یلدا فرهنگ ایرانی، آوازه جهانی

10:56 ۹۵ روز و ۱۹ ساعت پیش ایرنا 174 0
یلدا فرهنگ ایرانی، آوازه جهانی

اراک - ایرنا - شب یلدا یا چله از جمله جشن های کهن ایران زمین است که ایرانیان، بلندترین شب سال را در محفل انس و مهربانی پاس می دارند.

ایرنا

به گزارش ایرنا، یلدا یک سنت باستانی است که در آن ایرانیان این شب را فرصتی برای صمیمیت و محبت می پندارند و بر این باور در آیین های خانوادگی ضمن پاسداشت فرهنگ و سنت های دلنشین ایرانی، عشق و دوستی را به یکدیگر هدیه می دهند.
شب یلدا که به عنوان یکی از شب‌های مقدس در ایران باستان مطرح بوده است به ‌صورت رسمی در تقویم ایرانیان باستان از سال 502 قبل از میلاد در زمان داریوش یکم به تقویم رسمی ایرانیان باستان راه یافت و چله و جشن‌هایی که در این شب برگزار می‌شود، یک سنت باستانی است.
آیین یلدا جشنی است که از هفت هزار سال پیش تاکنون در میان ایرانیان برگزار می شود و نیاکان به دانش گاه شماری دست پیدا کردند و دریافتند که نخستین شب زمستان بلندترین شب سال است.
خانواده ها به بهانه این شب با زنده داری، خواندن غزل حافظ و یادآوری حماسه های فردوسی در شاهنامه با استقبال از زمستان خزان پاییزی را بدرقه می کنند و این سنت زیبا را گرامی می دارند.
خانواده در کنار حضور گرم بزرگترها می نشینند و تا سپیده دم انتظار طلوع آفتاب بر پیکره تاریکی شب را می کشند.
جلوه های آیین یلدا در خرده فرهنگ های استان مرکزی با رنگ و لعاب زیبا خودنمایی می کند و با گذشت سالیان طولانی همچنان در بین مردم زنده است.
مردم استان مرکزی نیز همانند سایر ساکنان این سرزمین دیوان اشعار لسان الغیب را با نیت بهروزی زمزمه می کنند.
استان مرکزی رد پای پررنگی در تمدن هفت هزار ساله ایران دارد و در دوران های مختلف تاریخی این محدوده جغرافیایی بخشی از فرهنگ، باور، رسومات ایران زمین را در خود محفوظ داشته است.
تحولات اجتماعی و فرهنگی حاکم بر جامعه، آیین ویژه یلدا را تحت تاثیر قرار داده و جوانان علاقه چندانی به آن ندارند و این بزرگ ترها هستند که با بهره گیری از ذوق و استعداد می توانند این سنت ها را حفظ و جوانان را به شرکت درآن ترغیب کنند.
آیین های یلدایی گنجینه ارزشمندی است که باید امانتدار خوبی برای آن باشیم چرا که بخشی از هویت فرهنگی و قومی ایرانی در خرده فرهنگ ها به باورها و سنن آنان گره خورده است.
یلدا واژه ای سریانی و به معنای «ولادت» است که در فرهنگ ایران باستان معنای ولادت خورشید (مهر و میترا) را داشته است که نشان شکست ناپذیری می باشد.
ابوریحان بیرونی از آیین روز اول دیماه با عنوان «خرم روز» نام برده که در دستگاه حکومتی و پادشاهی با جاه و جلال برگزار می شده است اما، نامی از یلدا در آثار وی نیست و شاید علت آن این است که خرم روز آیینی تشریفاتی حکومتی بوده در حالی که یلدا در کانون خانوادگی با محبت و صمیمت تا پاسی از شب به صورت غیررسمی برگزار می شده است.
پیشینیان ایران زمین در این شب سفره ای رنگین از انواع خوراکی ها را ضمیمه محافل گرمشان می کردند که هر کدام از این خوردنی ها شامل هندوانه، خربزه، انار، سیب، خرمالو و برگه های خشک سایر میوه ها معنایی نمادین داشته است.
یلدا در استان مرکزی نیز نظیر سایر مناطق ایران یکی از رسومات کهن مردمی است که به جای یک شب در سه شب با نام های «چله بزرگه»، « چله وسطی» و « چله کوچیکه» برگزارمی شود و این ایام به عنوان فرصتی برای تقویت همدلی، دید و بازدید اقوام نزدیک و گفت و شنودهای شیرین است.
حضور در منزل بزرگان سالخورده و ادای احترام به آنان از رسوم زیبای مردم استان مرکزی است و در شب های چله هر خانواده با تدارک یک سینی که معمولا از هفت نوع خوراکی و تنقلات محلی نظیر کشمش، نخود بو داده، انواع تخمه، و میوه ها به ویژه هندوانه و انار پر شده راهی خانه بزرگان فامیل شده تا در کنار مشاعره و فال حافظ و بازی های محلی این خوراکی ها را میل کنند و شکرانه سلامت و پاسداشت نعمت های خدای را به جای آوردند.
هنوز در بسیاری از مناطق روستایی و بافت های سنتی و محلی که کمتر درگیر و دار تغییرات مدرنیه قرار گرفته اند، شب چله با قربانی گوسفند در خانه بزرگ فامیل و گذران ساعات طولانی شب در اطراف کرسی های چوبی گره خورده و معمولا چاشنی این محافل فال کوزه، شوقات و قصه گویی و تکریم اقوام است.
بی گمان برای جوانان نسل امروز کرسی گذاشتن، کنار یا دور کرسی نشستن نیاز به توضیح و توصیف دارد و ابزارهای گرمازای تکنولوژی جدید و عوامل دیگر کرسی و فرهنگ مربوط به آن را به دست فراموشی سپرده است.
در مناطق روستایی استان مرکزی رسم هدیه فرستادن خانواده داماد برای عروس هنوز رسم است، این هدایا معمولا در طبقی با تزئینات چیده می شود و همراه با شام، میوه و شیرینی توسط پیکی برای عروس فرستاده می شود و خانواده عروس نیزدر عوض آن با هدف حرمت گذاری به خانواده داماد هدایایی که معمولا دستکش و یا جورابی پشمین است پیشکش می کنند.
یکی از مراسم شب چله در استان مرکزی کشتن گوسفند با هدف فراهم آوری مواد اولیه شام این شب با حضور اقوام است که هنوز در بسیاری از مناطق روستایی انجام می شود.
گوسفند قربانی این شب «اتلیک» نام دارد و این گوسفند توسط میزبان شب چله از فصل تابستان انتخاب و جداسازی شده و پروار می شود و در شب چله برای «اتلیک شام» سر بریده می شود.
در این شب دل و جگر گوسفند با سیب زمینی به عنوان غذای ویژه تفت داده می شود که به آن «جزلاق» می گویند و معمولا با نوعی نوشیدنی محلی و طبیعی از انگور که به «شیره رب» شهرت دارد تناول می شود.
در برخی از روستاهای مامونیه نیز ضمن سربریدن گوسفند اتلیک کله و پاچه آن را به عنوان شام دسته جمعی طبخ کرده و با اقوام می خورند.
در روستای چناقچی بالا نیز که یکی از کانون های ارمنی نشین استان مرکزی محسوب می شود در این شب ارامنه ساکن و مهاجر در کلیسا جمع می شوند و پس از آیین نیایش و دعا ، تازه دامادها در حیاط کلیسا آتش روشن می کنند و از روی آن می پرند.
برخی از مناطق روستایی شهرستان محلات از توابع استان مرکزی نیز در شبهای چله محفل محبت خانواده ها با شاهنامه خوانی و یا کتاب امیر ارسلان نامدار زینت می گیرد و در مناطق «چهل زر» و «نیمور» این شهرستان نیز هفت خوراکی سینی یلدا از تنقلاتی است که با حرف سین شروع می شود و معمولا در این سینی سنجد، سیب، سبزی، سمنو و سرکه یافت می شود.
در کنار این خوردنی ها کدو حلوایی آب پز نیز به عنوان دسر به چشم می خورد که گاه با زردک و قیسی زردآلو نیز همراه است.
اما یلدا در مناطق شهری استان مرکزی دچار تغییرات زیادی شده و بیشتر به شب نشینی مدرن و امروزی با تنقلات فانتزی بدل شده اما هنوز رنگ و بوی حافظ خوانی و شاهنامه خوانی، بازگویی قصص قرآنی و روایات بزرگان ادب و دین در این محافل زنده است.
هنوز در بسیاری از خانواده های اصیل اراکی و استان مرکزی بزرگترهای فامیل به عنوان گنجینه ای ارزشمند قصه ها و متل های محلی را با شور و حرارت خاص برای نسل های جدید تعریف می کنند که از جمله آنها می توان به قصه کردعلی به کوه، تله گرگ، ریزعلی، پیرزن نخ ریس و کوسه ناقالدی و شاه و دزد نام برد که هر کدام درس های ارزنده ای را با خود دارد.
گاه زینت بخش شب های یلدایی استان مرکزی اشعار کار، و یا سرگرمی های محلی است که عمده کارگردانان آنها زنان و دختران هستند ودر برخی مناطق روستایی استان مرکزی هنوز رسم تخم مرغ شکنی با هدف دور کردن چشم بد از فامیل در درازترین شب سال انجام می شود و دختران دم بخت نیز در برخی از مناطق کمیجان و فراهان رسم فال کوزه را با هدف بخت گشایی و خوشبختی به صورت نمادین اجرا می کنند.
در شهرستان خمین نیز مردم معتقدند که باید خوردنی هایی مانند هندوانه، انار، سیب، به، انگور سر سفره چله باشد و علاوه بر این ها، ترشی پیاز و ترشی سیر هم در شب یلدا در خمین مرسوم است و مردم این شهرستان این میوه ها و خوردنی ها را نشانه برکت و سلامتی می دانند.
خشکباری مانند برگه هلو و زردآلو، انجیر خشک، سنجد و کشمش ، نخودچی می خورند، کدو حلوایی پخته شده و گندم برشته ، تخم هندوانه و آفتابگردان در شب یلدا استفاده می شوند.
روستاهای خمین هم در شب یلدا آداب و رسوم خاص خود را دارند.
درگویش روستا یمن از توابع خمین شب یلدا معروف به «شو اول زمستن»است واز قدیم رسم بر این بوده است که مردم این روستا درشب یلدا مقداری برف با شیره ی انگور مخلوط کرده و می خوردند.
یکی ازمحاسن شب یلدا، این شب بهانه ای است برای بیان و انتقال پندها و تجربه های ارزشمند پدربزرگ ها و مادربزرگ ها به فرزندان و نوه ها و بسیاری از تعالیم اجتماعی و فرهنگی را نسل جدید می توانند از تجربه های بزرگترهای خود دریافت کنند و بیاموزند.
از دیگر رسوم خمین در شب یلدا این است که به مناسبت فرا رسیدن شب یلدا معمولا خانواده هایی که پسرشان نامزد دارد، انواع آجیل، شیرینی و میوه های فصل از جمله هنداوانه ، انار را همراه با هدایای در بسته های آذین بندی شده یک شب قبل از شب یلدا به خانه عروس می برند و در شب یلدا عروس را به خانه خودشان دعوت می کنند.
در شب یلدا دختران و پسران جوان به حافظ تافل می زنند و پدربزرگ ها اشعار و غزلیات حافظ را برای فرزندان و نوه های خود قرائت می کنند.
کارشناس باستان شناسی ومردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی در این باره معتقد است: شب یلدا فرصتی مغتنم است تا خانواده ها با جمع شدن در کناریکدیگر الفت و صمیمیت را افزایش و و از کدورت های احتمالی چشم پوشی کنند.
« قاسم فضلی » افزود: یک واقعیت تلخ از روابط خانوادگی در جامعه کنونی شکل گرفته و آن دوری اعضای خانواده و به ویژه فرزندان از کنار پدران و مادران است.
وی اظهار کرد: آیین هایی مثل شب چله و نوروز فرصت خوبی است تا با حذف ابزار مدرنیته از جمله شبکه های مجازی و شبکه های تلویزیوین به حضور اطرافیان بیشتر توجه شود.
کارشناس باستان شناسی ومردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی گفت: کمرنگ شدن برخی آداب و سنن نیازمند فرهنگ سازی برای کاهش آسیب هایی است که جامعه به آن مبتلا شده است.
فضلی افزود: دگرگون شدن اخلاقیات در زندگی مدرن کنونی از جذابیت روحیه صفا و صمیمیت کاسته است که پرداختن به رسوم های اثر گذار گذشته می تواند بخش کوچکی از زخم آسیب ها را مرهم باشد.
بیش از 2 هزار جاذبه گردشگری در استان مرکزی شناسایی شده که 850 اثر تاکنون در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
6991/3075


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

میراث و گردشگری
میراث و گردشگری

آخرین اخبار

وزنه برداری در سال ۹۷- هرکول رفت، رستم رقیب سهراب شد
وزنه برداری ایران در سال گذشته اتفاقات مختلفی را تجربه کرد که قطعا مهمترین آن وداع بهداد سلیمی با دنیای قهرمانی بود.
معرفی تیم‌های برتر جهان فوتبال- یوونتوس؛ بانوی پیر از قهرمانی خسته نمی‌شود
راه‌راه پوشان تورینی به سوی یک قهرمانی دیگر در ایتالیا و اروپا پیش می‌روند.
ذوب‌آهن ۹۷؛ سالی پر از کناره‌گیری، اخراج و استعفا
سختی‌های سال ۹۷ برای ذوب‌آهن از میز ریاست و نیمکت مربیگری شروع شد و به داخل زمین راه پیدا کرد. رفتن قلعه‌نویی و چند بازیکن اصلی این تیم دشواری‌های زیادی سر راه مدیران، کادر فنی و بازیکنان این تیم قرار داد که تا پایان سال ۹۷ با آن درگیر بودند.
ضرورت آمادگی مدیران بهزیستی سراسر کشور برای همراهی با سیل‌زدگان
رئیس سازمان بهزیستی با ارسال بخشنامه‌ای بر ضرورت آمادگی مدیران بهزیستی سراسر کشور برای همراهی با سیل‌زدگان تاکید کرد.
افزایش تعداد کشته‌های سیل شیراز به ١٩ نفر
وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعلام کرد که حادثه روز دوشنبه شیراز ١٩ کشته و ١٠٥ مصدوم برجای گذاشته که پس از مداوای تعداد زیادی از مصدومین هم‌اینک ٢٨ نفر در مراکز درمانی شیراز تحت درمان قرار دارند.
آماده باش کامل منطقه ۲۲ شهرداری برای حوادث طبیعی- تخلیه بوستان جوانمردان
معاون خدمات شهری و جانشین شهردار منطقه در ایام نوروز، ضمن ابراز همدردی با هموطنان آسیب دیده از وقوع سیل در برخی از شهرها و روستاهای کشور گفت: با توجه به وجود رودخانه کن در حریم منطقه و تاکید شهردار تهران همه عوامل نواحی چهارگانه منطقه در آماده باش کامل هستند.
پیام تسلیت رئیس مجلس در پی درگذشت تعدادی از هموطنان در حادثه سیل شیراز
رئیس مجلس شورای اسلامی با صدور پیامی وقوع سیل در استان فارس و جان باختن تعدادی از هموطنان در این حادثه را تسلیت گفت.
۱۰ گام بین‌المللی روحانی در سال ۹۷
۱۰ سفر مهم بین‌المللی و حضور در ۱۰ کشور مختلف در سال ۱۳۹۷ ماحصل اقدامات دیپلماتیک حسن روحانی در سال گذشته بود. سفرهایی که منجر به دیدارهای مهمی با سران کشورهای مختلف شد و نشان داد که با وجود خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام و تلاش ترامپ برای فشار به ایران از طریق تهدید سایر کشورها، جمهوری اسلامی ایران با داشتن رئیس‌جمهوری دیپلمات همچنان می‌تواند نقش مهمی در منطقه و جهان ایفا کند.
رودخانه فصلی 'جبل' شهر کوهپایه طغیان کرد
اصفهان- ایرنا - برخی منابع محلی از طغیان رودخانه فصلی 'جبل' شهر کوهپایه واقع در شرق اصفهان خبر دادند.
«تخت جمشید» بعد از فروکش کردن سیلاب + عکس
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس گفت: بارش شدید باران و سیلاب در شیراز، خسارتی به تخت جمشید وارد نکرده است.

پر بازدید ترین اخبار امروز

اسامی برخی جانباختگان حادثه سیل شیراز اعلام شد
شیراز- ایرنا- اداره کل پزشکی قانونی استان فارس اسامی برخی جانباختگان حادثه سیل شیراز را اعلام کرد.
گمیشانی ها برای نجات خانه هایشان به آب زدند
گرگان - ایرنا - شهر سیل زده گُمیشان روز دوشنبه همچنان در معرض تهدید جدی نفوذ آب قرار داشت، اما مردم بسیج شدند و از شهر بیرون آمدند تا آب را پیش از رسیدن به کوچه ها و خانه هایشان مهار بزنند.
تردد خودرو های سنگین در محورهای شریانی خوزستان ممنوع شد
اهواز - ایرنا - رییس پلیس راه خوزستان گفت: به دلیل بارشهای اخیر و بسته شدن برخی جاده ها ، ورود و تردد تمامی خودرو های سنگین از جمله کامیون و تریلر ها در محور های شریانی استان طی مدت 48 ساعت ممنوع شد.
المعلم: تصمیم ترامپ تاثیر بر منطقه اشغالی جولان ندارد
دمشق- ایرنا - ' ولید المعلم 'معاون نخست وزیر و وزیر خارجه سوریه تاکید کرد: تصمیم ترامپ بر وضعیت منطقه اشغالی جولان تاثیر نخواهد گذاشت.
وزنه برداری در سال ۹۷- هرکول رفت، رستم رقیب سهراب شد
وزنه برداری ایران در سال گذشته اتفاقات مختلفی را تجربه کرد که قطعا مهمترین آن وداع بهداد سلیمی با دنیای قهرمانی بود.
«تخت جمشید» بعد از فروکش کردن سیلاب + عکس
تردد در مناطق گردشگری طبس تا اطلاع ثانوی ممنوع است
تردد در سایت های گردشگری آرپناه و بابا روزبهان لالی ممنوع شد
تعطیلی مجموعه سعدآباد و رستورانهای دربند و درکه به دلیل احتمال وقوع سیل
ورود 250هزار گردشگر به منطقه آزاد انزلی
ورود گردشگران به بافت تاریخی قلعه شوش ممنوع شد
شهروندان خانه های خود را در اختیار مهمان نوروزی قرار دادند
افزون بر 6 هزار مسافر نوروزی در مدارس شوش اسکان یافتند
6000 گردشگر نوروزی از غار آبی سهولان مهاباد بازدید کردند
چالدران با 104 اثر تاریخی پذیرای گردشگران نوروزی است