«نظام حقوقی خوب» چگونه است؟

10:37 ۲۷ روز و ۱ ساعت پیش ایسنا 143 0
«نظام حقوقی خوب» چگونه است؟

یک حقوقدان و وکیل دادگستری به تبیین مولفه‌های «نظام حقوقی خوب» پرداخت.

ایسنا

به گزارش ایسنا، صالح نقره‌کار طی یادداشتی در روزنامه «شرق» نوشت: تامین و تضمین حقوق مردم در گرو پیش‌بینی یک نظم و نظام حقوقی شایسته است. نظام حقوقی خوب، توانایی تامین خیر عمومی را داراست. به این معنا که با قواعد از پیش تعیین‌شده و منعطف، موجبات تسهیل و تدارک منافع حداکثری شهروندان را فراهم می‌کند. ساده، سریع، منسجم، منعطف و تضمین‌کننده حقوق همه است. درست مثل یک چراغ راهنمایی و رانندگی حساب‌شده که صحیح و بهنگام عمل می‌کند و مآلا سرعت آمد و شد مردم، تسهیل می‌کند و زمینه دسترسی شهروندان را هموار می‌سازد و در عین انتظام‌بخشی، همه اطراف را به حق پیش‌بینی شده خود در موعد مقرر می‌رساند. از این چراغ راه، همه خجسته‌اند هر چند باید معطلی را برای رسیدن ایمن و بموقع تحمل کنند.
اما نظام حقوقی بد، راه هموار را پیچیده می‌کند. منافع مردم در آن گم می‌شود. منجمد و بی‌انعطاف است. خود را مسئول و پاسخگو به مردم نمی‌داند. به جای درست کردن امور مردم، بدتر موجبات گرفتاری و آشفتگی شهروندان را فراهم می‌کند. درست مثل همان چراغ راهنمایی که اختلال دارد و تنظیم نیست؛ خودش موجد گره و مسبب ترافیک و شلوغی و مختل‌شدن وقت و منابع است. به جای اینکه حل مساله کند، خودش مساله تولید می‌کند.
فقط زیاده‌خواهان، نظام حقوقی خوب را به زیان خود می‌بینند و سعی در اختلال و کارشکنی می‌کنند. فرصت‌طلبان در بستر بی‌نظمی و کاستی نظام حقوقی تنفس می‌کنند. برای این عده، فشل‌بودن و ناهمسازی سیستم حقوقی، تار و پود پیله فساد و بذر هویت زالوصفتانه است. خطر در کمین نظام حقوقی، ناامیدی از کارآمدی است. اگر امیدها از توانایی سیستم حقوقی قطع شود، گریز از قانون و هوس خودبنیادی منفعت‌طلبانه شهروندان به اوج می‌رسد و منطق زور بر حق غلبه خواهد کرد. زنگ خطر خودکامگی درست در این مقطع به صدا در خواهد آمد. عموم شهروندان از آنجا که نظام حقوقی خوب را پشتوانه لازم تامین حقوق خود می‌دانند، حاضر به پرداختن هزینه‌های آن و تمکین به اوامر و نواهی آن هستند.
سیستم حقوقی باید مجهز به کارافزار اصلاح و ترمیم و توانمندسازی برای مقابله با انجماد و قفل ناگشودنی و اژدهای هفت‌سر فساد باشد. نظام حقوقی نباید ایستا باشد. محافظه‌کاری در اصلاح و بهینه‌سازی، سم مهلک است. فرم‌پرستان برای حفظ وضعیت موجود یا به اعتبار بیم از بی‌نظمی می‌خواهند نظم موجود به هر قیمت بماند اما نظام حقوقی لایتغیر نیست. باید وفق قاعده اولویت، سیستم عملکرد توانایی پاسخ به نیاز عمومی را داشته باشد. در نظام حقوقی خوب، حتی قانون اساسی هم وحی منزل نیست. مهم، تامین خیر عمومی است، نه فرمالیسم حقوقی. نظم مستقر، فریزشده نیست و باید منعطف عمل کند.
فساد و فقر و تبعیض، میوه نظام حقوقی بد است. فساد، سبب نضج سیستماتیک تبعیض می‌شود. تبعیض هم‌تراز با مناسبات رانتی در بستر پنهان‌کاری و توزیع ناعادلانه منابع است؛ عواملی که همبستگی مستقیم و تاریخی با فقر و فاقه اکثریت به بهای سوداگری و تکاثر اقلیت دارند.
تلاش برای کارایی و اثربخشی نظام حقوقی، در گروی استقرار نظام حکمرانی خوب است؛ درست مانند درختی که ریشه‌اش حکمرانی است و میوه‌اش نظام حقوقی خوب. برای اینکه محصول با کیفیت برداشت کنیم، باید هزینه‌ها و مواد اولیه آن را تامین کنیم. لاجرم «آن درویم عاقبت کار که کشت». نمی‌توان حکمرانی نامردم‌سالار و ناکارآمد داشت و در ادامه منتظر ثمره طیبه از درخت زقوم نشست!
هر نظام حقوقی، باید اول با معیار و شاخص و دوم در آینه آمار و ارقام، چهره خود را با مدل تعالی شایسته بسنجد. وضعیت کیفی نظام‌های حقوقی در دسترسی به رفاه و خرسندی و شادی و امنیت و آرامش و رونق و ثبات امور شهروندان توصیف می‌شود. نظام قضایی عادلانه و کارآمد و سیاست‌گذاری عمومی در جهت اصلاح و بهینه‌سازی عملکرد نهادهای عمومی در مسیر اراده و نظر مردم تعیین‌کننده است. نظام حقوقی بر وجدان و پندار مردم سوار است و نباید آن را امری انتزاعی و ناملموس تلقی کرد. باید دید مردم حالشان با وجود نظام حقوقی بهتر می‌شود یا خیر، بیشتر در مشکلات غوطه‌ور می‌شوند و احساس بی‌پناهی می‌کنند.
به عنوان نمونه، نظام حقوقی حامی کارآفرینی و موید فضای سرمایه‌گذاری و تولید، زمینه‌ساز بستر مساعد و مناسب کسب و کار، موجد شکوفایی تولید و رشد موفق واحدهای تولیدی و تنگ‌کننده عرصه دلالی‌های تولیدکش و اشتغال‌ستیز است. یکی از مؤلفه‌های این نظام، تضمین بلاقید و شرط حقوق مالکیت محسوب می‌شود. نقض حقوق مالکیت از جمله موانعی است که انگیزه برای سرمایه‌گذاری، نوآوری و تولید را از بین می‌برد. به همین دلیل، مسئله حقوق مالکیت و کیفیت و راهکارهای تضمین آن، واجد جایگاه مهمی در مباحث مربوط به کارآفرینی و محیط کسب و کار است. اگر نظام حقوقی به تبع حکمرانی نسبت به این حقوق سهل‌انگاری کند، نتیجه آن ارج‌ننهادن به مالکیت و ریزش انگیزه سرمایه‌گذاری و تولید ثروت و به تبع آن، سقوط آزاد شاخص‌های امنیت شغلی و بیکاری و تقلیل ارزش پول ملی و منفعت اقتصادی شهروندان است.
پس نظام حقوقی باید اهداف خود را روشن کند. قوه اقدام‌کننده این روشنگری، نهاد حکمرانی است. با این وصف، تقویت و توصیف شاخص‌های حکمرانی خوب در تثبیت نظام حقوقی خوب موثر است. با حداقلی از نهادهای دموکراتیک و پاسخگو که حامی حاکمیت قانون بوده و اراده مردم را نمایندگی کرده و متکی به قواعدی شفاف، مشارکتی، منعطف و موثر باشند و برای خرسندی فرد و ساختن جامعه‌ای انسانی، خشونت‌پرهیز، فسادستیز، کرامت‌مدار و منقاد حقوق شهروندان همت گمارند؛ نهادی که با اتکا به دادگستری شایسته و مستقل، عازم به مبارزه با فساد در پرتو شفافیت، اصلاح و توان‌افزایی نظام انتخابات برای استقرار شایسته‌سالاری منهای رانت، نظام تحزب قوی که هر چه تواناتر، نمایندگان ناب مردم را برکشیده و بر اریکه تصمیم مجاری عمومی‌ بنشاند و توسعه و صلح و محیط زیست و حقوق بشر و زیست اخلاقی و شایسته را در پرتو کرامت انسانی هدف قرار دهد.
حکمرانی مردم‌مدار سعی می‌کند چیدمانی از نظام حقوقی را به تصویر بکشد که از دل آن رانت و تبعیض و نقض حقوق اقلیت و اجحاف به اقشار ضعیف و عدم تامین نیازهای شهروندان در نیاید و در آن، احساس ناامنی روانی و خوف از آینده پیش‌بینی‌ناپذیر و سوءظن به مقامات عمومی و سوءاستفاده از قدرت تداعی نشود. نظام مزبور، مقدرات حکومت مبتنی بر رضایت، رعایت آداب امانت دولت، رسم خدمتگزاری به منبع موسس و مولد قدرت و مقتضیات حمایت از حقوق یکایک ملت را پاس می‌دارد.
نظام پذیرا، فروتن، منقاد اراده مردم، مجاب‌کننده افکار عمومی و پاسخگو به نظر و نیاز ایشان، در خدمت همگان و دسترس محرومان خواهد بود و در مقام وضع قواعد حقوقی، عنایت ویژه‌ای به گروه‌های خاص آسیب‌پذیر مبذول می‌دارد. چه اینکه اقدامات جبرانی و تامینی به منظور توانمندسازی و بی‌نیازی این قشر، شرط سلامت و صحت عملکرد عادلانه حکمروایی شایسته منظور می‌گردد.
اصلاحات حقوقی در روند توسعه نظام اداره عمومی با شاخص‌های استاندارد مورد تایید نمایندگان حقیقی مردم و نه صرفا القائات دستوری و از بالا، به مردم این امید و اطمینان را می‌دهد که نظم حقوقی مستقر، موید و محامی و متضمن خیر عمومی آنهاست و اگر هم نارسایی دارد، درک محدودیت منابع و وضعیت‌های اضطرار دوران گذار، این راه ناهموار را برای مردم قابل تحمل خواهد ساخت.


گروه های زیر مجموعه از همه جا

بازار
بازار

آخرین اخبار

اگر مدیرتان روانی است، بخوانید!
رئیس‌ها و مدیرهای بدی که باعث می‌شوند کارمندان ناراحت و آزرده باشند همه جا هستند اما مدیران و رئیسان سایکوپت یا روان پلید چیزی بیشتر از این حرفها هستند. اگر فکر می‌کنید رئیس شما هم یک روان پلید است فقط تماشاگرش نباشید؛ ببینید چه تاثیری روی همکاران و به طور کلی محیط کارتان می‌گذارد.
راه‌های داشتن زندگی شاد، از زبان یک آدم ۸۰ ساله
کار‌هایی ساده برای داشتن یک زندگی خوشحال که یک فرد ۸۰ ساله به ما می‌آموزد، هدیه‌ایست از یک عمر تجربه که به آسانی در اختیارمان قرار می‌گیرد. با عملی کردن این کار‌های ساده و به ظاهر سطحی در زندگی، خود را از داشتن یک زندگی خوشحال بی‌بهره نسازید.
سیامند رحمان و رکوردی که خودش نشکست
سایت کمیته بین‌المللی پارالمپیک در گزارشی به مرور رویدادهای سال ۲۰۱۸ وزنه‌برداری معلولین پرداخت که سیامند رحمان نیز بخشی از آن بود.
ادامه صدرنشینی ناگتس در کنفرانس غرب
در دیدارهای صبح امروز لیگ بسکتبال حرفه‌ای آمریکا، تیم دنور ناگتس با کسب یک پیروزی دیگر، صدرنشینی خود در کنفرانس غرب را تثبیت کرد.
«هفت جادویی» استقلال «جادو» شد!
پیراهنی که سال‌ها بر تن یکی از محبوب‌ترین بازیکنان استقلال زمینه‌ساز شادی و قهرمانی‌های فراوان شده بود بعد از خداحافظی فرهاد مجیدی برای هیچ کدام از بازیکنان دیگر این تیم آمد نداشت.
سپاهان مانع بزرگ پوکر خط حمله پرسپولیس
تیم برانکو در حالی تاکنون ۱۷ گل به ثمر رسانده‌ که آمار آن‌ها در فصل جاری کمتر از هر سه فصل گذشته بوده است.
سرخاب: استقلال باید مراقب سپاهان باشد
پیشکسوت باشگاه استقلال گفت: تحولاتی که در این مدت در بخش مدیریتی رخ داده بیانگر این است که در مدیریت استقلال، تدبیر جایگاه درستی دارد.
گواردیولا: مورینیو نیازی به من ندارد
سرمربی اسپانیایی منچسترسیتی به اخراج ژوزه مورینیو واکنش نشان داد.
اسنایدر الغرافه را ترک می‌کند
کاپیتان هلندی الغرافه به جدایی از این تیم فکر می‌کند و به نظر می‌رسد که این تیم قطری در زمستان تغییرات زیادی خواهد داشت.
مورینیو بهترین مربی یونایتد بعد از فرگوسن بود
اسطوره لیورپول به اخراج ژوزه مورینیو از نیمکت شیاطین سرخ واکنش نشان داد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

واکنش ابتکار به حادثه آتش‌سوزی در مدرسه زاهدان
معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده، نسبت به حادثه آتش‌سوزی مدرسه‌ای در زاهدان واکنش نشان داد.
چرا یک شبه پس از اعتراضات مردم استیضاح وزیر اقتصاد کلید نخورد؟
از دی ۹۶ که فشار اقتصادی به گوش مسئولان رسید تا شهریور ۹۷ استیضاح وزیر وقت اقتصاد به درازا کشید اما اکنون برای دغدغه شخصی یک نماینده، یک شبه ۴۰ امضا برای استیضاح وزیر جمع می شود!
همه چیز در مورد کارل لاگرفلد، قیصر جهان مد
صراحتا می‌شود گفت “کارل لاگرفلد” یکی از مطرح‌ترین و معروف‌ترین چهره‌های مد جهان محسوب می‌شود. او به خاطر خلق طرح‌های جسورانه و خارج از چهارچوب ساختارهای طراحی، از طرف مجله ووگ “توصیف کننده‌ی بی‌نظیر لحظه‌ها” لقب گرفت.
چهار ستاره در لیست مشترک سرخابی‌ها
نیم‌فصل اول لیگ برتر هجدهم چندروزی است که به پایان رسیده و تیم‌ها به مدت یک‌ماه فرصت دارند تا در نقل‌وانتقالات زمستانی کادر بازیکنان خود را با خروج نفرات مازاد و جذب بازیکنان جدید تقویت کنند.
مدرسه خبرساز زاهدان پلمب شد
طبق اعلام آموزش‌وپرورش استان سیستان و بلوچستان "یکتا میرشکار" سومین دانش‌آموز آسیب‌دیده آتش‌سوزی دبستانی در شهر زاهدان جان باخت. همچنین دبستان غیردولتی اسوه حسنه پلمب شد و دانش‌آموزان در هر مدرسه‌ای که خانواده‌ها تمایل داشتند ثبت‌نام خواهند شد و با دستور دادستان مدیر مدرسه نیز بازداشت شده است.
«خوش به حال وزیر جوان با این دفتر کارش!»
جراحی لاغری به قیمت جان یک زن تمام شد
نورچشمی‌ها همین دور و برند
اشتغال ۲۵۰۰ خلبان در مشاغل غیر مرتبط
نقش نماینده مجلس در درگیری با آن «کارمند»
لنج‌ها در ساحل می‌پوسند
آیا مردم اخبار رسانه های اجتماعی را باور دارند؟
وقتی امیرنظام حذف شد
راهکارهایی ساده برای پالایش هوای خانه
چرا کلاهتان برداشته می‌شود؟