تک تازی بابانوئل در فرهنگ ایران

16:34 ۲۸ روز و ۹ ساعت پیش ایرنا 55 0
تک تازی بابانوئل در فرهنگ ایران

تهران- ایرنا- این روزها تزئینات کریسمسی در ویترین مغازه ها و پاساژهای ایران می درخشند، ولی چرا جامعه نسبت به جشن های غربی همچون ولنتاین، هالویین و... انقدر هیجان زده به دنبال برگزاری آنها هستند.

ایرنا

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، با نزدیک شدن به آخرین ماه سال میلادی و شروع سال نو، تزئینات درخت کریسمس با ستاره ها و گوی های رنگارنگ و درخشان، عروسک های بابانوئل در ویترین مغازه ها و فروشگاه های ایران خودنمایی می کنند. برخی ایرانی ها هم با دیدن این زرق و برق های کریسمس، هیجان زده به دنبال خرید این کالاها و یا حداقل عکس گرفتن با این تزئیات هستند.
بازار خرید درختان کاج مصنوعی، عروسک های آدم برفی و زینت آلات کریسمسی در ایران بیش از حد تصور و بیش از خرید مسیحیان ایرانی، رواج یافته است چنان که سال گذشته برآورد گردش مالی این بازار را 21 میلیارد تومان تخمین زده بودند.
آذین بندی های سال نو میلادی در بین ایرانیان غیرمسیحی در سال های اخیرطرفدارنی پیدا کرده است که این پرسش ها به وجود آمده است که چرا در ایران با وجود جشن های مختلف، جشن های ایران باستان یا جشن های اسلامی، مردم ایران علاقه مند به برگزاری جشن های غربی هستند، چرا همچنان چشم های ما با جشن های ملل دیگر برق می زند، ولی در مورد جشن های فرهنگی خودمان، رخوت زده یا بی تفاوت عمل می کنیم و در آخر این پرسش مطرح است که چطور عده ای از هر فرصتی بدون توجه به پیشینه فرهنگی و تاریخی مراسمات، آن ها را برگزار می کنند.
برای بررسی و تحلیل این وضعیت می توان به سه منظر اشاره کرد: یک، ضعف و نارسایی ها در برنامه ریزی و برگزاری جشن های ملی؛ دوم روند جهانی شدن در برگزاری جشن های جهان غرب؛ گردش مالی بالای این جشن ها و رویدادهای غربی.
در سطح اول انتقادات شدیدی به مسوولان فرهنگی می شود که بعد از چهل سال از گذشت انقلاب اسلامی نتوانسته اند یک برنامه جامع برای بزرگداشت رویدادها و جشن های ایرانی و رویدادهای اسلامی تنظیم کنند و براساس آن به تولید کالاها و نمادهای فرهنگی بپردازند.محصولات کمتری به دنبال نمادسازی تاریخ و فرهنگ ایران طراحی و تولید می شود.
جشن هایی چون شب یلدا، چهارشنبه سوری و نوروز که از گذشته زنده مانده است به این خاطر است که مردم به طور خانوادگی آنها را اجرا می کنند و از سوی حاکمیت چندان مورد توجه نبوده که بر غنای فرهنگی، طراحی و تولید محصولات بصری فرهنگی اقدام کنند و گویی این جشن ها به حال خود رها شدند و تنها در مواردی مثل چهارشنبه سوری به هشدار دادن اکتفا می کنند.
در سطح دوم ما شاهد هستیم که برگزاری جشنی مثل سال نو مسیحی در روند جهانی شدن قرار گرفته است و بیشترین نقاط جهان تحت تاثیر این جشن قرار می گیرند. در همین خصوص نقش رسانه ها مثل ماهواره و شبکه های اجتماعی اینترنتی بی تاثیر نیست و می توان تاثیرپذیرفتن ایرانی ها از تبلیغات فرهنگی را در همین جشن ها مشاهده کرد. عده ای این اتفاقات را برای فرهنگ ایرانی منفی تلقی می کنند ولی برخی معتقدند که برگزاری این جشن در ایران نیز اتفاق خاصی نیست و حتی می تواند در افزایش شادی ایرانی ها مثبت باشد.
در بعد دیگری از تحلیل می توان به بازار و اقتصاد این رویدادها در ایران اشاره کرد. پاساژها و مغازه ها برای جلب توجه و فروش بیشتر اقدام به استفاده از جاذبه های بصری مثل درخت های کریسمس می کنند. رویداد بلک فرایدی، آخرین جمعه ماه نوامبر که در حراجی های آمریکا متداول است، در ایران نیز برای بازار گرمی و حتی فروش بیشتر در سال های اخیر رایج شده است. هرکدام از این جشن ها و رویدادها گردش مالی بالایی از خرید و فروش محصولات و لوازم های جشن یا هدیه ها را شکل می دهد.
پژوهشگر ایرنا برای بررسی ابعاد و علل فرهنگی گرایش جامعه به جشن های غربی و مسیحی با «سیدحسین نبوی» عضو هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه خوارزمی و جامعه شناس فرهنگی به گفت و گو پرداخت.
نبوی درباره ریشه های رشد جشن های مسیحی و غربی در جامعه ایران (مانند جشن تولد، کریسمس، هالویین، ولنتاین، و بلک فرایدی و...) به پژوهشگر ایرنا گفت: دلیل اصلی این پدیده به این خاطر است که خانواده ها و مردم به دنبال تجربه شادی هستند. گرچه از قدیم هم اینطور نبوده است که ما ایرانی ها با شادی آشنا نباشیم و سنت های خاص یا آیین ها و مناسک های خاصی برای شادی نداشته باشیم، بلکه ما جشن های متعددی داشتیم و این تجربه شادی را داشتیم ولی به نظر می رسد در طی سال های بعد از انقلاب اسلامی، اهتمام جدی برای برگزاری آن صورت نگرفت.
وی افزود: به طور کلی غم و اندوه برای آدم ها بیشتر جلب توجه می کند: غم و اندوه تاثیرگذاری شدیدتر و ماندگارتری دارد،اما در مقابل شادی ماندگاری محدودتری است. به قول الگزندر، جامعه شناس معاصر آمریکایی طبق نظریه جامعه شناسی فرهنگی که ارائه داده است، انسان ها به واسطه تروما و مصایبی که تجربه می کنند بسیار تحت تاثیر قرار می گیرند.

**ترویج ارزش زندگی شاد
نبوی گفت: بعد از دوره هشت سال جنگ، نسل جدید که در دوره سازندگی و اصلاحات رشد و نمو یافتند، نسلی بودند که پرورش یافته شرایط رفاه بودند، آنها چندان، تجربه غم و اندوه را نداشتند. در نتیجه اندوه، معنایی و دلالتی برای آنان نداشت. این نسل جدید اشتیاق وافری به شادی یافت.
'در دوره سازندگی به واسطه مدرنیزاسیون دولتی، طبقه متوسط و متمول برخوردارتر شد. طبقات و گروه هایی که از لحاظ اقتصادی از درآمد و ثروت و تمول مالی بیشتری برخوردار شدند. این نسل جدید با خانواده های متمول، به سمت و سوی ابراز شادی و نشاط رفتند. این اتفاق زمانی روی داد که جنگ، گرفتاری ها و مصایب تمام شده بود و از طرف دیگر با توزیع ثروت و درآمد بیشتر، عده ای از قِبَلِ بازسازی و مدرنیزاسیون دولتی سهم قابل توجهی از منابع مالی را به دست آوردند. در نهایت غم و اندوه که به طور سنتی در جامعه اهمیت ویژه و دلالت ویژه ای داشت، به تدریج آن اهمیت و دلالت را از دست داد و جای خود را به زندگی راحت و شاد سپرد: حالا شادی و راحتی و خوش گذرانی اهمیت و دلالت و معنای ویژه ای برای مردم – به ویژه در چشم هم چشمی ها- پیدا کرد.'

**برگزاری انواع جشن های غربی برای تمایزیابی
این جامعه شناس فرهنگی گفت: اتفاق دیگر این بود که مردم به سمت تمایز یابی رفتند. به قول بوردیو جامعه شناس فرانسوی، آدم ها دنبال این هستند که می خواهند خودشان را متمایز نشان دهند و یا به قول وبلن جامعه شناس آمریکایی، مردم با مصرف نمایشی و با مصرف تظاهری در واقع متفاوت بودن خودشان را نشان می دهند.
براین اساس خانواده ها به دنبال نشان دادن والاتر و بالاتر بودن خودشان و در رقابتی بین خانواده ها و آشنایان، شیوه ها و برنامه های جدیدی برای ابراز شادی و نشاط خودشان ابداع کردند. خانواده ها با شیوه هایی که تحت تاثیر رسانه ها و سفرهای شخصی بود، مراسم، آیین ها و عناصری از فرهنگ غربی را اخذ و اجرا کردند و با این کار متمایز بودن، متفاوت بودن، فرهنگ و کلاس خودشان را نشان دادند.
وی در ادامه گفت: در این شرایط فرهنگی جدید، این خانواده ها به دنبال احیای عناصر فرهنگی ایران باستان نرفتند زیرا این عناصر به دلایل مختلف به نوعی فراموش شده بود. در نتیجه این اتفاق، مردم برای ابراز شادی و متمایز کردن خود از دیگران، به رسوم های غربی و جشن های مسیحی روی آوردند.
** نیروی بازار حامی این جشن ها
نبوی گفت: البته عوامل اقتصادی به ویژه نیروی های بازار یعنی بخشی از جامعه که به دنبال منافع اقتصادی هستند و دغدغه فرهنگی ندارند در شیوع و گسترش هرچه بیشتر این جشن های غربی نقش دارند. چنانکه نیروهای بازار با ترویج این مراسم ها، با ابزار و وسایل برگزاری آیین های جدید می توانند پول و درآمد کسب کنند.
'با نهادینه شدن این آیین ها در جامعه، این ابزار و وسایل در اشکال مختلف مورد احتیاج می شود و نیروهای بازار به لحاظ اقتصادی درآمدهای قابل ملاحظه ای را دریافت می کنند. از طرف دیگر پاساژها و مغازه داران و تمام کسانی که در این تجارت هستند حامی این ارزش ها خواهند بود و به نوعی به مصرف گرایی و تجمل گرایی در برگزاری آیین ها و جشن ها دامن می زنند.
همانطور که ذکر شد چندین عامل دست به دست هم داده است تا توجه مردم به سمت و سوی آیین ها و مراسمی جلب شود که ایرانی نیستند. البته رسانه ها هم نقش مهمی در این امر داشتند و دارند. مثلاً فیلم های تلویزیونی که صدا و سیمای ایران نشان می داد و بخشی هایی از این آیین ها به طور مستقیم و غیر مسقیم نشان داده می شدند و بعدها این فرآیند، به واسطه شبکه های ماهواره ای فارسی زبان افزایش پیدا کرد و همچنین اینترنت و شبکه های اجتماعی مجازی که در انتقال عناصر فرهنگی غرب به ایران نقش موثری داشتند و دارند. دانشگاه ها هم در این آشنایی و انتقال فرهنگی نقش دارند. در رشته های مربوط به فرهنگ و از جمله در ادبیات و در رمان ها، درباره این آیین ها چیزهای زیادی نوشته شده و به فارسی ترجمه و منتقل شده است.'

** نهادینه شدن جشن های غربی
این جامعه شناس فرهنگی گفت: اگر ما نگاه فرهنگی ایران دوستانه، ملی گرایانه و وطن خواهانه داشته باشیم، به خصوص از منظر کسانی که نگران هویت ملی و ایرانی خودشان هستند، حتما نسبت به این مساله نگران خواهیم شد. زیرا ما چه در فرهنگ ایران پیش از اسلام و چه در فرهنگ ایران پس از اسلام آیین هایی داشته ایم که شادی ها را به اشکال مختلف به ما و به جامعه ما و به هموندهای ما هدیه می دهد و مهمتر این که حسی زیبا از ایرانی بودن را در ما برمی انگیزد.
'متاسفانه در زندگی شهری، انسان ها هویت شان را گم کرده اند و لنگرگاه اصلی روانشناختی را گم کردند و برای تمایزبخشی خودشان به آیین های غربی متوسل می شوند . شوربختانه در آینده نیز این فرایند ادامه می یابد. افراد جامعه با چشم و هم چشمی و از روی رقابت دائما از همدیگر تقلید می کنند و به نظر می رسد هرچه بیشتر به سمت برگزاری باشکوه تر این آیین ها پیش خواهند رفت. این آیین ها نیز رفته رفته جا باز می کنند و نهادینه می شوند و ممکن است به عنوان عنصر جدید وارد فرهنگ ایرانی و چه بسا در آن ادغام شود. حتی اگر حکومت هم بخواهد نسبت به شیوع آنان مقابله کند و از طریق نیروی انتظامی یا شیوه های دیگری مقابله قهری کند، به واسطه اینکه جامعه ایرانی جامعه ای است نقیضی، که همیشه بطور معکوس با نظر حکومت، عمل می کند، از این رو مردم بیشتر به این سمت و سو می روند و این آیین ها بیشتر نهادینه خواهند شد. بنابراین به نظرم حکومت چه کاری انجام بدهد یا ندهد این آئین ها و مراسم ها راه خودشان را ادامه می دهند که البته به هیچ وجه پدیده خوشایندی برای جامعه و فرهنگ ایرانی نیست و اصالت و خلوص فرهنگی ما را آلوده خواهد ساخت.'

** ضرورت احیای سنت های شادی ایرانی
نبوی در انتها گفت: راهکاری ایجابی برای تغییر شرایط موجود تنها با یک پژوهش و تحقیق فرهنگی، محقق می شود. راهکارهای پیشنهادی بدون بهره گرفتن از یک پژوهش عمیق و توسط محققان صاحب صلاحیت، پاسخگوی این مساله نخواهد بود و باید راهکارها از دل پژوهش به دست آید.
'ممکن است نتیجه پژوهشی این باشد که آیین های پیش از اسلام و بعد از اسلام شناسایی و راه احیای آنان باز شود. احیایی که موجب واپسزنی توسط مردم نشود و با کمک رسانه هایی مثل رادیو و تلویزیون، مطبوعات و شبکه های اجتماعی ترویج شود. شاید با احیای این آیین ها، خانواده هایی که در برهوت گم گشتگی هویت گرفتار شده اند احساس هویت کنند و ایرانی بودن برای آنها معنا و دلالتی ویژه پیدا نماید. چنین فعالیت های فرهنگی که از پژوهش ها صورت گیرد می تواند راهگشا و موثر باشد و باعث محدودتر شدن آیین های غربی در ایران شود.'
پژوهشم**


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

دین و اندیشه
دین و اندیشه

آخرین اخبار

صاعقه، جانِ دختر ۱۵ ساله را در لالی گرفت
فرماندار شهرستان لالی از جان باختن یک دختر ۱۵ ساله بر اثر صاعقه خبر داد.
فوت جوان مشهدی بر اثر مشروبات الکلی
مدیر روابط عمومی بیمارستان امام رضا(ع) مشهد از فوت یک نفر از مسموم‌شدگان مصرف مشروبات الکلی در کاشمر خبر داد.
حمله ۲ سگ به یک دختر بچه در لواسان
مرکز اطلاع‌رسانی ناجا توضیحاتی را در خصوص فیلم منتشر شده در فضای مجازی مبنی بر حمله دو سگ به یک کودک در پارک لواسان ارائه کرد.
فرو نشست زمین در خیابان ولیعصر پلدختر
شهردار پلدختر، از فرو نشست زمین در خیابان ولیعصر(عج) این شهر در پی بارش شدید باران خبر داد.
عوارض جانبی مصرف آنتی بیوتیک‌ها
بروز مشکلات گوارشی، مانند حالت تهوع، استفراغ، و اسهال یکی از رایج‌ترین شکایت های بیمارانی است که آنتی بیوتیک مصرف می کنند.
مخالفت سردار کمالی با طرح جریمه ریالی غیبت از سربازی
رئیس اداره سرمایه انسانی سرباز ستادکل نیروهای مسلح تاکید کرد که نیروهای مسلح با هرگونه تمدید طرح جدید ریالی سربازی برای مشمولان غایب در سال آینده قویاً مخالف است.
نجات ۷ مفقود شده در کولاک برف در کوهرنگ
مدیرعامل جمعیت هلال احمر چهارمحال و بختیاری گفت: هفت نفر از اهالی منطقه بازفت که در ارتفاعات کوهرنگ در کولاک برف مفقود شده بودند، نجات یافتند.
هشدار: اهواز روی گسل زلزله فعال
مدیر کل مدیریت بحران خوزستان گفت: اهواز روی گسل زلزله جوان و فعال واقع شده و این مسئله یک هشدار است.
سردار اشتری: متهمان اقتصادی را در هر جای دنیا، به کشور برمی‌گردانیم
فرمانده ناجا در خصوص تعقیب متهمان اقتصادی متواری به خارج از کشور، گفت: کسانی که مرتکب جرم می‌شوند، این را بدانند که در هر کجای دنیا که باشند بالاخره تحت تعقیب پلیس خواهند بود و ان‌شالله اینها شناسایی می‌شوند و به کشور بازگردانده خواهند شد.
کشف فساد ۲۲ میلیون دلاری در مازندران
دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان، مازندران از کشف فساد 22 میلیون دلاری در این استان خبر داد و جزئیات آن را تشریح کرد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

حمله ۲ سگ به یک دختر بچه در لواسان
مرکز اطلاع‌رسانی ناجا توضیحاتی را در خصوص فیلم منتشر شده در فضای مجازی مبنی بر حمله دو سگ به یک کودک در پارک لواسان ارائه کرد.
هشدار: اهواز روی گسل زلزله فعال
مدیر کل مدیریت بحران خوزستان گفت: اهواز روی گسل زلزله جوان و فعال واقع شده و این مسئله یک هشدار است.
سردار اشتری: متهمان اقتصادی را در هر جای دنیا، به کشور برمی‌گردانیم
فرمانده ناجا در خصوص تعقیب متهمان اقتصادی متواری به خارج از کشور، گفت: کسانی که مرتکب جرم می‌شوند، این را بدانند که در هر کجای دنیا که باشند بالاخره تحت تعقیب پلیس خواهند بود و ان‌شالله اینها شناسایی می‌شوند و به کشور بازگردانده خواهند شد.
کشف فساد ۲۲ میلیون دلاری در مازندران
دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان، مازندران از کشف فساد 22 میلیون دلاری در این استان خبر داد و جزئیات آن را تشریح کرد.
عامل انتشار عکس‌های خصوصی دستگیر شد
فرمانده انتظامی دزفول از دستگیری عامل انتشار عکس های خصوصی در فضای مجازی در این شهرستان خبر داد.
ادعای قهر مدیرکل تبدیل به آنفلوانزا شد
شاعران سوری در جنگ با سرودن اشعار حماسی کنار رزمندگان بودند
بررسی کارنامه چهار دهه هنر انقلاب اسلامی
٧٠٦ ناشر برای شرکت در نمایشگاه کتاب یزد ثبت نام کردند
نیم درصد سهم کتابخانه های عمومی پرداخت شود
٤٥ ویژه برنامه سالگرد پیروزی انقلاب در سمنان اجرایی می شود
جشنواره‌ های ملی فرهنگی در توسعه‌ مکران نقش اساسی دارد
حماسی ترین موسیقی‌ انقلاب و دفاع مقدس متعلق به لرستان است
رسانه ها دستاوردهای انقلاب اسلامی را بازگو کنند
کتابخوانان اردبیلی بیش از 200 هزار جلد کتاب امانت گرفتند