یلدا فرهنگ ایرانی، آوازه جهانی

12:58 ۳۱ روز و ۴ ساعت پیش ایرنا 315 0
یلدا فرهنگ ایرانی، آوازه جهانی

اراک - ایرنا - شب یلدا یا چله از جمله جشن های کهن ایران زمین است که ایرانیان، بلندترین شب سال را در محفل انس و مهربانی پاس می دارند.

ایرنا

به گزارش ایرنا، یلدا یک سنت باستانی است که در آن ایرانیان این شب را فرصتی برای صمیمیت و محبت می پندارند و بر این باور در آیین های خانوادگی ضمن پاسداشت فرهنگ و سنت های دلنشین ایرانی، عشق و دوستی را به یکدیگر هدیه می دهند.
شب یلدا که به عنوان یکی از شب‌های مقدس در ایران باستان مطرح بوده است به ‌صورت رسمی در تقویم ایرانیان باستان از سال 502 قبل از میلاد در زمان داریوش یکم به تقویم رسمی ایرانیان باستان راه یافت و چله و جشن‌هایی که در این شب برگزار می‌شود، یک سنت باستانی است.
آیین یلدا جشنی است که از هفت هزار سال پیش تاکنون در میان ایرانیان برگزار می شود و نیاکان به دانش گاه شماری دست پیدا کردند و دریافتند که نخستین شب زمستان بلندترین شب سال است.
خانواده ها به بهانه این شب با زنده داری، خواندن غزل حافظ و یادآوری حماسه های فردوسی در شاهنامه با استقبال از زمستان خزان پاییزی را بدرقه می کنند و این سنت زیبا را گرامی می دارند.
خانواده در کنار حضور گرم بزرگترها می نشینند و تا سپیده دم انتظار طلوع آفتاب بر پیکره تاریکی شب را می کشند.
جلوه های آیین یلدا در خرده فرهنگ های استان مرکزی با رنگ و لعاب زیبا خودنمایی می کند و با گذشت سالیان طولانی همچنان در بین مردم زنده است.
مردم استان مرکزی نیز همانند سایر ساکنان این سرزمین دیوان اشعار لسان الغیب را با نیت بهروزی زمزمه می کنند.
استان مرکزی رد پای پررنگی در تمدن هفت هزار ساله ایران دارد و در دوران های مختلف تاریخی این محدوده جغرافیایی بخشی از فرهنگ، باور، رسومات ایران زمین را در خود محفوظ داشته است.
تحولات اجتماعی و فرهنگی حاکم بر جامعه، آیین ویژه یلدا را تحت تاثیر قرار داده و جوانان علاقه چندانی به آن ندارند و این بزرگ ترها هستند که با بهره گیری از ذوق و استعداد می توانند این سنت ها را حفظ و جوانان را به شرکت درآن ترغیب کنند.
آیین های یلدایی گنجینه ارزشمندی است که باید امانتدار خوبی برای آن باشیم چرا که بخشی از هویت فرهنگی و قومی ایرانی در خرده فرهنگ ها به باورها و سنن آنان گره خورده است.
یلدا واژه ای سریانی و به معنای «ولادت» است که در فرهنگ ایران باستان معنای ولادت خورشید (مهر و میترا) را داشته است که نشان شکست ناپذیری می باشد.
ابوریحان بیرونی از آیین روز اول دیماه با عنوان «خرم روز» نام برده که در دستگاه حکومتی و پادشاهی با جاه و جلال برگزار می شده است اما، نامی از یلدا در آثار وی نیست و شاید علت آن این است که خرم روز آیینی تشریفاتی حکومتی بوده در حالی که یلدا در کانون خانوادگی با محبت و صمیمت تا پاسی از شب به صورت غیررسمی برگزار می شده است.
پیشینیان ایران زمین در این شب سفره ای رنگین از انواع خوراکی ها را ضمیمه محافل گرمشان می کردند که هر کدام از این خوردنی ها شامل هندوانه، خربزه، انار، سیب، خرمالو و برگه های خشک سایر میوه ها معنایی نمادین داشته است.
یلدا در استان مرکزی نیز نظیر سایر مناطق ایران یکی از رسومات کهن مردمی است که به جای یک شب در سه شب با نام های «چله بزرگه»، « چله وسطی» و « چله کوچیکه» برگزارمی شود و این ایام به عنوان فرصتی برای تقویت همدلی، دید و بازدید اقوام نزدیک و گفت و شنودهای شیرین است.
حضور در منزل بزرگان سالخورده و ادای احترام به آنان از رسوم زیبای مردم استان مرکزی است و در شب های چله هر خانواده با تدارک یک سینی که معمولا از هفت نوع خوراکی و تنقلات محلی نظیر کشمش، نخود بو داده، انواع تخمه، و میوه ها به ویژه هندوانه و انار پر شده راهی خانه بزرگان فامیل شده تا در کنار مشاعره و فال حافظ و بازی های محلی این خوراکی ها را میل کنند و شکرانه سلامت و پاسداشت نعمت های خدای را به جای آوردند.
هنوز در بسیاری از مناطق روستایی و بافت های سنتی و محلی که کمتر درگیر و دار تغییرات مدرنیه قرار گرفته اند، شب چله با قربانی گوسفند در خانه بزرگ فامیل و گذران ساعات طولانی شب در اطراف کرسی های چوبی گره خورده و معمولا چاشنی این محافل فال کوزه، شوقات و قصه گویی و تکریم اقوام است.
بی گمان برای جوانان نسل امروز کرسی گذاشتن، کنار یا دور کرسی نشستن نیاز به توضیح و توصیف دارد و ابزارهای گرمازای تکنولوژی جدید و عوامل دیگر کرسی و فرهنگ مربوط به آن را به دست فراموشی سپرده است.
در مناطق روستایی استان مرکزی رسم هدیه فرستادن خانواده داماد برای عروس هنوز رسم است، این هدایا معمولا در طبقی با تزئینات چیده می شود و همراه با شام، میوه و شیرینی توسط پیکی برای عروس فرستاده می شود و خانواده عروس نیزدر عوض آن با هدف حرمت گذاری به خانواده داماد هدایایی که معمولا دستکش و یا جورابی پشمین است پیشکش می کنند.
یکی از مراسم شب چله در استان مرکزی کشتن گوسفند با هدف فراهم آوری مواد اولیه شام این شب با حضور اقوام است که هنوز در بسیاری از مناطق روستایی انجام می شود.
گوسفند قربانی این شب «اتلیک» نام دارد و این گوسفند توسط میزبان شب چله از فصل تابستان انتخاب و جداسازی شده و پروار می شود و در شب چله برای «اتلیک شام» سر بریده می شود.
در این شب دل و جگر گوسفند با سیب زمینی به عنوان غذای ویژه تفت داده می شود که به آن «جزلاق» می گویند و معمولا با نوعی نوشیدنی محلی و طبیعی از انگور که به «شیره رب» شهرت دارد تناول می شود.
در برخی از روستاهای مامونیه نیز ضمن سربریدن گوسفند اتلیک کله و پاچه آن را به عنوان شام دسته جمعی طبخ کرده و با اقوام می خورند.
در روستای چناقچی بالا نیز که یکی از کانون های ارمنی نشین استان مرکزی محسوب می شود در این شب ارامنه ساکن و مهاجر در کلیسا جمع می شوند و پس از آیین نیایش و دعا ، تازه دامادها در حیاط کلیسا آتش روشن می کنند و از روی آن می پرند.
برخی از مناطق روستایی شهرستان محلات از توابع استان مرکزی نیز در شبهای چله محفل محبت خانواده ها با شاهنامه خوانی و یا کتاب امیر ارسلان نامدار زینت می گیرد و در مناطق «چهل زر» و «نیمور» این شهرستان نیز هفت خوراکی سینی یلدا از تنقلاتی است که با حرف سین شروع می شود و معمولا در این سینی سنجد، سیب، سبزی، سمنو و سرکه یافت می شود.
در کنار این خوردنی ها کدو حلوایی آب پز نیز به عنوان دسر به چشم می خورد که گاه با زردک و قیسی زردآلو نیز همراه است.
اما یلدا در مناطق شهری استان مرکزی دچار تغییرات زیادی شده و بیشتر به شب نشینی مدرن و امروزی با تنقلات فانتزی بدل شده اما هنوز رنگ و بوی حافظ خوانی و شاهنامه خوانی، بازگویی قصص قرآنی و روایات بزرگان ادب و دین در این محافل زنده است.
هنوز در بسیاری از خانواده های اصیل اراکی و استان مرکزی بزرگترهای فامیل به عنوان گنجینه ای ارزشمند قصه ها و متل های محلی را با شور و حرارت خاص برای نسل های جدید تعریف می کنند که از جمله آنها می توان به قصه کردعلی به کوه، تله گرگ، ریزعلی، پیرزن نخ ریس و کوسه ناقالدی و شاه و دزد نام برد که هر کدام درس های ارزنده ای را با خود دارد.
گاه زینت بخش شب های یلدایی استان مرکزی اشعار کار، و یا سرگرمی های محلی است که عمده کارگردانان آنها زنان و دختران هستند ودر برخی مناطق روستایی استان مرکزی هنوز رسم تخم مرغ شکنی با هدف دور کردن چشم بد از فامیل در درازترین شب سال انجام می شود و دختران دم بخت نیز در برخی از مناطق کمیجان و فراهان رسم فال کوزه را با هدف بخت گشایی و خوشبختی به صورت نمادین اجرا می کنند.
در شهرستان خمین نیز مردم معتقدند که باید خوردنی هایی مانند هندوانه، انار، سیب، به، انگور سر سفره چله باشد و علاوه بر این ها، ترشی پیاز و ترشی سیر هم در شب یلدا در خمین مرسوم است و مردم این شهرستان این میوه ها و خوردنی ها را نشانه برکت و سلامتی می دانند.
خشکباری مانند برگه هلو و زردآلو، انجیر خشک، سنجد و کشمش ، نخودچی می خورند، کدو حلوایی پخته شده و گندم برشته ، تخم هندوانه و آفتابگردان در شب یلدا استفاده می شوند.
روستاهای خمین هم در شب یلدا آداب و رسوم خاص خود را دارند.
درگویش روستا یمن از توابع خمین شب یلدا معروف به «شو اول زمستن»است واز قدیم رسم بر این بوده است که مردم این روستا درشب یلدا مقداری برف با شیره ی انگور مخلوط کرده و می خوردند.
یکی ازمحاسن شب یلدا، این شب بهانه ای است برای بیان و انتقال پندها و تجربه های ارزشمند پدربزرگ ها و مادربزرگ ها به فرزندان و نوه ها و بسیاری از تعالیم اجتماعی و فرهنگی را نسل جدید می توانند از تجربه های بزرگترهای خود دریافت کنند و بیاموزند.
از دیگر رسوم خمین در شب یلدا این است که به مناسبت فرا رسیدن شب یلدا معمولا خانواده هایی که پسرشان نامزد دارد، انواع آجیل، شیرینی و میوه های فصل از جمله هنداوانه ، انار را همراه با هدایای در بسته های آذین بندی شده یک شب قبل از شب یلدا به خانه عروس می برند و در شب یلدا عروس را به خانه خودشان دعوت می کنند.
در شب یلدا دختران و پسران جوان به حافظ تافل می زنند و پدربزرگ ها اشعار و غزلیات حافظ را برای فرزندان و نوه های خود قرائت می کنند.
کارشناس باستان شناسی ومردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی در این باره معتقد است: شب یلدا فرصتی مغتنم است تا خانواده ها با جمع شدن در کناریکدیگر الفت و صمیمیت را افزایش و و از کدورت های احتمالی چشم پوشی کنند.
« قاسم فضلی » افزود: یک واقعیت تلخ از روابط خانوادگی در جامعه کنونی شکل گرفته و آن دوری اعضای خانواده و به ویژه فرزندان از کنار پدران و مادران است.
وی اظهار کرد: آیین هایی مثل شب چله و نوروز فرصت خوبی است تا با حذف ابزار مدرنیته از جمله شبکه های مجازی و شبکه های تلویزیوین به حضور اطرافیان بیشتر توجه شود.
کارشناس باستان شناسی ومردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی گفت: کمرنگ شدن برخی آداب و سنن نیازمند فرهنگ سازی برای کاهش آسیب هایی است که جامعه به آن مبتلا شده است.
فضلی افزود: دگرگون شدن اخلاقیات در زندگی مدرن کنونی از جذابیت روحیه صفا و صمیمیت کاسته است که پرداختن به رسوم های اثر گذار گذشته می تواند بخش کوچکی از زخم آسیب ها را مرهم باشد.
بیش از 2 هزار جاذبه گردشگری در استان مرکزی شناسایی شده که 850 اثر تاکنون در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
6991/3075


گروه های زیر مجموعه استان ها

استان ها
استان ها

آخرین اخبار

ترکیب استقلال مقابل راکا اسپرت اعلام شد
ترکیب تیم فوتبال استقلال برای دیدار دوستانه مقابل راکا اسپرت در ترکیه اعلام شد.
کی‌روش: جانشینم تیم بهتری را تحویل می‌گیرد
سرمربی تیم ملی فوتبال ایران ضمن تمجید از علیرضا بیرانوند و جاه طلبی‌هایش که او را در مسیر درستی قرار داده است، گفت: هر مربی‌ای بعد از من بیاید تیم بهتری را تحویل می‌گیرد.
زمان بازگشت استقلال مشخص شد
کاروان استقلال روز دوشنبه به اردوی ۱۰ روزه خود پایان خواهد داد.
نصرتی: فکر می‌کردیم بازی با عمان ساده است
محمد نصرتی می گوید که تیم ملی عمان برای او خاطرات تلخ و شیرین زیادی را به یاد او می آورد.
چلسی بابت کوتینیو ۱۱۳ میلیون می‌پردازد
چلسی حاضر است برای در اختیارگرفتن اعجوبه برزیلی بارسلونا بیش از صد میلیون یورو هزینه کند.
گواردیولا: مهم نیست لیورپول چه برنامه‌ای دارد
سرمربی تیم فوتبال منچسترسیتی می‌گوید مقایسه برنامه بازی‌های شاگردانش با لیورپول، برایش اهمیت ندارد.
۵ نکته برجسته از دیدار ایران - عمان
تیم ملی فوتبال کشورمان پس از سال ۲۰۰۴، عملکرد ضعیفی در مراحل حذفی مسابقات جام ملت‌های آسیا داشته است.
مورینیو: داشتم در سبد لباس‌های چلسی خفه می‌شدم!
آقای خاص سرانجام به دور زدن محرومیت یوفا اعتراف کرد و مدعی شد که رویکرد مردم نسبت به او و دیگر مربیان بزرگ لیگ برتر متفاوت است.
رضا اسدی: مصدومیتم در ایران درمان نمی‌شد
رضا اسدی، هافبک تیم فوتبال سایپا اعلام کرد که تا دو سه هفته آینده به تمرینات گروهی تیمش اضافه خواهد شد.
کاظمی: فوتبال عمان تماشاگران همدلی دارد
هافبک ایرانی سابق باشگاه مجیس، درباره شرایط تیم ملی عمان و فوتبال این کشور توضیحاتی ارائه کرد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

پیشکسوتان در بدرقه پیکر سلیم نیساری
مراسم تشییع پیکر سلیم نیساری آغاز شد.
سرودهایی در رثای ام الشهدا:ˮتا فاطمه زنده‌ست علی خانه‌نشین نیستˮ
مجموعه اشعار آیینی ویژه شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها منتشر شد.
معاندها از راه سینما وارد نمی‌شوند
ایرج تقی پور گفت:کسانی که معاند هستند از راه سینما وارد نمی شوند. با سینما هیچ جای دنیا نه می شود انقلاب کرد و نه می شود جلوی انقلابی را گرفت.
سرپرست اداره کل میراث فرهنگی استان قزوین منصوب شد
قزوین - ایرنا - علیرضا خزائلی روز یکشنبه با صدور حکمی از سوی معاون رئیس جمهوری و رئیس سازمان میراث فرهنگی به عنوان سرپرست اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قزوین منصوب شد.
واکنش سرپرست استقلال به مصدومیت مهاجم آبی پوشان
امیرحسین فتحی سرپرست باشگاه استقلال در تماس تلفنی با مرتضی آقاخان بازیکن این تیم، جویای احوال و شرایط او شد و دقایقی با این بازیکن گفت و گو کرد.
بررسی لایحه برنامه سوم توسعه شهر تهران پایان یافت
چالش های شهر اهواز در یک نگاه
270 ساختمان مشابه پلاسکو در تهران شناسایی شده است
ایزوایکو به دانش ساخت انواع شناورها با استانداردهای بین المللی دست یافت
خراسان شمالی در اعطای وام اشتغال روستایی 10 پله بالا آمد
پرونده قضایی تخلف زیست محیطی در عسلویه بوشهر تشکیل شد
30 میلیون مترمکعب آب در سدهای گلستان ذخیره شد
شرایط خدمت سربازی در آستان قدس رضوی اعلام شد
حاشیه نشینی پرحاشیه
عزم دولتمردان تدبیر و امید در محرومیت زدایی از جنوب کرمان