یلدا فرهنگ ایرانی، آوازه جهانی

10:56 ۲۱۰ روز و ۶ ساعت پیش ایرنا 286 0
یلدا فرهنگ ایرانی، آوازه جهانی

اراک - ایرنا - شب یلدا یا چله از جمله جشن های کهن ایران زمین است که ایرانیان، بلندترین شب سال را در محفل انس و مهربانی پاس می دارند.

ایرنا

به گزارش ایرنا، یلدا یک سنت باستانی است که در آن ایرانیان این شب را فرصتی برای صمیمیت و محبت می پندارند و بر این باور در آیین های خانوادگی ضمن پاسداشت فرهنگ و سنت های دلنشین ایرانی، عشق و دوستی را به یکدیگر هدیه می دهند.
شب یلدا که به عنوان یکی از شب‌های مقدس در ایران باستان مطرح بوده است به ‌صورت رسمی در تقویم ایرانیان باستان از سال 502 قبل از میلاد در زمان داریوش یکم به تقویم رسمی ایرانیان باستان راه یافت و چله و جشن‌هایی که در این شب برگزار می‌شود، یک سنت باستانی است.
آیین یلدا جشنی است که از هفت هزار سال پیش تاکنون در میان ایرانیان برگزار می شود و نیاکان به دانش گاه شماری دست پیدا کردند و دریافتند که نخستین شب زمستان بلندترین شب سال است.
خانواده ها به بهانه این شب با زنده داری، خواندن غزل حافظ و یادآوری حماسه های فردوسی در شاهنامه با استقبال از زمستان خزان پاییزی را بدرقه می کنند و این سنت زیبا را گرامی می دارند.
خانواده در کنار حضور گرم بزرگترها می نشینند و تا سپیده دم انتظار طلوع آفتاب بر پیکره تاریکی شب را می کشند.
جلوه های آیین یلدا در خرده فرهنگ های استان مرکزی با رنگ و لعاب زیبا خودنمایی می کند و با گذشت سالیان طولانی همچنان در بین مردم زنده است.
مردم استان مرکزی نیز همانند سایر ساکنان این سرزمین دیوان اشعار لسان الغیب را با نیت بهروزی زمزمه می کنند.
استان مرکزی رد پای پررنگی در تمدن هفت هزار ساله ایران دارد و در دوران های مختلف تاریخی این محدوده جغرافیایی بخشی از فرهنگ، باور، رسومات ایران زمین را در خود محفوظ داشته است.
تحولات اجتماعی و فرهنگی حاکم بر جامعه، آیین ویژه یلدا را تحت تاثیر قرار داده و جوانان علاقه چندانی به آن ندارند و این بزرگ ترها هستند که با بهره گیری از ذوق و استعداد می توانند این سنت ها را حفظ و جوانان را به شرکت درآن ترغیب کنند.
آیین های یلدایی گنجینه ارزشمندی است که باید امانتدار خوبی برای آن باشیم چرا که بخشی از هویت فرهنگی و قومی ایرانی در خرده فرهنگ ها به باورها و سنن آنان گره خورده است.
یلدا واژه ای سریانی و به معنای «ولادت» است که در فرهنگ ایران باستان معنای ولادت خورشید (مهر و میترا) را داشته است که نشان شکست ناپذیری می باشد.
ابوریحان بیرونی از آیین روز اول دیماه با عنوان «خرم روز» نام برده که در دستگاه حکومتی و پادشاهی با جاه و جلال برگزار می شده است اما، نامی از یلدا در آثار وی نیست و شاید علت آن این است که خرم روز آیینی تشریفاتی حکومتی بوده در حالی که یلدا در کانون خانوادگی با محبت و صمیمت تا پاسی از شب به صورت غیررسمی برگزار می شده است.
پیشینیان ایران زمین در این شب سفره ای رنگین از انواع خوراکی ها را ضمیمه محافل گرمشان می کردند که هر کدام از این خوردنی ها شامل هندوانه، خربزه، انار، سیب، خرمالو و برگه های خشک سایر میوه ها معنایی نمادین داشته است.
یلدا در استان مرکزی نیز نظیر سایر مناطق ایران یکی از رسومات کهن مردمی است که به جای یک شب در سه شب با نام های «چله بزرگه»، « چله وسطی» و « چله کوچیکه» برگزارمی شود و این ایام به عنوان فرصتی برای تقویت همدلی، دید و بازدید اقوام نزدیک و گفت و شنودهای شیرین است.
حضور در منزل بزرگان سالخورده و ادای احترام به آنان از رسوم زیبای مردم استان مرکزی است و در شب های چله هر خانواده با تدارک یک سینی که معمولا از هفت نوع خوراکی و تنقلات محلی نظیر کشمش، نخود بو داده، انواع تخمه، و میوه ها به ویژه هندوانه و انار پر شده راهی خانه بزرگان فامیل شده تا در کنار مشاعره و فال حافظ و بازی های محلی این خوراکی ها را میل کنند و شکرانه سلامت و پاسداشت نعمت های خدای را به جای آوردند.
هنوز در بسیاری از مناطق روستایی و بافت های سنتی و محلی که کمتر درگیر و دار تغییرات مدرنیه قرار گرفته اند، شب چله با قربانی گوسفند در خانه بزرگ فامیل و گذران ساعات طولانی شب در اطراف کرسی های چوبی گره خورده و معمولا چاشنی این محافل فال کوزه، شوقات و قصه گویی و تکریم اقوام است.
بی گمان برای جوانان نسل امروز کرسی گذاشتن، کنار یا دور کرسی نشستن نیاز به توضیح و توصیف دارد و ابزارهای گرمازای تکنولوژی جدید و عوامل دیگر کرسی و فرهنگ مربوط به آن را به دست فراموشی سپرده است.
در مناطق روستایی استان مرکزی رسم هدیه فرستادن خانواده داماد برای عروس هنوز رسم است، این هدایا معمولا در طبقی با تزئینات چیده می شود و همراه با شام، میوه و شیرینی توسط پیکی برای عروس فرستاده می شود و خانواده عروس نیزدر عوض آن با هدف حرمت گذاری به خانواده داماد هدایایی که معمولا دستکش و یا جورابی پشمین است پیشکش می کنند.
یکی از مراسم شب چله در استان مرکزی کشتن گوسفند با هدف فراهم آوری مواد اولیه شام این شب با حضور اقوام است که هنوز در بسیاری از مناطق روستایی انجام می شود.
گوسفند قربانی این شب «اتلیک» نام دارد و این گوسفند توسط میزبان شب چله از فصل تابستان انتخاب و جداسازی شده و پروار می شود و در شب چله برای «اتلیک شام» سر بریده می شود.
در این شب دل و جگر گوسفند با سیب زمینی به عنوان غذای ویژه تفت داده می شود که به آن «جزلاق» می گویند و معمولا با نوعی نوشیدنی محلی و طبیعی از انگور که به «شیره رب» شهرت دارد تناول می شود.
در برخی از روستاهای مامونیه نیز ضمن سربریدن گوسفند اتلیک کله و پاچه آن را به عنوان شام دسته جمعی طبخ کرده و با اقوام می خورند.
در روستای چناقچی بالا نیز که یکی از کانون های ارمنی نشین استان مرکزی محسوب می شود در این شب ارامنه ساکن و مهاجر در کلیسا جمع می شوند و پس از آیین نیایش و دعا ، تازه دامادها در حیاط کلیسا آتش روشن می کنند و از روی آن می پرند.
برخی از مناطق روستایی شهرستان محلات از توابع استان مرکزی نیز در شبهای چله محفل محبت خانواده ها با شاهنامه خوانی و یا کتاب امیر ارسلان نامدار زینت می گیرد و در مناطق «چهل زر» و «نیمور» این شهرستان نیز هفت خوراکی سینی یلدا از تنقلاتی است که با حرف سین شروع می شود و معمولا در این سینی سنجد، سیب، سبزی، سمنو و سرکه یافت می شود.
در کنار این خوردنی ها کدو حلوایی آب پز نیز به عنوان دسر به چشم می خورد که گاه با زردک و قیسی زردآلو نیز همراه است.
اما یلدا در مناطق شهری استان مرکزی دچار تغییرات زیادی شده و بیشتر به شب نشینی مدرن و امروزی با تنقلات فانتزی بدل شده اما هنوز رنگ و بوی حافظ خوانی و شاهنامه خوانی، بازگویی قصص قرآنی و روایات بزرگان ادب و دین در این محافل زنده است.
هنوز در بسیاری از خانواده های اصیل اراکی و استان مرکزی بزرگترهای فامیل به عنوان گنجینه ای ارزشمند قصه ها و متل های محلی را با شور و حرارت خاص برای نسل های جدید تعریف می کنند که از جمله آنها می توان به قصه کردعلی به کوه، تله گرگ، ریزعلی، پیرزن نخ ریس و کوسه ناقالدی و شاه و دزد نام برد که هر کدام درس های ارزنده ای را با خود دارد.
گاه زینت بخش شب های یلدایی استان مرکزی اشعار کار، و یا سرگرمی های محلی است که عمده کارگردانان آنها زنان و دختران هستند ودر برخی مناطق روستایی استان مرکزی هنوز رسم تخم مرغ شکنی با هدف دور کردن چشم بد از فامیل در درازترین شب سال انجام می شود و دختران دم بخت نیز در برخی از مناطق کمیجان و فراهان رسم فال کوزه را با هدف بخت گشایی و خوشبختی به صورت نمادین اجرا می کنند.
در شهرستان خمین نیز مردم معتقدند که باید خوردنی هایی مانند هندوانه، انار، سیب، به، انگور سر سفره چله باشد و علاوه بر این ها، ترشی پیاز و ترشی سیر هم در شب یلدا در خمین مرسوم است و مردم این شهرستان این میوه ها و خوردنی ها را نشانه برکت و سلامتی می دانند.
خشکباری مانند برگه هلو و زردآلو، انجیر خشک، سنجد و کشمش ، نخودچی می خورند، کدو حلوایی پخته شده و گندم برشته ، تخم هندوانه و آفتابگردان در شب یلدا استفاده می شوند.
روستاهای خمین هم در شب یلدا آداب و رسوم خاص خود را دارند.
درگویش روستا یمن از توابع خمین شب یلدا معروف به «شو اول زمستن»است واز قدیم رسم بر این بوده است که مردم این روستا درشب یلدا مقداری برف با شیره ی انگور مخلوط کرده و می خوردند.
یکی ازمحاسن شب یلدا، این شب بهانه ای است برای بیان و انتقال پندها و تجربه های ارزشمند پدربزرگ ها و مادربزرگ ها به فرزندان و نوه ها و بسیاری از تعالیم اجتماعی و فرهنگی را نسل جدید می توانند از تجربه های بزرگترهای خود دریافت کنند و بیاموزند.
از دیگر رسوم خمین در شب یلدا این است که به مناسبت فرا رسیدن شب یلدا معمولا خانواده هایی که پسرشان نامزد دارد، انواع آجیل، شیرینی و میوه های فصل از جمله هنداوانه ، انار را همراه با هدایای در بسته های آذین بندی شده یک شب قبل از شب یلدا به خانه عروس می برند و در شب یلدا عروس را به خانه خودشان دعوت می کنند.
در شب یلدا دختران و پسران جوان به حافظ تافل می زنند و پدربزرگ ها اشعار و غزلیات حافظ را برای فرزندان و نوه های خود قرائت می کنند.
کارشناس باستان شناسی ومردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی در این باره معتقد است: شب یلدا فرصتی مغتنم است تا خانواده ها با جمع شدن در کناریکدیگر الفت و صمیمیت را افزایش و و از کدورت های احتمالی چشم پوشی کنند.
« قاسم فضلی » افزود: یک واقعیت تلخ از روابط خانوادگی در جامعه کنونی شکل گرفته و آن دوری اعضای خانواده و به ویژه فرزندان از کنار پدران و مادران است.
وی اظهار کرد: آیین هایی مثل شب چله و نوروز فرصت خوبی است تا با حذف ابزار مدرنیته از جمله شبکه های مجازی و شبکه های تلویزیوین به حضور اطرافیان بیشتر توجه شود.
کارشناس باستان شناسی ومردم شناسی اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی گفت: کمرنگ شدن برخی آداب و سنن نیازمند فرهنگ سازی برای کاهش آسیب هایی است که جامعه به آن مبتلا شده است.
فضلی افزود: دگرگون شدن اخلاقیات در زندگی مدرن کنونی از جذابیت روحیه صفا و صمیمیت کاسته است که پرداختن به رسوم های اثر گذار گذشته می تواند بخش کوچکی از زخم آسیب ها را مرهم باشد.
بیش از 2 هزار جاذبه گردشگری در استان مرکزی شناسایی شده که 850 اثر تاکنون در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
6991/3075


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

سروش جمشیدی و چالش پیر شدن عینکش!- عکس
سروش جمشیدی عکس زیر را در صفحه اینستاگرامش منتشر کرد.
مقابله با فشارخون و سرطان با پیاز
مطالعات جدید دانشمندان نشان می‌دهد پیاز منافع زیادی برای بدن دارد و استفاده از آن در رژیم غذایی ضروری است.
برآورد اولیه خسارت آتش‌سوزی دیشب میدان حسن‌آباد
معاون میراث‌فرهنگی تهران گفت: بیش از ۲میلیارد تومان برآورد اولیه میزان خسارت آتش سوزی به بنای تاریخی میدان حسن آباد است.
گران‌ترین کشورهای اروپایی برای زندگی
طی بررسی‌های صورت گرفته هزینه‌های زندگی در کشورهای شمالی و غربی اروپایی به طرز محسوسی بیشتر از هزینه‌های زندگی در کشورهای شرقی و جنوبی بوده است.
تولید روزانه 9 هزار تن پسماند در شهر تهران
حسن خلیل آبادی عضو شورای شهر تهران اظهار کرد: روزی 9 هزار تن پسماندهای شهر تهران از ایستگاه های مختلف جمع آوری می شوند و هر روز 100 تریلی به مدت سه بار پسماندهای تهران را در نزدیک آراد کوه در اطراف کهریزک تخلیه می کنند.
آتش‌نشانی ایستگاه حسن‌آباد چرا از ماجرای حریق انبار باخبر نشد؟
سخنگوی آتش‌نشانی تهران به چند ابهام ایجادشده درباره آتش‌سوزی در میدان حسن‌اباد پاسخ داد.
نجات یک دختر جوان از خودکشی از روی پل+ تصاویر
معاون هماهنگ‌کننده پلیس راهور فاتب از نجات یک خانم از خودکشی بر روی پل هجرت خبر داد.
چه کسی جانشین آمانو می‌شود؟
دیپلمات‌های آگاه از تصمیم مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای کناره گیری زودتر از موعد از این مسئولیت خبر می‌دهند.
احتمال ریزش بنای تاریخی میدان حسن‌آباد
با توجه به آتش سوزی بخشی از بنای تاریخی میدان حسن آباد در شب گذشته و سُست شدن این بنا بر اثر پاشیدن آب، احتمال ریزش ساختمان وجود دارد و هم اکنون تردد در این ساختمان از سوی شهرداری منطقه ۱۱ ممنوع شده است.
گزافه‌گویی جدید نتانیاهو درباره حزب‌الله لبنان
نخست وزیر رژیم صهیونیستی در استقبال از هیئتی از نمایندگان عالی‌رتبه پارلمان فرانسه مدعی شد، حزب‌الله باید فورا در لیست "گروه‌های تروریستی" قرار بگیرد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

تمهیدات شهرداری تهران برای برگزاری مراسم اربعین حسینی
مجتبی یزدانی معاون خدمات شهری و رئیس ستاد اربعین شهرداری تهران به همراه هیأتی برای بررسی و حل مشکلات مربوط به اربعین به عراق سفر کرد.
برخورد پلیس با برگزار کنندگان عروسی‌های مختلط
معاون نظارت بر اماکن پلیس امنیت عمومی تهران بزرگ گفت: با برگزار کنندگان عروسی‌ها مختلط در تهران برخورد جدی داریم چراکه بارها جلسات توجیهی برای این افراد برگزار کردیم.
سردار آزمون در لیست خرید تیم ایتالیایی
رسانه های روسی اعلام کردند تیم لاتزیو ایتالیا علاقه‌مندی دوباره خود را برای جذب سردار آزمون، مهاجم ایرانی تیم زنیت سن‌پترزبورگ ابراز کرده ست.
چه کسی جانشین آمانو می‌شود؟
دیپلمات‌های آگاه از تصمیم مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای کناره گیری زودتر از موعد از این مسئولیت خبر می‌دهند.
وقتی نجمه جودکی پیر می شود- عکس
نجمه جودکی عکس زیر را در صفحه اینستاگرامش منتشر کرد.