نیم قرن با شازده احتجاب در رشت

10:18 ۶۰ روز و ۲۳ ساعت پیش ایرنا 180 0
نیم قرن با شازده احتجاب در رشت

رشت - ایرنا - نویسندگان، شخصیتهای ماندگاری را به جمعیت روی کره زمین می افزایند ، چه کسی باور می کند که شخصیتهایی مانند آناکارنینا ،ژان والژان یا شازده احتجاب وجود خارجی نداشته اند ، هوشنگ گلشیری نیم قرن پیش «شازده احتجاب» را به جامعه ایرانی معرفی کرد .

ایرنا

به گزارش ایرنا، منتقدین شازده احتجاب را روایت افول خاندان قاجار و پایان اشرافی گری می دانند. اثری که سال 1348 منتشر شد و خود گلشیری آن را خوش ‌اقبال‌ترین کتاب خود نامیده‌ است. اثری که به زبان های مختلف از جمله انگلیسی و فرانسه ترجمه شده است .
به گزارش ایرنا، یادمان هوشنگ گلشیری و پنجاهمین سال انتشار کتاب شازده احتجاب با حضور فرزانه طاهری مترجم نام آور و همسر این نویسنده ، بهمن فرمان آرا فیلمساز شناخته شده ، کیهان خانجانی نویسنده خوب گیلانی و جمعی از مترجمان ، استادان دانشگاه و اهالی فرهنگ و ادبیات گیلان عصر پنجشنبه 26 مهر در کتابفروشی فرازمند رشت برگزار شد.

* شازده احتجاب ادامه مستقل بوف کور
کیهان خانجانی نویسنده به نام گیلانی بعنوان سخنران این مراسم از شازده احتجاب بعنوان اثری معاصر یاد کرد و گفت : معاصریت یعنی نا‌بهنگامی. معاصر کسی است که به عمد عقب‌تر یا جلوتر از زمانه خویش ایستاده باشد و اینان جلوتر از زمانه خود بودند. شازده احتجاب نیز اثری معاصر است. اگر کسی در اوج مدرنیزاسیون فرمایشی دهه چهل با چنین نثر و شخصیت‌ها و فضایی به سراغ پایان دوران قاجار نمی‌رفت، گلشیری به عمد به عقب رفت. گلشیری معاصر بود، نابهنگام آمد، اثر نابهنگام نوشت و حتی به ناچار نابهنگام رفت.
وی با بیان این که هر نویسندهای برای شخصیت پردازی باید در پوستین شخصیت‌های اثرش فرو شود و از چشم و ذهن و زبان و عمل و عکسالعمل آنها بگوید خاطرنشان کرد: پیدا شدنِ سایهی نویسنده در متن، شروع شکست اوست.
وی یاداور شد:بسیاری بر این نظر مصرند که گلشیری پسِ پشت مراد پنهان شده است. چشمه‌ی لحن کتاب شازده احتجاب از پشت شخصیت و دیالوگها و و اخبار مراد می جوشد. یعنی بحث این کتاب، بحثی طبقاتی است، و اضمحلال طبقه‌ی بالادستِ قاجار در مقابل طبقه‌ی فرودستِ کارگرانی چون مراد. مراد یعنی مقصود. لحن، مقصودِ داستان است. مراد، لحن است. مراد آنقدر خبر مرگِ طبقه‌ی سلطنت را میرساند، تا خبر مرگ آخرین بازمانده را برساند. شازده، بازماندهای عقیم، که فرزندی ندارد. پس کار تمام است.
خانجانی اظهار داشت: بیشک، خوانش بالا، خوانشی بجاست از شازده احتجاب. نگاهی تاریخی جامعه شناختی است و آنقدر نشانه‌هایش در کتاب به نیکی کار گذاشته شده که این خوانش را ممکن میسازد.
خالق سپید رود زیر سی و سه پل خاطرنشان کرد: هر نویسنده باید در پوستین تمام شخصیتهایش فرو رود، اما پسِ پشت یکی یا برخی شخصیتهاست که پنهان میشود؛ بله، یکی از اینان مراد است. اما مراد، اگر هم شرط لازمِ لحنِ این اثر باشد، شرط کافی نیست.
وی در ادامه بحث چنین گفت : اما چون معتمدمیرزا یکی از چندین و چند شخصیتِ فرعیِ شازده احتجاب است. گلشیری پسِپشت فخرالنسا پنهان میشود که ویژگیهای او را دارد. اوج کلام فخرالنسا در صفحات 45 تا نیمه‌ی 53 شازده احتجاب در چاپ 1397 نشر نیلوفر است. گلشیری را از پشت این دیالوگ بکشید بیرون تا شهادت دهد که او بوده است که کردارش را به معتمدمیرزا داده است و گفتارش را در دهان فخرالنسا گذاشته است. که او بوده است که چون حقایق را گفته است، همیشه کناره گرفته است از اهل قدرت. که او بوده است که هم خواسته است میرزا باشد، هم معتمد؛ معتمدمیرزا نه معتمدالنظام. و باید که هزینه داد در راه چنین صفت و لقبی. چنین است پایان میرزابودن و اهل کتاب و قلم بودن در بوف کور و شازده احتجاب و تاریخ معاصر.
بحث، بحثِ خلف‌ها و ناخلف‌هاست. لحن، در پسِ‌پشت خلف‌ها پنهان است. خلف‌ها اقلیت‌اند. نویسندگان راستین پشت اقلیت‌ها ایستاده‌اند.
وی در ادامه به تحلیل بینامتنی شازده احتجاب و بوف کور پرداخت و افزود: شازده احتجاب تخت تأثیر بوف کور نیست، بلکه کاملا به استقبال بوف کور رفته است. نه‌فقط صنعت تلمیح، که صنعت تضمین است. موتیف‌هایی چون: گل نیلوفر، انگشت بر دهان گذاشتن، دوگانه‌ی اثیری لکاته، خنده، سرفه و غیره از مشخصه‌های اظهرمن‌الشمسِ بوف کورند. گلشیری حتی به جنگ بوف کور نرفت، به استقبال آن رفت. شازده احتجاب، ادامه‌ی ناگزیر اما مستقل از بوف کور است. هم به لحاظ تلمیح و تضمین، هم به لحاظ تاریخی، هم به لحاظ محتوا.

*بدل به آنچه می‌شوی که می‌سرایی
خانجانی در ادامه به موتیف سرفه در شازده احتجاب پرداخت و گفت :حیرت‌انگیز است در اثری چون شازده احتجاب با این حجم موجز، شصت بار کلمه‌ی سرفه آمده است. چرا؟ از چه؟ این موتیف، در متن تبدیل به محتوایی پربحران و پرآشوب می‌شود.
وی افزود: این دو اثر تاریخی، بوف کور و شازده احتجاب، با اینکه سوژه‌ها و فضاها و ماجراهایی دور از خوانندگانشان داشته‌اند، سبب همذات‌پنداری شده‌اند و شخصیت‌هایشان به یاد و به یادگار مانده‌اند چرا که ادبیات معاصر سرشار بوده است از انواع خفگی. یا خفگی‌ای که بر آثار اعمال می‌شده است: سانسور و خودسانسوری. یا خفگی‌ای که بر نویسندگان اعمال می‌شده است . این خفگی مُسری‌ست. گاه از راه جامعه و حاکمانش به نویسندگان سرایت می‌کرده است، گاه از طریق نویسندگان به شخصیت‌های آثارشان، و گاه از طریق شخصیت‌های آثار به نویسندگان. عجیب نیست که گلشیری می‌گوید پس از نوشتن شازده احتجاب آنقدر سرفه می‌کردم که مطمئن شده بودم سِل گرفته‌ام. ماتیو آرنولد شاعر کلاسیک انگلیسی می‌گوید: «بدل به آنچه می‌شوی که می‌سرایی.»
خالق رمان بند محکومین تصریح کرد: گلشیری درست تشخیص داده بود. سرفه‌های فخرالنسا مُسری بود. آن سرفه‌های موروثیِ ریشه‌دار در عفونت دوران، در فخرالنسا بدل به سِل شد و در گلشیری بدل به برونشیت. و پربیراه نبود اگر شاگردش کوروش اسدی که سال‌ها بعد، از خفگیِ دوران، به خفگیِ خودخواسته پناه برد، بر مزار استاد، با حالی نزار، به زار، بنالد و بگرید و بگوید: «گلشیری نه دو ماه، که تمام این بیست‌ویکسالِ سالِ آخرِ هستی‌اش را در محاصره‌ی عفونت قلم زد. در میان چرک‌دان، زیبایی را ستود و مدام عفونت را پس راند. مرگ او کابوسی‌ست که سال‌ها ر‌هایمان نخواهد کرد.»

*گلشیری ذهنی سینمایی داشت
بهمن فرمان آرا فیلمساز نام آور از خاطره دیدارش با هوشنگ گلشیری برای کسب اجازه ساخت فیلم شازده احتجاب روایت کرد.
دیداری که نه تنها به ساخت فیلم شازده احتجاب منتهی شد بلکه به یک دوستی و همدلی عمیق انجامید.
وی خاطرنشان کرد: هوشنگ در زندگی من خیلی موثر بود و رفیق خیلی خوبی بود .
وی یاداور شد: از آنجایی که فیلمنامه شازده احتجاب با اسم گلشیری و من اجازه ساخت نمی گرفت آن را به اسم همسرم فریده لبافی نژاد به اداره فرهنگ ارائه دادیم و نه تنها اجازه ساخت بلکه تقدیر نامه دریافت کرد.
وی با اشاره به شخصیت منحصر به فرد نویسنده اظهار داشت: گلشیری ذهنی سینمایی داشت که آن را می توان در شازده احتجاب به خوبی دید .
وی از نگارش فیلمنامه ای با عنوان نیمه تاریک ماه از روی کتاب ' دست تاریک دست روشن ' گلشیری سخن گفت که اجازه دریافت نکرد .
فرمان آرا یاداور شد: وقتی فیلم شازده احتجاب را می ساختم در زندان بود و چند روز قبل از نمایش فیلم در جشنواره از زندان آزاد شد . روز نمایش به سینما پارامونت آمد و در بالکن نشسته بود موقعی که خانم فخری خوروش و یکی دو نفر دیگر را معرفی کردم گفتم اجازه بدهید کسی را معرفی کنم که بدون او ساخت این فیلم امکان پذیر نبود و او آقای گلشیری است که تازه از زندان آزاد شدند و اشاره کردم به بالکن و همه بلند شدند و حدود شش ، هفت دقیقه کف زدند. هیات ژوری پرسیده بودند که چه شده و مترجمان گفته بودند که نویسنده دو روز است از زندان آزاد شده . بعد از موفقیت فیلم این رفاقت ادامه پیدا کرد .

*زبانی متغیربه فراخور داستان
فرزانه طاهری مترجم بزرگ کشور و همسر زنده یاد هوشنگ گلشیری در این نشست گفت : یکی از چیزهایی که همیشه گلشیری را آزار می داد این بود که انگار برخی به نحو زیرکانه ای کارهای بعدی را انکار می کردند . خودش بر گذشته بود از شازده احتجاب .
وی خاطرنشان کرد: او در هیچ سبکی که توفیقش مسلم بود جا خوش نمی کرد و مدام خطر می کرد و می بینیم که چقدر سبکهایش متفاوت است . نگاهش به داستان و فرم دادن را نمی گویم چون برای آن اصول کلی داشت ولی زبان و نثر بسیار متفاوت و به فراخور داستانی بود که داشت می گفت .
وی با اشاره به دست نوشته ای از گلشیری در خصوص شازده احتجاب گفت: جایی انگار پشت شخصیت فخری ایستاده و از قول او می گوید کاش می مردم.
در فخری قربانی دیگری از یک نوع اقتدار جنس خسرو احتجاب می بینیم و سیطره ای که دامنه اش محدودتر شده قدرت عینی دیگر وجود ندارد و به مسخ آدمها می رسد . تحمیل شخصیت یکی بر دیگری ، تغییر شخصیت دیگری و مسخ کردنش .
همسر گلشیری با اشاره به انتشار کتابی با نام 'همراه با شازده احتجاب ' بر اساس نقدهایی که طی حدود 18 سال صورت گرفته از برنامه ریزی برای انتشار کامل تر این کتاب سخن گفت.
هوشنگ گلشیری زاده ی 25 اسفند 1316 در اصفهان و درگذشته 16 خرداد 1379 در تهران نویسندهٔ معاصر ایرانی و سردبیر مجلهٔ کارنامه بود. منتقدین ادبی وی را از تأثیرگذارترین داستان‌نویسان معاصر زبان فارسی می دانند. او با نگارش رمان کوتاه شازده احتجاب در اواخر دههٔ چهل خورشیدی به شهرت فراوانی رسید. این کتاب را یکی از قوی‌ترین داستان‌های ایرانی خوانده‌اند. گلشیری کارش را با آموزگاری در روستاها و سپس‌تر در اصفهان آغاز کرد. از سال 1353 تا 1357 به دعوتِ بهرام بیضایی در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران استادی کرد. پس از انقلاب با تشکیل جلسات هفتگی داستان‌خوانی و نقد داستان از سال 1362 تا پایان عمر خود نسلی از نویسندگان را پرورش داد که در دههٔ هفتاد خورشیدی به شهرت رسیدند.او همچنین عضو کانون نویسندگان ایران و از بنیانگذاران حلقه ادبی جُنگ اصفهان بود.
*پ. ن: جمله داخل گیومه از کیهان خانجانی است
6030


گروه های زیر مجموعه استان ها

استان ها
استان ها

آخرین اخبار

۸ صبح را در کشور‌های مختلف دنیا ببینید
وقتی سفر به دور دنیا را شروع کردم، علاقمند شدم صبح‌ها زودتر بیدار شوم و یک دنیای جدید را کشف کنم؛ و این یعنی تماشای نور صبحگاهی و احساس شروع یک روز دیگر در یک دنیای ناشناخته با یک ذهن آزاد!
برنامه «کتاب باز» را ببینید؛ به این چند دلیل
اگر هر شب به جای تماشای تلویزیون ۱۵ دقیقه مطالعه کنید، سالی حدود ۱۵ کتاب را می‌خوانید. این را برایان تریسی نویسنده کانادایی کتاب معروف «قورباغه‌ات را قورت بده» گفته است. حال ما می‌خواهیم معادله این نویسنده را تغییر دهیم و بگوییم اگر هر شب برنامه «کتاب باز» را ببینید، همزمان هم تلویزیون دیده و هم کتاب مطالعه کرده‌اید.
سوپرمن ۴۰ ساله شد
اولین باری که یک فیلم کمیک بوکی بزرگ براساس کار‌های یک قهرمان معروف این سری داستان‌های مصور ساخته و عرضه شد، به سال ۱۹۷۸ برمی‌گردد، و این قهرمان «سوپرمن» بود و فیلمی که با محوریت این قهرمان ساخته شد، به موازات اسم او «سوپرمن» نام گرفت.
همه چیز در مورد کارل لاگرفلد، قیصر جهان مد
صراحتا می‌شود گفت “کارل لاگرفلد” یکی از مطرح‌ترین و معروف‌ترین چهره‌های مد جهان محسوب می‌شود. او به خاطر خلق طرح‌های جسورانه و خارج از چهارچوب ساختارهای طراحی، از طرف مجله ووگ “توصیف کننده‌ی بی‌نظیر لحظه‌ها” لقب گرفت.
کعبی: در 45 سالگی با سربلندی رفتم!
ح. ک را از حضور در پارتی تا شرط‌بندی و دوپینگ متهم کردند/ تعصب کی‌روش؟ ما خودمان ختم سیاه‌بازها هستیم!/ با قطبی مشکل ندارم، برایش گل می‌برم/ هیچ بنی بشری با کی‌روش نمی‌سازد و با همه دعوا دارد/ هنوز هم می‌گویم همه می‌توانستند آن گل را به استرالیا بزنند/ با مربی سپیدرود روی پله‌های فدراسیون قرارداد امضا کردند!
پشت پرده چالش پرسپولیسی‌ها با عرب
بازیکنان پرسپولیس، این روزها از سرپرست جدید باشگاه‌شان شاکی و ناراحت هستند.
چهار ستاره در لیست مشترک سرخابی‌ها
نیم‌فصل اول لیگ برتر هجدهم چندروزی است که به پایان رسیده و تیم‌ها به مدت یک‌ماه فرصت دارند تا در نقل‌وانتقالات زمستانی کادر بازیکنان خود را با خروج نفرات مازاد و جذب بازیکنان جدید تقویت کنند.
رحیمی: معتاد کشتی شده‌ام
بعد از رفتن حمید بنی‌تمیم، در حالی که هنوز خیلی‌ها از امکان بازگشت رسول خادم به کشتی به‌عنوان سرمربی تیم ملی آزاد صحبت می‌کردند، حکم سرمربیگری برای غلامرضا محمدی صادر شد تا فرضیه قبلی به کل منتفی شود.
رقم سنگین رئال مادرید برای فروش ایسکو
باشگاه رئال مادرید به مشتریان هافبک خود رقم بالایی برای فروش اعلام کرده است.
هافبک لیون عجله‌ای برای جدایی ندارد
هافبک تیم فوتبال لیون با وجود پیشنهادات مختلف عجله‌ای برای ترک تیمش ندارد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

۸ صبح را در کشور‌های مختلف دنیا ببینید
وقتی سفر به دور دنیا را شروع کردم، علاقمند شدم صبح‌ها زودتر بیدار شوم و یک دنیای جدید را کشف کنم؛ و این یعنی تماشای نور صبحگاهی و احساس شروع یک روز دیگر در یک دنیای ناشناخته با یک ذهن آزاد!
برنامه «کتاب باز» را ببینید؛ به این چند دلیل
اگر هر شب به جای تماشای تلویزیون ۱۵ دقیقه مطالعه کنید، سالی حدود ۱۵ کتاب را می‌خوانید. این را برایان تریسی نویسنده کانادایی کتاب معروف «قورباغه‌ات را قورت بده» گفته است. حال ما می‌خواهیم معادله این نویسنده را تغییر دهیم و بگوییم اگر هر شب برنامه «کتاب باز» را ببینید، همزمان هم تلویزیون دیده و هم کتاب مطالعه کرده‌اید.
سوپرمن ۴۰ ساله شد
اولین باری که یک فیلم کمیک بوکی بزرگ براساس کار‌های یک قهرمان معروف این سری داستان‌های مصور ساخته و عرضه شد، به سال ۱۹۷۸ برمی‌گردد، و این قهرمان «سوپرمن» بود و فیلمی که با محوریت این قهرمان ساخته شد، به موازات اسم او «سوپرمن» نام گرفت.
همه چیز در مورد کارل لاگرفلد، قیصر جهان مد
صراحتا می‌شود گفت “کارل لاگرفلد” یکی از مطرح‌ترین و معروف‌ترین چهره‌های مد جهان محسوب می‌شود. او به خاطر خلق طرح‌های جسورانه و خارج از چهارچوب ساختارهای طراحی، از طرف مجله ووگ “توصیف کننده‌ی بی‌نظیر لحظه‌ها” لقب گرفت.
کعبی: در 45 سالگی با سربلندی رفتم!
ح. ک را از حضور در پارتی تا شرط‌بندی و دوپینگ متهم کردند/ تعصب کی‌روش؟ ما خودمان ختم سیاه‌بازها هستیم!/ با قطبی مشکل ندارم، برایش گل می‌برم/ هیچ بنی بشری با کی‌روش نمی‌سازد و با همه دعوا دارد/ هنوز هم می‌گویم همه می‌توانستند آن گل را به استرالیا بزنند/ با مربی سپیدرود روی پله‌های فدراسیون قرارداد امضا کردند!
آیت الله علوی گرگانی: مسئولان برای رفع گرانی تلاش کنند
آیین شمع گردانی خادمان حرم حضرت معصومه(س) برگزار شد
بررسی توسعه در پنج کشور آسیایی و مقایسه تطبیقی آن با ایران
واریزی 19 هزار ریالی، معلمان خراسان شمالی را بهت زده کرد
معاون وزیر آموزش و پرورش وارد زاهدان شد
ایجاد اختلاف بین جهان اسلام از مهمترین اهداف دشمنان است
مخالفان اصلاح طلبان و اصولگرایان، جریان جدید ایجاد کنند
رییس جمهوری خواهان طرح تشکیل ستاد احیای زاینده رود در هیات دولت شد
حافظ مشهدی: در 6 ماه کل قرآن را حفظ کردم
آیت الله مکارم شیرازی: دولت بودجه کمیته امداد را افزایش دهد