«دغدغۀ دین» این نویسنده را رها نمی‌کند!

14:53 ۱۶۶ روز و ۴ ساعت پیش مشرق نیوز 211 0
«دغدغۀ دین» این نویسنده را رها نمی‌کند!

هنوز هم فکر می‌کنم بهترین و زنده‌ترین و پرنشاط‌ترینِ کتاب‌ها قرآن و کتب مقدس آسمانی است و هرنویسنده‌ای که بتواند با این متون گفت‌وگو کند به همان میزان، متنش به جاودانگی نزدیک‌تر خواهد بود.

مشرق نیوز

به گزارشمشرق، آنان که دستی در آتش ادب دارند، ابراهیم اکبری دیزگاه را می‌شناسند، یا نام او را شنیده‌اند و یا رمانی و نوشته‌ای از او خوانده‌اند. انتشار رمان «شاه‌کشی» از وی بهانه‌ای شد برای گفتگو با این نویسندۀ پرکار و جدی. این مصاحبه را حمید بابایی با این نویسنده انجام داده و در پرونده‌کتاب شاه‌کشی سایت شهرستان ادب منتشر شده است:
**: آقای دیزگاه در رمان قبلی شما «برکت» به زمان اکنون اشاره داشتید و بیشتر مفاهیم دینی دغدغۀ شما بود اما در این اثر به مفاهیم دیگری پرداختید، به‌نظر می‌رسد یک‌باره جهان‌تان تغییر کرد؟ این تغییر از کجا نشأت گرفته است؟*: هرداستانی مسائل و موضوع‌ها و در نهایت عالمِ خودش را دارد. در «برکت» من می‌خواستم وضعیتِ دین‌داری در حرمان و غربت را نشان بدهم، بنابراین جنابِ شیخ یونس برکت در روستایی به دام می‌افتد و حالات و آناتِ خود و مردم را به زبان می‌گیرد و ناله سر می‌دهد! اما در شاه‌کشی مسألۀ من بیشتر کشتن و نکشتن بود! سهرابِ سخنور، فرزند آمیزابوالقاسمِ شهید، می‌خواهد برود سراغِ شاه برای این‌که او طغیان کرده است، برای این‌که دیکتاتوری او نظامِ زندگی ایرانی را به‌هم زده است. از این رهگذر عوالمِ این دو اثر به‌طورکلی فرق می‌کند.
بیشتر بخوانیم:گشایش پرونده «شاه‌کشُی» + عکسنویسندگی در ایران نوعی مصیبت است**: نمی‌خواهم سؤال اولم را نقض کنم، اما ردپایی از مباحث مشترک میان «شاه‌کشی» و «برکت» دیده می‌شود، جهان طلبگی و دینی شاید دغدغۀ هر دو اثر باشد. این جهان مشترک گویا یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های فکری شما هم هست؟
*: دین یکی از مقوله‌هایی است که من از آن رهایی ندارم. به هر سمت‌وسویی بروم نشان یا نشانه‌هایی از آن را در رفتار و کردار خودم و دیگران می‌بینم. بنابراین هراثری را خلق کنم یا در هرجایی بخواهم سخنرانی کنم یقیناً به یک چیزی از دین ارجاع خواهم داد؛ چراکه فکر می‌کنم انسانی که از عالمِ بالا ببُرد، وجودش دچارِ حرمان و فساد خواهد شد. به هرمیزان ارتباط با امرِ والا، وثیق باشد و اندیشیدن به آن با دقت صورت بگیرد، وجود انسان نشاط پیدا خواهد کرد و انسان با آرامش بیشتری زندگی خواهد کرد. البته در دل آرامش و نشاط ممکن است موریانۀ خشونت و جهالت هم رخنه کند، وجود انسان را به مخاطره بیاندازد و عالمی را ویران کند. اندیشیدن به این مسأله‌ای است.
بگذار یک نکته‌ای را بگویم؛ هنوز هم فکر می‌کنم بهترین و زنده‌ترین و پرنشاط‌ترینِ کتاب‌ها قرآن و کتب مقدس آسمانی است و هرنویسنده‌ای که بتواند با این متون گفت‌وگو کند به همان میزان، متنش به جاودانگی نزدیک‌تر خواهد بود.
**: اکنون به‌طور اخص به رمان شاه‌کشی بپردازیم. تاریخ و مواجهه با تاریخ را سوژه قرار دادید، چطور سراغ این سوژه رفتید؟
*: واقعۀ انقلابِ 57 همیشه دغدغۀ من بوده است؛ یعنی این‌که برای انسانِ ایرانی چه پیش آمده، چه بر او گذشته است که او در برهه‌ای از تاریخ این‌چنین بر حاکمِ خود شوریده و با قاطعیت، سلطنتِ او را پاره کرده است! من در خیلی از کارهایم سراغِ این واقعۀ مهم تاریخِ معاصر و ریشه‌هایِ آن رفته‌ام و در چندوچون آن تأمل زیادی کرده‌ام. مثلاً در مجموعه‌داستانِ کوتاه «چشم‌هایش گریان دست‌هایش خونی» قطعه‌قطعه حالات انسان‌هایِ دهۀ چهل و پنجاه را کاویده‌ام. در رمانِ «آفلین» که هنوز منتشر نشده است، یک‌جور دیگر انسان‌های آستانۀ انقلاب اسلامی را نگریسته‌ام. در شاه‌کشی هم جوری دیگر.
 فکر کنم یک‌بار دیگر هم از منظر زنان به این واقعه خیره بشوم. فکر می‌کنم نویسندۀ ایرانی وقتی چشم باز کند یا باید انقلاب را ببیند یا جنگ را و یا وقایعِ 88 را. این‌ها مسائل کانونی نویسندۀ ایرانی در این 50 سال اخیر است.
**: قرائت شما از تاریخ برای من جالب بود، و پایان‌بندی خاص اثر که گویا داستان ادامه دارد و مخاطب قرار است همچنان با اثر همراه باشد؟*: من تاریخ را مجموعۀ اتفاق‌های پایان‌یافته تلقی نمی‌کنم. تاریخ، مجموعه‌ای از وقایعِ جاری است مثل رودخانه که آن جریان گاهی از دوردست به ما می‌رسد گاهی از همین نزدیکی‌ها. گاهی رودِ وقایع به موازات هم پیش می‌روند، گاه هم‌دیگر را قطع می‌کنند، گاه با هم‌دیگر ترکیب می‌شوند و گاه هم سیل می‌شوند ما یا بخشی از اهالی محل را می‌برند. دیگر این‌که تصور می‌کنم بزرگ‌ترین موهبت خدا به انسان تخیّل است؛ تخیّلِ خلاق! با این امر انسان می‌تواند در گذشته خیال‌ورزی کند تا حال و آینده را بسازد یا گذشته را با قوۀ تخیل در آینده به جریان بیندازد و حتی آینده را به زمانِ حال بکشد و با گذشته درآمیزد. اساساً تنها نیرویی که می‌تواند بر مفهومِ زمان غلبه کند همین تخیّل است. همچنین تنها قوه‌ای که به انسان قدرت می‌دهد تا امر نامتنهایی و ابدی را به‌خوبی درک کند همین تخیل است. باری با این نگاه به تاریخ بود که من آن جملۀ عباس هویدا را اولِ کتاب آوردم؛ «اصطلاح شخص اول مملکت برای اعلی‌حضرت درست نیست چون شخص دومی وجود ندارد.» و پایان داستان آن‌چنان تمام می‌شود.
دوفصل پایانی شاه‌کشی همین نگاه را تبیین می‌کند. حالا که سخن از جملۀ هویدا به میان آمد من نکته‌ای طرداً للباب عرض کنم. این جمله از آن جمله‌هایی است که در گوش من زنگ می‌خورد و موقع نوشتن شاه‌کشی مدام می‌خواستم بگویم شخص دوم هم وجود دارد. شخص اول سرجای خود و شخص دوم سرجای خود، و شاه‌کشی مزامیر شخص دوم است که مدام وز وز می‌کند! اگر توانست با نیش‌زدن بگوید من شخص دوم هستم، هستم، هستم،ذ بالأخره هستم.
**: جشن‌های دوهزاروپانصد ساله را انتخاب کردید. این جشن‌ها در تاریخ معاصر ما نقش مهمی دارند و گویا شما از این تاریخ برای بیان مسألۀ دیگر استفاده کردید، چرا سراغ این برهۀ تاریخی رفتید؟
*: انتخاب این جشن‌ها از چند جهت برای من اهمیت داشت، که مهم‌ترین آن جنبۀ اسطوره‌ای‌بودن و جمع‌شدن مجموعه‌ای از وقایع تاریخی در آن زمان و به‌خصوص مکان بود. بالأخره تخت جمشید نماد حاکمیت چندهزارسالۀ ایرانی است و در طول این‌همه مدت ایستاده و آن پیام را منتقل کرده است. مسألۀ دیگر خواستگاه یهودی‌ داشتن جشن‌ها بود که هم امام‌خمینی (ره) در بیانیه‌ای به آن اشاره می‌کند هم آیت‌الله حائری تغمدالله‌علیه می‌فرمود: «این جشن‌ها به‌نوعی ادای دین اسرائیلی‌ها به کورش کبیر بود» و من در اول کتاب با آوردن جمله‌ای از تورات به این موضوع، اشارۀ روشنی کرده بودم که توسط ارشاد سانسور شد و این معنا رفت به لایه‌های زیرین متن. این مسأله من را به یاد خاطره‌ای می‌اندازد که من در یک مجلسی که جمعی از نویسندگان هم در آن‌جا حضور داشتند به این مسأله اشاره کردم و گفتم حذف این جمله به کتاب من ضربه زد! و در آن مجلس به‌نوعی تظلم و گلایه کردم. یکی از نویسندگان بی‌مبالات در رفتار و گفتار و نوشتار به من اعتراض کرد و گفت: «کتابی که یک جمله ازش برداشته شود، ضربه بخورد کتاب به‌دردبخوری نیست!» من چون این نویسنده را می‌شناختم و آثارش را خوانده بودم، حرفی نداشتم بگویم ولی این را به شما می‌گویم حتی یک نقطه در یک متن جدی می‌تواند سرشت و سرنوشت آن متن را تغییر دهد. خداوند ما را از دست جاهلان نجات دهاد!
**: در رمان، مجموعه‌ای از طرز فکرهای مختلف را می‌بینیم، از توده‌ای گرفته تا مذهبی و...، چطور توانستید بین این‌ها نوعی تعادل برقرار کنید؟
*: کار رمان‌نویس در روایت، تماشای شخصیت‌ها وگاهی خیره‌شدنِ به آن‌هاست. من نیز به‌عنوان داستان‌نویس نه راوی، فقط سعی کردم آدم‌ها را در فرآیند قصه، تماشا کنم و این تماشا بی‌قاب و نقاب باشد. البته شاید برخی از آدم‌ها را از دور تماشا کنم برخی را از نزدیک، یا گاهی به دست یکی از آن‌ها نگاه کنم گاه خیره بشوم به چشمان یکی دیگر. این اقتضائات رمان است و موقعیت قرارگرفتن آدم‌ها.
**: کمی در مورد شخصیت‌های رمان حرف بزنیم. شخصیت راوی برای من خیلی جالب بود، از تردیدهایش گرفته تا علاقه‌اش به شخصیت فرح دیبا. چقدر این شیطنت‌ها در متن، از پیش طراحی شده بود؟
*: در خلق شخصیت سهراب، اسطورۀ موسی در ذهنم بود؛ موسایِ تورات! موسایی که می‌خواهد برود سراغِ فرعون، اما این موسی در دوران مدرن در سایۀ دیکتاتوری آن، قدرت و قوت خودش را از دست داده به‌همین‌خاطر دچار تردید زیاد است؛ به‌گونه‌ای که این تردیدها به تمام وجودش رسوخ کرده است و آن‌قدر فکر و نشخوار فکری می‌شود دقیقاً نمی‌داند چه باید بکند. نمی‌داند در کجاست؟ در عالم واقعی است یا در وهم یا در خیال. دقیقاً نمی‌داند شاه را برای چه باید بکشد؟ اصلاً بکشد یا نه؟ اصلاً هنوز نمی‌داند کشتن خوب است یا نه؟
**: به‌نظر می‌رسد در مورد شخصیت‌ها طراحی خاصی وجود داشته، به‌طورمثال شخصیت مهسا، خواهر راوی نوعی جنون و مبارزه را در کنار هم دارد، چطور چنین شخصیتی خلق کردید؟*: من خیلی وقت‌ها شخصیت‌ها را خلق نمی‌کنم بلکه سعی می‌کنم آن‌ها را کشف کنم. مهسا دختر جوان و گستاخی است که به مرز جنون رسیده است. مدام دیگری را تخطئه می‌کند. از این‌حیث که جنونش شوری دارد و انسان را به حرکت وا می‌دارد، برای من هم جالب بود ولی از حیثی که خام است و زود خود را از بین می‌برد قدری ناراحت‌کننده! بالأخره جنون مهسا هم حاصل همان جامعۀ بسته و تک‌قطبی و دیکتاتورزده است. 
**: اکنون مشغول کاری هستید؟*: الآن مشغول بازنویسی رمان «بیروط» هستم که خیلی سال‌ها پیش نوشته‌ام و مدام تغییر داده‌ام. امیدوارم عن‌قریب پنجمین یا ششمین بازنویسی را هم انجام دهم و تحویل ناشر بدهم. همچنین روی یک رمان دیگر دارم کار می‌کنم که در فضای عاشورایی و تبلیغ دین در ماه مبارک است.
**: سخت‌ترین بخش نوشتن این رمان برای شما کدام قسمت بود؟*: اصلاً رمان‌نوشتن به‌نظرم کار آسانی نیست؛ چون خلق‌کردن به‌هیچ‌وجه کار سهلی نیست. خدا هم وقتی می‌خواست این عالم را خلق کند، شش روزی طول کشید بعد روز هفتم را به خودش استراحت داد. فکر می‌کنم سخت‌ترین برهۀ خلقش همان زمانی بود که می‌خواست از روح خودش به آدم بدمد. تصور من این است که نویسنده اگر از روح خودش به رمان ندمد، کارش سخت بی‌خاصیت خواهد بود و امروز مشکل عمدۀ رمان‌های فارسی همین است. من معمولاً موقع شروع کار روحم را می‌دمم و سخت‌ترین مرحلۀ کار من همان اولین مرحله است.
**: و سخن پایانی؟*: آخرین حرف من شکر خداوند کریم است که قلم را خلق کرد و به آن قسم خورد.
*شهرستان ادب


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

آتش نشانی تهران: خودکشی دختر جوان را تایید نمی کنیم
تهران - ایرنا - سید جلال ملکی سخنگوی سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران با بیان اینکه اقدام به خودکشی دختر جوان در شهرک غرب پایتخت را تایید نمی کند گفت: هیچ گونه نشانه ای از خودکشی در این رویداد توسط آتش نشانان دیده نشد.
گره زنان بر تار و پود زندگی عشایری
بروجرد - ایرنا - از تالاب بیشه دالان که به سمت آبسرده بروجرد می گذری به «مله تخت» که همان زمگه بهاری عشایر است می رسی، محلی درمیان تپه های سرسبز اردیبهشتی که نمادی از تولید با نقش اساسی زنان را به نمایش می گذارد.
483 حلقه چاه کشاورزی چابهار در انتظار سوخت
چابهار - ایرنا - 483 حلقه چاه کشاورزی در چابهار یکسال در انتظار سوخت هستند تا پس از سال ها رهایی از بند خشکسالی بتوانند از آب بارندگی نهایت استفاده را برده و بیش از یک هزار هکتار زمین کشاورزی را به زیرکشت ببرند.
عبور از تحریم با فرآوری نفت خام-امیرشاهین نایبی فر*
بیرجند - ایرنا - ظرفیت نفت خام به عنوان یکی از سرمایه های خدادادی و تبدیل آن به فرآورده های پتروشیمی در کشور باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد زیرا حرکت به سمت استفاده بهینه از این ثروت زمینه عبور از تحریم و رونق تولید را فراهم می آورد.
الأخبار:ترامپ با سیاست ابهام و فشار منتظر تماس ایران است
تهران-ایرنا-روزنامه لبنانی الأخبار نوشت:«دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا تلاش دارد تا سیاست «ابهام» و «فشار حداکثری» بر ایران را برای مجاب کردن تهران به مذاکره حفظ کند و رسانه های این کشور را به تنش افزایی و دادن اطلاعات غیر دقیق به ضرر منافع آمریکا متهم می کند.
شبکه الجزیره: طرفداران امارات در یمن به جنگ مزدوران سعودی می روند
تهران - ایرنا - شبکه خبری «الجزیره» اعلام کرد: «عیدروس الزبیدی» رییس شورای موسوم به 'شورای انتقالی جنوب یمن' (مورد حمایت امارات) و عناصرش قصد دارند با بازپس گیری استان 'حضرموت'، مزدوران سعودی را از این مناطق بیرون کنند.
پاکستان از کشف ذخایر نفتی جدید ناامید شد
تهران- ایرنا- دستیار ویژه نخست وزیر پاکستان از متوقف شدن عملیات اکتشاف نفت و گاز در سواحل کراچی خبر داد و گفت هیچ ذخایر نفتی در این منطقه کشف نشده است.
اندونزی چهره امنیتی به خود گرفت
تهران - ایرنا - دستگیری 30 تروریست با طراحی ایجاد آشوب در روز اعلام نتایج انتخابات سراسری اندونزی در 22 ماه مه ( اول خرداد) باعث شد تا دولت این کشور در هراس از حملات تروریستی، 32 هزار پلیس را برای امنیت جاکارتا و دیگر شهرهای این کشور در روز اعلام نتایج به کار گمارد.
خشکسالی، کره شمالی را با بحران جدی مواجه ساخته است
تهران - ایرنا - کاهش شدید بارش ها و بروز خشکسالی ، کره شمالی را در وضعیت بحرانی قحطی و خشکسالی قرار داده است که این موضوع باعث نیاز شدید40 درصد از مردم این کشور به کمک های غذایی شده است.
جنگ تحمیلی تجاری آمریکا، آماده باش کامل چین
پکن- ایرنا- رادیو بین المللی چین در گزارشی با اشاره به ادامه جنگ تحمیلی تجاری آمریکا علیه این کشور در نوشت پکن در آمادگی کامل بسر می برد و ترسی از این جنگ ندارد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

پاکدل: تا آخر رمضان نواب رییس هندبال مشخص می شوند
رییس فدراسیون هندبال گفت: تا پایان ماه مبارک رمضان نایب رییسان (نایب رییس فدراسیون و نایب رییس بانوان) را معرفی می‌کنیم.
ˮآزادیˮ ایستگاه پایانی ژاوی
دیدار برابر تیم فوتبال پرسپولیس در ورزشگاه آزادی آخرین بازی ژاوی در مستطیل سبز خواهد بود.
پاکستان از کشف ذخایر نفتی جدید ناامید شد
تهران- ایرنا- دستیار ویژه نخست وزیر پاکستان از متوقف شدن عملیات اکتشاف نفت و گاز در سواحل کراچی خبر داد و گفت هیچ ذخایر نفتی در این منطقه کشف نشده است.
دستور آزادی شاهرخ شهنازی صادر شد
تهران- ایرنا- واحد اجرای احکام مدنی مجتمع قضایی شهید بهشتی، طی نامه‌ای به زندان اوین، دستور آزادی دبیرکل کمیته ملی المپیک به جهت تامین وثیقه را صادر کرد.
وزیر نفت عراق: خروج شرکت نفتی آمریکایی «سیاسی» است
وزیر نفت عراق در واکنش به خروج یک شرکت نفتی از این کشور، آن را بی ارتباط با مسائل امنیتی دانست و گفت که این یک اقدام «سیاسی» است.
تصویر «ماه رمضان» در 5 نگارخانه پایتخت
نمایشگاه «یاد یاران» در نگارخانه سرو برپا شد
تازه ترین خبرها از سری جدید «ایرانگرد»
الهام پاوه‌نژاد «هزارداستان» را اجرا می‌کند
هشتمین دوره آموزشی شعر جوان انقلاب اسلامی فراخوان داد
راه‌اندازی مرکز نوآوری و شتابدهی سینمای ایران
20 خرداد آخرین مهلت ارسال اثر برای حضور در پاتوق نمایش‌های سنتی
اهدای تندیس انجمن صنفی تماشاخانه‌های ایران به مهدی شفیعی
«محفل آب و آینه» در ماه مبارک رمضان و لیالی قدر برگزار می‌شود
معاون وزیر و بنیاد رودکی چرا درباره رزومه حیدریان سکوت می‌کنند؟