیشه

آخرین اخبار

طرح جدید دولت؛ اقساطی مسافرت بروید
معاون گردشگری کشور از بسته جدید سفر برای ایرانیان خبر می‌دهد که در آن آژانس‌ها و بخش خصوصی با کمک هتل‌ها برای شهروندان ایرانی تور تعریف می‌کنند. ولی تیموری معتقد است بسته‌های سفر می‌تواند به کاهش هزینه سفر‌های داخلی منجر شود. او می‌افزاید که این بسته به معنای ارزان‌سازی سفر نیست.
توصیه پیامبر (ص) در هنگام برپایی نماز جماعت
گفتار و رفتار معصومین (علیهم السلام) همانند چراغی در تاریکی است که انسان را به سوی مسیر درست و صحیح رهنمون می‌کند .
آشنایی با کارگردانان جشنواره سی و هفتم- «محمدرضا هنرمند» و «سمفونی نهم»
محمدرضا هنرمند متولد سوم مرداد ۱۳۳۲ کارگردان سریال های موفق «زیر تیغ» و «کاکتوس» ۱۶ سال هیچ فیلم سینمایی را جلوی دوربین نبرد تا این که اواخر سال گذشته «سمفونی نهم» را کارگردانی کرد.
راز نگاه مرموز «مونالیزا» فاش شد
بسیاری معتقدند چشم‌های نقاشی «‌مونالیزا» اثر «لئوناردو داوینچی»‌ هنگامی که در سراسر اتاق حرکت می‌کنند آنها را دنبال می‌کند. این پدیده با نام «‌اثر مونالیزا» شناخته شده است اما تحقیقات جدید چنین ادعایی را رد می‌کند.
«مهران مدیری» در نقش یک شیاد! -عکس
سریال پانزده قسمتی «هیولا» که یک کمدی اجتماعی است به کارگرانی مهران مدیری،‌ نویسندگی پیمان قاسم خانی و امیر برادران و تهیه کنندگی سید مصطفی احمدی برای پخش در شبکه نمایش خانگی تولید می شود.
چرا در زمستان پوست خشک و بد حالت می‌شود و چطور باید این مشکل را برطرف کرد؟
در این مطلب با علل خشک و بدحالت شدن پوست در زمستان و راهکارهای برطرف کردن آن آشنا خواهید شد.
نکات کاربردی برای پرورش ذهن کودکان
یک روانشناس گفت: سال‌های ابتدایی زندگی یک کودک تاثیر بسیاری روی شخصیت، سلامت ذهنی و حتی یادگیری او دارد و خانواده یکی از عوامل موثر برای پرورش ذهن کودک است.
چرا نباید کمتر از ۶ ساعت
خواب شبانه کافی بدن را مقاوم و خواب کمتر از ۶ ساعت، نه فقط در قلب، بلکه باعث ایجاد پلاک‌های مضر در شریان‌های بدن می‌شود.
با شایع ترین انواع کمبود ویتامین و راه‌های رفع این کمبودها آشنا شوید
در این مطلب به تعدادی از شایع‌ترین انواع کمبود ویتامین می‌پردازیم و می‌خواهیم ببینیم چطور می‌توان این کمبودها را از طریق رژیم غذایی برطرف کرد.
تقابل بم با ملوان در هفته هفتم لیگ برتر فوتبال بانوان
شهرداری بم صدرنشین در هفته هشتم لیگ برتر فوتبال بانوان در انزلی به مصاف ملوان می‌رود.

پر بازدید ترین اخبار امروز

راز نگاه مرموز «مونالیزا» فاش شد
بسیاری معتقدند چشم‌های نقاشی «‌مونالیزا» اثر «لئوناردو داوینچی»‌ هنگامی که در سراسر اتاق حرکت می‌کنند آنها را دنبال می‌کند. این پدیده با نام «‌اثر مونالیزا» شناخته شده است اما تحقیقات جدید چنین ادعایی را رد می‌کند.
هشدار  امام رضا (ع) درباره پیروی از هوای نفس
حدیث امام رضا (ع) درباره پیروی از هوای نفس را در اینجا بخوانید.
آشنایی با کارگردانان جشنواره سی و هفتم- «محمدرضا هنرمند» و «سمفونی نهم»
محمدرضا هنرمند متولد سوم مرداد ۱۳۳۲ کارگردان سریال های موفق «زیر تیغ» و «کاکتوس» ۱۶ سال هیچ فیلم سینمایی را جلوی دوربین نبرد تا این که اواخر سال گذشته «سمفونی نهم» را کارگردانی کرد.
«مهران مدیری» در نقش یک شیاد! -عکس
سریال پانزده قسمتی «هیولا» که یک کمدی اجتماعی است به کارگرانی مهران مدیری،‌ نویسندگی پیمان قاسم خانی و امیر برادران و تهیه کنندگی سید مصطفی احمدی برای پخش در شبکه نمایش خانگی تولید می شود.
با شایع ترین انواع کمبود ویتامین و راه‌های رفع این کمبودها آشنا شوید
در این مطلب به تعدادی از شایع‌ترین انواع کمبود ویتامین می‌پردازیم و می‌خواهیم ببینیم چطور می‌توان این کمبودها را از طریق رژیم غذایی برطرف کرد.
سه کتابخانه روستایی در نهبندان ساخته شد
هیات های مذهبی ضامن استمرار انقلاب اسلامی هستند
جشنواره فرهنگی ورزشی « دا » در قمصر شهرری برگزار شد
ایرانیان توان شکستن مرزهای علمی جهان را دارند
گردشگری، مهمترین ظرفیت معرفی هویت اردکانی هاست
رفتنم از مازندران صحت ندارد، با قوت ادامه می دهم
تاکید حوزه های علمیه در صیانت از هویت ایمانی و انقلابی قم
علمی کاربردی و فرماندهی انتظامی کردستان تفاهم نامه امضا کردند
جانباز 70 درصد دامغانی به خیل شهدا پیوست
بازدید حسین انتظامی از ستاد برگزاری جشنواره فیلم فجر