رازهـای مهـار اولیـن شوک ارزی

00:20 ۲۱ روز و ۱ ساعت پیش افکار نیوز 33 0
رازهـای مهـار اولیـن شوک ارزی

اقتصاد ایران با شوک ارزی غریبه نیست. می‌توان در طول ۳ دهه اخیر سه شوک ارزی را به یاد آورد. اما آنچه مسجل است این تجارب همانند جزیره‌های از هم دور افتاده قرار گرفته‌اند و کسی برای کشف اطلاعات نهفته در این جزیره‌ها دل به سفر نمی‌زند؛ درحالی‌که بسیاری از تجارب در گذشته تکرار شده و می‌توانند اطلاعات قبلی، بایدها و نبایدهای شرایط فعلی را گوشزد کنند.

افکار نیوز

به گزارش افکارنیوز، در این بین، شاید تجربه اول شوک ارزی پس از انقلاب، شباهت‌های زیادی به تجربه فعلی داشته باشد. در نیمه اول دهه ۷۰ نوسان ارزی شدت زیادی داشت و بین مردم کوچه و بازار این نقل رواج یافته بود که رئیس‌جمهوری آمریکا، قصد دارد هزار تومانی ایران را برابر با یک دلار کند و این یعنی مردم انتظار افزایش ۱۰ برابری قیمت ارز را در خود می‌پروراندند. این شرایط بغرنج در کنار وضعیت نه چندان مطلوب ذخایر ارزی و نکول بدهی‌های خارجی، آینده روشنی را پیش‌روی اقتصاد کشور ترسیم نمی‌کرد. اما چه شد که تلاطم بازار بار دیگر به ساحل ثبات رسید و چه اشخاص و نهادهایی در آن نقش اصلی را بازی کردند؟ پاسخ این سوالات را در گفت‌وگو با احمد عزیزی، شخصی که در سال ۱۳۷۳ به عنوان معاون ارزی بانک مرکزی منصوب شد، جست‌وجو کردیم.
 آقای دکتر شوک ارزی سال ۷۳ اولین شوک عمده افزایشی در نرخ ارز پس از انقلاب است، عمده دلایلی که برای بروز این شوک بیان می‌شود در دو دسته قرار می‌گیرد. دسته اول ریشه این نوسان را در سیاست‌های تعدیل ساختاری می‌دانند. دسته دیگر بدهی‌ها و استفاده از برخی روش‌های تامین مالی مانند یوزانس، فاینانس و... را دلیل بروز شوک می‌دانند. به نظر شما علت اصلی بروز نوسان چیست؟ سیاست‌های تعدیل، روش‌های تامین مالی ترکیبی از این دو عامل چیز دیگری است که از نگاه تحلیلگران به‌دلیل رویکرد ایدئولوژیک یا خطای تشخیص پنهان مانده است؟
شایسته است پاسخ به این سوالات از تحقیقی روشمند استخراج شود که متاسفانه تا آنجا که اطلاع دارم انجام نشده است. پاسخ‌های اشراقی و داوری فردی که جز از سلیقه و تجربه ذهنی تبعیت نمی‌کند در معرض خطاهای فراوان است. با در نظر داشتن اینها می‌توان با احتیاط ادعا کرد که مهم‌ترین عامل نوسانات نامساعد نرخ برابری
ارزدر سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ عمدتا ناشی از ضعف مدیریت ترازپرداخت‌ها و بدهی‌های ارزی و همچنین یکسان‌سازی و انتخاب نظام شناور آزاد در بدترین زمان ممکن یعنی زمان درگیری کشور با نکول در تعهدات خارجی و انباشت بدهی ارزی و کاهش شدید ذخایر ارزی بود. البته با اطمینان نسبی می‌توان گفت که سیاست‌های بالادستی (تعدیل ساختاری یا غیر‌آن) نقش مستقیمی در بحران نداشت بلکه روش اجرای سیاست که همراه با بی‌احتیاطی و فارغ از فرآیندها و روش‌های حرفه‌ای لازم و شناخته شده بود نقش اساسی در بروز و گسترش بحران ایفا کرد. این امر را به وضوح می‌توان اثبات کرد.
 اتفاقی که در بازار ارز در میانه دهه ۷۰ افتاد حداقل به شکل ظاهر بی‌شباهت با وضعیت کنونی نیست. بسیاری از افراد عادی خریدار
دلاربوده‌اند، رئیس‌جمهور وقت آمریکا تحریم‌های بانکی و نفتی جدیدی علیه ایراناجرا کرد. منابع ارزی در مقایسه با نیاز ایجاد شده کفایت نمی‌کرد، علاوه‌بر این سیاست‌گذار با مساله بدهی‌های سررسیده شده خارجی نیز روبه‌رو بود. چه مجموعه اقداماتی صورت گرفت که سیاست‌گذار توانست بر این وضعیت فائق آید؟
در مقایسه، عواملی چند در این دو دوره متفاوت و مواردی هم مشابه هستند. مثلا از نظر حجم نوسانات منفی کمابیش اندازه افت ارزش پول ملی در هر دو مورد حدود دوسوم افت ارزش بوده است و به‌رغم تشابه شکلی تحریم‌های آمریکا در هر دو مورد، ماهیت تحریم‌ها بسیار متفاوت است. از نظر منابع ارزی، ذخایر فعلی
بانک مرکزیبا فرض صحت تخمین حدود یکصد میلیارد دلاری، حدودا ۲۰۰ برابر ذخایر ارزی آن زمان است. هرچند میعان نسبی و قدرت انعطاف و جابه‌جایی و تبدیل‌پذیری آن ضعیف‌تر از آن زمان است. به‌علاوه در حال حاضر تعهدات و بدهی‌های ارزی به مراتب کمتر از سال ۱۳۷۳ است و کشور برخلاف سال ۱۳۷۳در شرایط نکول قرار ندارد و بدهی ارزی کشور در مقایسه با آن زمان قابل اغماض است. مجموعه اقدامات برای مهار بحران ارزی سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۷۰ کاملا موفق بود و توانست ثبات را برای دوره‌ای طولانی یعنی تا حدود سال ۱۳۹۰ به بازار ارز بازگرداند. مجموعه اقدامات انجام شده، شرایط را برای اصلاحات تدریجی فراهم کرد به نحوی که نهایتا در دوره برنامه سوم توسعه و در ابتدای سال ۱۳۸۱ کشور موفق به یکسان‌سازی و آزادسازی
نرخ ارزو رهایی از فساد و رانت‌های ناشی از نظام دو یا چندنرخی ارز شد. در رابطه با مدیریت بدهی‌های ارزی و رفع مشکل نکول ارزی کشور، این امر به‌رغم کارشکنی‌های آمریکا و برخی قدرت‌های دیگر انجام پذیرفت، چراکه مخالفت آمریکا و برخی کشورهای دیگر باعث شد از تسهیلات معمول نظیر کلوب پاریس و لندن برای استمهال و تجدید ساختار سررسید بدهی‌ها نتوانیم استفاده کنیم. به‌طوری‌که نهایتا به‌جای تعداد معدودی قرارداد استمهال، مجبور به انعقاد حدود ۴۰۰ قرارداد استمهال جمعی، چندجانبه و دوجانبه با ده‌ها کشور شدیم. البته معدودی از قراردادها بسیار بزرگ‌تر از قراردادهای دیگر بودند. به‌علاوه انواع ترتیبات بازپرداخت بدهی خارج از قراردادها هم اتخاذ شد که ده‌ها هزار از اقلام بدهی بدون عقد قرارداد حل و فصل شد.
به طور خلاصه در سطح اجرایی با استفاده از کلیه امکانات، طرح جامعی برای اصلاح نظام اطلاعاتی و اجرایی ارز کشور طراحی و در سطح بانک مرکزی و کلیه بانک‌های کشور پیاده‌سازی شد که کلیه ضعف‌های سیستم قبلی را مرتفع کرد و سیستمی قابل‌اتکا، معتبر، روزآمد و موثر طراحی و پیاده‌سازی شد که خیال کشور را برای مدیریت موثر ترازپرداخت‌ها راحت کرد.
تغییرات سیاستی و اجرایی در بانک مرکزی از آبان سال ۱۳۷۳ شروع شد و نهایتا این گونه به‌خاطر دارم که در بهار سال ۱۳۷۴ به تجدید نظر کامل در سیاست‌های ارزی انجامید. علاوه‌بر تغییر کامل نظام اجرایی ارزی، چرخشی کامل در سیاست‌های ارزی صورت گرفت و نظامی متمرکز ولی منعطف جایگزین شد. با ذخایری در حدود ۵۰۰ میلیون دلار در مقایسه با بدهی‌های ارزی بالفعل و بالقوه‌ای در حدود پنجاه میلیارد دلار (یعنی تعهدات یکصد برابر ذخایر) چاره‌ای جز سختگیری و تمرکز و دقت و قاطعیت نبود. مهم آن است که تغییر و تحولات توانست اعتبار سیاست‌گذار و بازارساز را کاملا احیا کند و انتظارات بازار را مهار کند. بانک مرکزی فقط سیاستی و تدبیری را اعلام می‌کرد که مطمئن به انجامش بود. هرچه اعلام کردیم بهتر از اعلام اجرا کردیم. یک مثال کوچک اینکه، پس از اقدامات اولیه همه بانک‌های خارجی را جمع کردیم و سیاست بانک در مورد عملیات مجاز را اعلام و بر سیاست اعلامی محکم ایستادگی کردیم، به‌طوری‌که سود آنها هم در پیوستن به روش‌ها و نظام جدید بود و همگی به صف شدند و با رضایت پیوستند. سودشان بسیار کم شده بود، ولی ابزارها را طوری طراحی کردیم که همان سود برایشان قابل چشم‌پوشی نبود. این روند تا آنجا ادامه پیدا کرد که برای کاهش هزینه تامین مالی ارزی کشور یکی از بزرگ‌ترین اقدامات برای کنترل بازار تامین مالی خارجی کشور با حذف موقت یوزانس و جایگزینی ابزار خطوط رسمی ریفاینانس انجام شد که باعث شد تامین مالی از دست واسطه‌های غیر‌حرفه‌ای خارج و در نزد سیستم بانکی متمرکز شود.
 به نظرم این کار بزرگ‌ترین اقدام ساکت، ولی موثر برای مبارزه با فساد موجود در شبکه بوروکراسی تامین مالی تجارتخارجی کشور پس از انقلاببود که بدون کمترین تنش، تبلیغ، اتهام، پرونده‌سازی و مزاحمت برای کسی انجام شد و به‌طور طبیعی یکی از منابع بزرگ فساد مالی خارجی را در آن زمان جراحیو ریشه‌کن کرد. هدف، احیای اعتبار سیاستی و اعتماد عمومی بود و همه اقدامات حول این محور طراحی و اجرا شد.
 یکی از تصورات رایج در ایران هماهنگی میان تیم اقتصادی برای حل چالش‌ها و بحران‌ها در اقتصاد است. الان که به گذشته نگاه می‌شود به‌نظر نمی‌رسد هماهنگی بالایی میان سه دستگاه اصلی بانک مرکزی، وزارت
اقتصادو سازمان برنامه بود. حداقل دیدگاه‌های مسوولان ارشد این سه دستگاه در آن زمان هماهنگی بالا را تایید نمی‌کند. اگر این برداشت درست است و هماهنگی دستگاه‌ها با هم حداقلی بود چگونه عملیات مهار بحران موفقیت‌آمیز انجام شد؟
تا آنجا که به‌خاطر دارم بین بانک مرکزی و برنامه و بودجههماهنگی خوبی برقرار بود. حداقل در حوزه ارزی که من مسوول بودم، مشکلی با
برنامه و بودجهنداشتیم و وزارت اقتصاد هم کاملا از جزئیات دور و فارغ بود و صرفا در جلسات رسمی مانند ستاد تنظیم بازارارز شرکت داشتند. ولی حتی در صورت صحت فرض سوال، به نظرم نقش اصلی را اعتبار برنامه‌ها و اشخاص ایفا می‌کرد. رئیس‌جمهور وقت قدرت هماهنگی لازم درون
دولترا داشت و نهاد بانک مرکزی و مدیریت آن هم واجد احترام و اعتبار لازم بود. از همه مهم‌تر موفقیت مدیریتی بانک در دامنه‌های مختلف زمانی از کوتاه‌مدت تا میان‌مدت و بلندمدت بود که باعث افزایش اعتبار سیاستی و اعتماد عمومی می‌شد.
 یکی از نکاتی که به لحاظ تاریخی می‌تواند مهم باشد کارگردانان مدیریت بحرانارزی در سال ۷۳ و ۷۴ هستند. آقای
احمد توکلیدر گفت‌وگو با خبرگزاری فارس درخصوص مدیریت بحران در این سال گفته‌اند: «سال ۷۴ وزیر اقتصاد وقت به دانشگاه شهید بهشتیرفت و با دکتر شرافت جهرمی صحبت کرد و از او خواست معاونش شود و این بحران را مدیریت کند اما آقای شرافت گفت من آقای هاشمی و سیاست‌های او را قبول ندارم و نمی‌توانم با دولت همکاری کنم. وزیر وقت اقتصاد به آقای شرافت گفت آقای هاشمی به شما اختیار کامل می‌دهد و در کار شما دخالت نمی‌کند. با این قول، آقای شرافت پذیرفت و سیاست‌های ارزی جدیدی را طراحی کرد. نرخ ارز در آن زمان ۳۵۰ تومان تعیین شده بود. آقای شرافت با توجه به اینکه پدرش سال‌ها بازاری بود، بازار را می‌فهمید چند روز بعد از اعمال سیاست‌ جدید ارزی یکی از بازاریان نزد دکتر شرافت رفت و گفت بازاریان ۷ میلیارد دلار ارز دارند، به چه قیمتی می‌خرید. دکتر شرافت گفت ما نیازی به ارز شما نداریم و خودمان به اندازه کافی ارز داریم و اتفاقا قرار است هفته‌ای ۵ تومان از قیمت ارز کم کنیم. همین سیاست باعث شد بازاریان موجودی ارزی خود را به بازار عرضه کنند و قیمت ارز کاهش قابل‌توجهی پیدا کند. دکتر شرافت در شرایطی گفت ما به ارز شما احتیاجی نداریم که موجودی ارزی بانک مرکزی ۵۰۰ میلیون دلار بود، اما با همان مبلغ توانست بازار ارز را مدیریت کند و ثبات را به بازار بازگرداند.» روشن شدن نقش‌ها به لحاظ تاریخی و انتقال درست روایت‌ها مهم است هم به‌واسطه دفاع از حقیقت و هم و به واسطه درس‌آموزی صحیح. شما در آن زمان
معاونارزی بودید؛ بنابراین از نزدیک در جریان جزئیات و تصمیم‌ها هستید آیا این روایت صحیح است؟ آیا کارگردان مهار بحران در آن سال‌ها یک فرد بود یا نهاد؟ اگر قرار باشد اعتبار حل این بحران را به شخص یا نهادی داد آن شخص یا نهاد کیست؟هیچ یک از اجزای این روایت غیر ‌از ذخایر آن زمان برایم آشنایی ندارد. فراتر عرض کنم، افراد مذکور با اینجانب که مسوولیت مستقیم حوزه ارزی را داشتم کوچک‌ترین تماس و گفت‌وگو و مراوده‌ای در مورد مسائل حوزه ارز در سال‌های تصدی من که همان سال‌هاست، نداشتند. به‌عنوان مثال و به‌طور مشخص به‌خاطر دارم که پس از آشفتگی شدید بازار ارز پیشنهاد اولیه تغییر سیاست ارزی را در بهار سال ۱۳۷۴ در یک روز پنج‌شنبه‌ با مشورت رئیس کل به دستخط شخصی، برای حفظ محرمانگی، تهیه کردم که مرحوم دکتر نوربخش به رئیس‌جمهور وقت تقدیم کرد و هیچ کس دیگری از آن خبر نداشت، چه رسد به اینکه در تهیه آن طرح، مباشرت و مشارکتی داشته باشد. یک روز بعد، یعنی جمعه تایید رئیس‌جمهور ابلاغ شد و صبح روز بعد از آن، یعنی شنبه، باز برای حفظ محرمانگی، در منزل وزیر اقتصاد وقت در جلسه‌ای با شرکت ایشان و رئیس سازمان برنامه و بودجه، ریاست کل بانک مرکزی و اینجانب آن پیشنهاد هماهنگ شد و سپس دستورالعمل‌های مربوطه در بانک مرکزی تهیه و ابلاغ شد. البته مشهور است که شکست یتیم است و کسی مسوولیت آن را نمی‌پذیرد. من اضافه می‌کنم که موفقیت هم مدعی پیدا می‌کند.


گروه های زیر مجموعه اقتصادی

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

سولاری رسما تا سال ۲۰۲۱ سرمربی رئال شد
باشگاه رئال مادرید در بیانیه‌ای رسما اعلام کرد که سانیتاگو سولاری تا سال ۲۰۲۱ رسما هدایت این تیم را برعهده خواهد داشت.
آمریکا در سیاست خود نسبت به ایران دچار تناقض عمیقی است
سفیر ایران در انگلیس گفت: ‏آمریکا از طرفی به دنبال ملاقات و گفتگو در بالاترین سطح است از سویی برای مذاکره شروط غیرممکن می‌گذارد.
ارسال شکوائیه تعدادی از نمایندگان مجلس از آخوندی به قوه قضاییه
تعدادی از نمایندگان مجلس شکوائیه‌ ۱۰ بندی را علیه عباس آخوندی، وزیر سابق راه و شهرسازی تهیه و تدوین کردند.
یوسفی مدال برنز کشتی فرنگی امیدهای جهان را گرفت
تهران - ایرنا - «علی اکبر یوسفی» فرنگی کار 130 کیلوگرم ایران در دیدار رده بندی این وزن در پیکارهای قهرمانی زیر 23 سال جهان در رومانی مدال برنز گرفت و «میثم دلخانی» در وزن 63 کیلوگرم به مقام پنجم بسنده کرد.
سازمان ملل خواستار توقف درگیری‌ها در یمن شد
فرستاده ویژه سازمان ملل در امور یمن ضمن اعلام آمادگی این سازمان برای شروع گفت‌وگوها در این کشور خواستار توقف درگیری‌ها در یمن به ویژه شهر الحدیده شد.
طرح بومی‌گزینی ظلم به فرزندانمان است
نماینده مردم سقز و بانه در مجلس شورای اسلامی گفت: با کاربردی نبودن رشته‌های دانشگاه کردستان و بومی‌گزینی دانشجویان، به فرزندانمان ظلم شده است.
دو نماینده ایران در پنج وزن دوم به دیدار رده بندی رفتند
تهران - ایرنا - «مهدی محسن نژاد» و «علی اکبر حیدری» فرنگی کاران وزن های 60 و 97 کیلوگرم ایران در پیکارهای زیر 23 سال قهرمانی جهان به دیدار رده بندی راه یافتند و «علی ارسلان» و «مهدی ابراهیمی» به جدول بازنده ها رفتند تا تیم ایرن در این دوره هیچ فینالیستی نداشته باشد.
رئیس بنیاد مسکن: هیچ مسکن اجتماعی احداث نشد
رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با بیان اینکه هیچ واحد مسکونی در قالب مسکن اجتماعی ساخته نشده است، گفت:قرار بود بانک مرکزی ۲۴۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای مسکن اجتماعی اختصاص دهد که این اتفاق نیفتاد.
دشمنان، نقش سازنده ایران در منطقه را هدف گرفته‌اند
دستیار ویژه رئیس مجلس درامور بین الملل با اشاره به اقدامات خصمانه آمریکا علیه ایران، آن را اثبات کننده اقتدار ایران خواند و گفت: دشمنان منطقه، نقش سازنده ایران در منطقه را هدف گرفته‌اند.
ضیافت شام رئیس فدراسیون فوتبال با اعضای تیم ملی
تهران - ایرنا - «مهدی تاج» رئیس فدراسیون فوتبال ایران به اردوی تیم ملی رفت و پس از نشست با بازیکنان و اعضای کادر فنی در کنار آنها شام را صرف کرد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

رئیس بنیاد مسکن: هیچ مسکن اجتماعی احداث نشد
رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با بیان اینکه هیچ واحد مسکونی در قالب مسکن اجتماعی ساخته نشده است، گفت:قرار بود بانک مرکزی ۲۴۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای مسکن اجتماعی اختصاص دهد که این اتفاق نیفتاد.
برخورد عجیب با مشترکان پرمصرف آب
برخورد عجیب در حد اخطار کتبی و قطع ۳ تا ۴ ساعته آب شرب برای مشترکانی که بسیار بیشتر از سایر مشترکان مصرف کنند.
راه بازگشت سریال‌های کمدی به تلویزیون چیست؟
تهیه‌کننده سریال‌های «پاورچین» و «شب‌های برره» تنها راه بازگشت سریال‌های کمدی به تلویزیون را بها دادن به برنامه‌سازانی دانست که هنوز به طور کامل جذب سینما نشده‌اند. همچنین فرصت دادن به نویسنده‌ها، گروه‌ها و چهره‌های جوان و جدیدی که بتوانند در بلندمدت جایگزین برنامه‌سازان قبلی شوند.
به خاطر چند مشت دلار قاتلان پدران‌تان را تطهیر می‌کنید؟
«صد سال پیش در ایران چه خبر بود؟» این سؤالی است که بی‌بی‌سی فارسی آن را بهانه کرده تا به تاریخ ایران در بازه ۱۹۱۷ تا ۱۹۱۹ میلادی، یعنی سال‌های پایانی جنگ جهانی اول و قحطی بزرگ ایران سرک بکشد.
لبخند انگلیسی‌ها به ایران در روز تحریم آمریکا
همزمان با روزی که آمریکا دور جدیدی از تحریم‌ها را علیه ایران به اجرا گذاشت، لندن شاهد برپایی بازار مکاره گردشگری بود که نه تنها به سیاست‌های تهدیدآمیز دولت آمریکا واکنشی نداشت، که به تداوم همکاری‌های گردشگری با ایران روی خوش نشان داد.
رئیس بنیاد مسکن: هیچ مسکن اجتماعی احداث نشد
برخورد عجیب با مشترکان پرمصرف آب
پایه پولی در یک سال اخیر به اندازه ۴ سال زیاد شد- روحانی گوی سبقت را از احمدی‌نژاد ربود +جدول
جزئیات مرحله اول طرح حمایتی از اقشار کم درآمد
بهای خرید آپارتمان در منطقه ۵ تهران +جدول
آماده برگزاری مناظره میان تاجزاده و زاکانی هستیم
پیش بینی برای بازار ارز و سکه
کاریکاتور: بفرمایید بُن کالا!
مقام آمریکایی: به تنهایی نمی‌توانیم محاسبات ایران را عوض کنیم
عذرخواهی وزیر راه بابت مشکلات متقاضیان مسکن مهر