یلدا فرهنگ ایرانی، آوازه جهانی

12:58 ۹۰ روز و ۶ ساعت پیش ایرنا 505 0
یلدا فرهنگ ایرانی، آوازه جهانی

اراک - ایرنا - شب یلدا یا چله از جمله جشن های کهن ایران زمین است که ایرانیان، بلندترین شب سال را در محفل انس و مهربانی پاس می دارند.

ایرنا

به گزارش ایرنا، یلدا یک سنت باستانی است که در آن ایرانیان این شب را فرصتی برای صمیمیت و محبت می پندارند و بر این باور در آیین های خانوادگی ضمن پاسداشت فرهنگ و سنت های دلنشین ایرانی، عشق و دوستی را به یکدیگر هدیه می دهند.
شب یلدا که به عنوان یکی از شب‌های مقدس در ایران باستان مطرح بوده است به ‌صورت رسمی در تقویم ایرانیان باستان از سال 502 قبل از میلاد در زمان داریوش یکم به تقویم رسمی ایرانیان باستان راه یافت و چله و جشن‌هایی که در این شب برگزار می‌شود، یک سنت باستانی است.
آیین یلدا جشنی است که از هفت هزار سال پیش تاکنون در میان ایرانیان برگزار می شود و نیاکان به دانش گاه شماری دست پیدا کردند و دریافتند که نخستین شب زمستان بلندترین شب سال است.
خانواده ها به بهانه این شب با زنده داری، خواندن غزل حافظ و یادآوری حماسه های فردوسی در شاهنامه با استقبال از زمستان خزان پاییزی را بدرقه می کنند و این سنت زیبا را گرامی می دارند.
خانواده در کنار حضور گرم بزرگترها می نشینند و تا سپیده دم انتظار طلوع آفتاب بر پیکره تاریکی شب را می کشند.
جلوه های آیین یلدا در خرده فرهنگ های استان مرکزی با رنگ و لعاب زیبا خودنمایی می کند و با گذشت سالیان طولانی همچنان در بین مردم زنده است.
مردم استان مرکزی نیز همانند سایر ساکنان این سرزمین دیوان اشعار لسان الغیب را با نیت بهروزی زمزمه می کنند.
استان مرکزی رد پای پررنگی در تمدن هفت هزار ساله ایران دارد و در دوران های مختلف تاریخی این محدوده جغرافیایی بخشی از فرهنگ، باور، رسومات ایران زمین را در خود محفوظ داشته است.
تحولات اجتماعی و فرهنگی حاکم بر جامعه، آیین ویژه یلدا را تحت تاثیر قرار داده و جوانان علاقه چندانی به آن ندارند و این بزرگ ترها هستند که با بهره گیری از ذوق و استعداد می توانند این سنت ها را حفظ و جوانان را به شرکت درآن ترغیب کنند.
آیین های یلدایی گنجینه ارزشمندی است که باید امانتدار خوبی برای آن باشیم چرا که بخشی از هویت فرهنگی و قومی ایرانی در خرده فرهنگ ها به باورها و سنن آنان گره خورده است.
یلدا واژه ای سریانی و به معنای «ولادت» است که در فرهنگ ایران باستان معنای ولادت خورشید (مهر و میترا) را داشته است که نشان شکست ناپذیری می باشد.
ابوریحان بیرونی از آیین روز اول دیماه با عنوان «خرم روز» نام برده که در دستگاه حکومتی و پادشاهی با جاه و جلال برگزار می شده است اما، نامی از یلدا در آثار وی نیست و شاید علت آن این است که خرم روز آیینی تشریفاتی حکومتی بوده در حالی که یلدا در کانون خانوادگی با محبت و صمیمت تا پاسی از شب به صورت غیررسمی برگزار می شده است.
پیشینیان ایران زمین در این شب سفره ای رنگین از انواع خوراکی ها را ضمیمه محافل گرمشان می کردند که هر کدام از این خوردنی ها شامل هندوانه، خربزه، انار، سیب، خرمالو و برگه های خشک سایر میوه ها معنایی نمادین داشته است.
یلدا در استان مرکزی نیز نظیر سایر مناطق ایران یکی از رسومات کهن مردمی است که به جای یک شب در سه شب با نام های «چله بزرگه»، « چله وسطی» و « چله کوچیکه» برگزارمی شود و این ایام به عنوان فرصتی برای تقویت همدلی، دید و بازدید اقوام نزدیک و گفت و شنودهای شیرین است.
حضور در منزل بزرگان سالخورده و ادای احترام به آنان از رسوم زیبای مردم استان مرکزی است و در شب های چله هر خانواده با تدارک یک سینی که معمولا از هفت نوع خوراکی و تنقلات محلی نظیر کشمش، نخود بو داده، انواع تخمه، و میوه ها به ویژه هندوانه و انار پر شده راهی خانه بزرگان فامیل شده تا در کنار مشاعره و فال حافظ و بازی های محلی این خوراکی ها را میل کنند و شکرانه سلامت و پاسداشت نعمت های خدای را به جای آوردند.
هنوز در بسیاری از مناطق روستایی و بافت های سنتی و محلی که کمتر درگیر و دار تغییرات مدرنیه قرار گرفته اند، شب چله با قربانی گوسفند در خانه بزرگ فامیل و گذران ساعات طولانی شب در اطراف کرسی های چوبی گره خورده و معمولا چاشنی این محافل فال کوزه، شوقات و قصه گویی و تکریم اقوام است.
بی گمان برای جوانان نسل امروز کرسی گذاشتن، کنار یا دور کرسی نشستن نیاز به توضیح و توصیف دارد و ابزارهای گرمازای تکنولوژی جدید و عوامل دیگر کرسی و فرهنگ مربوط به آن را به دست فراموشی سپرده است.
در مناطق روستایی استان مرکزی رسم هدیه فرستادن خانواده داماد برای عروس هنوز رسم است، این هدایا معمولا در طبقی با تزئینات چیده می شود و همراه با شام، میوه و شیرینی توسط پیکی برای عروس فرستاده می شود و خانواده عروس نیزدر عوض آن با هدف حرمت گذاری به خانواده داماد هدایایی که معمولا دستکش و یا جورابی پشمین است پیشکش می کنند.
یکی از مراسم شب چله در استان مرکزی کشتن گوسفند با هدف فراهم آوری مواد اولیه شام این شب با حضور اقوام است که هنوز در بسیاری از مناطق روستایی انجام می شود.
گوسفند قربانی این شب «اتلیک» نام دارد و این گوسفند توسط میزبان شب چله از فصل تابستان انتخاب و جداسازی شده و پروار می شود و در شب چله برای «اتلیک شام» سر بریده می شود.
در این شب دل و جگر گوسفند با سیب زمینی به عنوان غذای ویژه تفت داده می شود که به آن «جزلاق» می گویند و معمولا با نوعی نوشیدنی محلی و طبیعی از انگور که به «شیره رب» شهرت دارد تناول می شود.
در برخی از روستاهای مامونیه نیز ضمن سربریدن گوسفند اتلیک کله و پاچه آن را به عنوان شام دسته جمعی طبخ کرده و با اقوام می خورند.
در روستای چناقچی بالا نیز که یکی از کانون های ارمنی نشین استان مرکزی محسوب می شود در این شب ارامنه ساکن و مهاجر در کلیسا جمع می شوند و پس از آیین نیایش و دعا ، تازه دامادها در حیاط کلیسا آتش روشن می کنند و از روی آن می پرند.
برخی از مناطق روستایی شهرستان محلات از توابع استان مرکزی نیز در شبهای چله محفل محبت خانواده ها با شاهنامه خوانی و یا کتاب امیر ارسلان نامدار زینت می گیرد و در مناطق «چهل زر» و «نیمور» این شهرستان نیز هفت خوراکی سینی یلدا از تنقلاتی است که با حرف سین شروع می شود و معمولا در این سینی سنجد، سیب، سبزی، سمنو و سرکه یافت می شود.
در کنار این خوردنی ها کدو حلوایی آب پز نیز به عنوان دسر به چشم می خورد که گاه با زردک و قیسی زردآلو نیز همراه است.
اما یلدا در مناطق شهری استان مرکزی دچار تغییرات زیادی شده و بیشتر به شب نشینی مدرن و امروزی با تنقلات فانتزی بدل شده اما هنوز رنگ و بوی حافظ خوانی و شاهنامه خوانی، بازگویی قصص قرآنی و روایات بزرگان ادب و دین در این محافل زنده است.
هنوز در بسیاری از خانواده های اصیل اراکی و استان مرکزی بزرگترهای فامیل به عنوان گنجینه ای ارزشمند قصه ها و متل های محلی را با شور و حرارت خاص برای نسل های جدید تعریف می کنند که از جمله آنها می توان به قصه کردعلی به کوه، تله گرگ، ریزعلی، پیرزن نخ ریس و کوسه ناقالدی و شاه و دزد نام برد که هر کدام درس های ارزنده ای را با خود دارد.
گاه زینت بخش شب های یلدایی استان مرکزی اشعار کار، و یا سرگرمی های محلی است که عمده کارگردانان آنها زنان و دختران هستند ودر برخی مناطق روستایی استان مرکزی هنوز رسم تخم مرغ شکنی با هدف دور کردن چشم بد از فامیل در درازترین شب سال انجام می شود و دختران دم بخت نیز در برخی از مناطق کمیجان و فراهان رسم فال کوزه را با هدف بخت گشایی و خوشبختی به صورت نمادین اجرا می کنند.
در شهرستان خمین نیز مردم معتقدند که باید خوردنی هایی مانند هندوانه، انار، سیب، به، انگور سر سفره چله باشد و علاوه بر این ها، ترشی پیاز و ترشی سیر هم در شب یلدا در خمین مرسوم است و مردم این شهرستان این میوه ها و خوردنی ها را نشانه برکت و سلامتی می دانند.
خشکباری مانند برگه هلو و زردآلو، انجیر خشک، سنجد و کشمش ، نخودچی می خورند، کدو حلوایی پخته شده و گندم برشته ، تخم هندوانه و آفتابگردان در شب یلدا استفاده می شوند.
روستاهای خمین هم در شب یلدا آداب و رسوم خاص خود را دارند.
درگویش روستا یمن از توابع خمین شب یلدا معروف به «شو اول زمستن»است واز قدیم رسم بر این بوده است که مردم این روستا درشب یلدا مقداری برف با شیره ی انگور مخلوط کرده و می خوردند.
یکی ازمحاسن شب یلدا، این شب بهانه ای است برای بیان و انتقال پندها و تجربه های ارزشمند پدربزرگ ها و مادربزرگ ها به فرزندان و نوه ها و بسیاری از تعالیم اجتماعی و فرهنگی را نسل جدید می توانند از تجربه های بزرگترهای خود دریافت کنند و بیاموزند.
از دیگر رسوم خمین در شب یلدا این است که به مناسبت فرا رسیدن شب یلدا معمولا خانواده هایی که پسرشان نامزد دارد، انواع آجیل، شیرینی و میوه های فصل از جمله هنداوانه ، انار را همراه با هدایای در بسته های آذین بندی شده یک شب قبل از شب یلدا به خانه عروس می برند و در شب یلدا عروس را به خانه خودشان دعوت می کنند.
در شب یلدا دختران و پسران جوان به حافظ تافل می زنند و پدربزرگ ها اشعار و غزلیات حافظ را برای فرزندان و نوه های خود قرائت می کنند.
کارشناس باستان شناسی ومردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی در این باره معتقد است: شب یلدا فرصتی مغتنم است تا خانواده ها با جمع شدن در کناریکدیگر الفت و صمیمیت را افزایش و و از کدورت های احتمالی چشم پوشی کنند.
« قاسم فضلی » افزود: یک واقعیت تلخ از روابط خانوادگی در جامعه کنونی شکل گرفته و آن دوری اعضای خانواده و به ویژه فرزندان از کنار پدران و مادران است.
وی اظهار کرد: آیین هایی مثل شب چله و نوروز فرصت خوبی است تا با حذف ابزار مدرنیته از جمله شبکه های مجازی و شبکه های تلویزیوین به حضور اطرافیان بیشتر توجه شود.
کارشناس باستان شناسی ومردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی گفت: کمرنگ شدن برخی آداب و سنن نیازمند فرهنگ سازی برای کاهش آسیب هایی است که جامعه به آن مبتلا شده است.
فضلی افزود: دگرگون شدن اخلاقیات در زندگی مدرن کنونی از جذابیت روحیه صفا و صمیمیت کاسته است که پرداختن به رسوم های اثر گذار گذشته می تواند بخش کوچکی از زخم آسیب ها را مرهم باشد.
بیش از 2 هزار جاذبه گردشگری در استان مرکزی شناسایی شده که 850 اثر تاکنون در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
6991/3075


گروه های زیر مجموعه استان ها

استان ها
استان ها

آخرین اخبار

سوال مهم آخر سال: کجایند پیام‌ رسان‌های بومی؟!
بسیاری از روزنامه نگاران، تحلیل‌‎گران و ناظران سیاسی و اجتماعی، سال پایان یافتۀ ۹۷ را سال سخت اقتصادی نامیده اند؛ سالی که بسیاری از مردم ایران به سختی آن را سپری کردند. برخی که رسماً زیر آوار قیمت‌ها مانده‌اند و کسی نیست دست آنها را بگیرد و از زیر خروار قیمت‌ها بیرون بیاورد.
حلاوت حول حالنا از نگاه غرویان
حجت‌الاسلام محسن غرویان، فعال سیاسی اصولگرا و از استادان حوزه علمیه قم است. «شهروند» در آخرین شماره سال٩٧ خود گفت‌وگوی کوتاهی باا ین روحانی سرشناس در مورد لحظه تحویل و آداب و رسوم اسلامی در ایام نوروز داشته است.
نگاهی به جاذبه های تاریخی تربت جام
مشهد - ایرنا - تربت جام در شمال شرقی ایران با فاصله 165 کیلومتری از مشهد در استان خراسان رضوی قرار دارد و نام آن از شیخ احمد جام که در این شهرمدفون است گرفته شده است.
چوپان عشایر در سرمای خراسان شمالی یخ زد
بجنورد- ایرنا- رئیس اداره امور عشایر مانه و سملقان گفت: یک چوپان عشایر اهل استان گلستان در این شهرستان خراسان شمالی سه شنبه شب دچار سرمازدگی شد و فوت کرد.
علفه سنت یک روز مانده به عید در تربت حیدریه
تربت حیدریه - ایرنا - مراسم 'علفه' یا 'عرفه' از سنن ویژه نوروز بین مردم تربت حیدریه از جایگاه رفیعی برخوردار است که یک روز مانده به عید برگزار می شود.
سیل، ارتباط 15 روستای مانه و سملقان را قطع کرد
بجنورد- ایرنا- مدیرکل دفتر مدیریت بحران استانداری خراسان شمالی گفت: جاری شدن سیلاب سبب قطع راه ارتباطی 15 روستا در شهرستان مانه و سملقان در غرب این استان شده است.
میادین میوه و تره بار پایتخت 2 روز نخست فروردین تعطیل است
تهران- ایرنا - بنابر اعلام سازمان میادین میوه و تره بار پایتخت، بازارهای این سازمان در روزهای اول و دوم فروردین سال 98 تعطیل است.
شرایط ناشی از بارندگی، طوفان و سیل در کلاله تحت کنترل است
گنبدکاووس – ایرنا - سرپرست فرمانداری کلاله با بیان اینکه شرایط ناشی از وقوع بارندگی، طوفان و سیل دو روز اخیر در این شهرستان تحت کنترل است، تصریح کرد: دستگاه های اجرایی و نیروهای امدادی در آماده باش کامل بوده و برای ارائه خدمات تلاش می کنند.
پای هفت سین معنویت
بیرجند- ایرنا- امامزادگان و بقاع متبرکه هر ساله با هفت سین معنوی قرآنی میزبان زائرانی هستند که سنت ‌های نیک گذشته را با آموزه‌های دینی خود عجین کرده و سال جدید را در آرامشی توام با معنویت شروع می کنند.
قصور دندانپزشک اراکی در پرونده روناک و امیرعلی تایید شد
اراک - ایرنا - دادستان نظام پزشکی اراک گفت: قصور دندانپزشک اراکی در 2 پرونده روناک و امیرعلی تایید و کیفرخواست برای آنها صادر شده است.

پر بازدید ترین اخبار امروز

کشیش مسیحی:حضرت علی(ع) وفرزندانش بهترین الگوبرای بشریت هستند
لندن - ایرنا - «کریستوفر کلوسی» کشیش مسیحی و پژوهشگر مطالعات اسلامی معتقد است که حضرت علی (ع) و فرزندان ایشان اسوه‌های بی‌نظیر و کامل برای بشر امروز هستند.
آخرین سوال نظرسنجی برنامه نود چه بود؟
شب گذشته به دستور مدیر شبکه سه برنامه نود با اجرای عادل فردوسی‌پور متوقف شد.
چوپان عشایر در سرمای خراسان شمالی یخ زد
بجنورد- ایرنا- رئیس اداره امور عشایر مانه و سملقان گفت: یک چوپان عشایر اهل استان گلستان در این شهرستان خراسان شمالی سه شنبه شب دچار سرمازدگی شد و فوت کرد.
علفه سنت یک روز مانده به عید در تربت حیدریه
تربت حیدریه - ایرنا - مراسم 'علفه' یا 'عرفه' از سنن ویژه نوروز بین مردم تربت حیدریه از جایگاه رفیعی برخوردار است که یک روز مانده به عید برگزار می شود.
کشتی فرنگی زیر ٢٣ سال قهرمانی آسیا-حریفان کشتی گیران ایران مشخص شدند
قرعه کشی هفت وزن مسابقات کشتی فرنگی زیر ٢٣ سال قهرمانی آسیا برگزار شد.
نگاهی به جاذبه های تاریخی تربت جام
چوپان عشایر در سرمای خراسان شمالی یخ زد
علفه سنت یک روز مانده به عید در تربت حیدریه
سیل، ارتباط 15 روستای مانه و سملقان را قطع کرد
میادین میوه و تره بار پایتخت 2 روز نخست فروردین تعطیل است
شرایط ناشی از بارندگی، طوفان و سیل در کلاله تحت کنترل است
پای هفت سین معنویت
قصور دندانپزشک اراکی در پرونده روناک و امیرعلی تایید شد
جاده کرج - چالوس بازگشایی شد
طوفان و سیلاب در مراوه تپه خسارت سنگین برجا گذاشت