نیم قرن با شازده احتجاب در رشت

10:18 ۲۴۲ روز و ۲۱ ساعت پیش ایرنا 298 0
نیم قرن با شازده احتجاب در رشت

رشت - ایرنا - نویسندگان، شخصیتهای ماندگاری را به جمعیت روی کره زمین می افزایند ، چه کسی باور می کند که شخصیتهایی مانند آناکارنینا ،ژان والژان یا شازده احتجاب وجود خارجی نداشته اند ، هوشنگ گلشیری نیم قرن پیش «شازده احتجاب» را به جامعه ایرانی معرفی کرد .

ایرنا

به گزارش ایرنا، منتقدین شازده احتجاب را روایت افول خاندان قاجار و پایان اشرافی گری می دانند. اثری که سال 1348 منتشر شد و خود گلشیری آن را خوش ‌اقبال‌ترین کتاب خود نامیده‌ است. اثری که به زبان های مختلف از جمله انگلیسی و فرانسه ترجمه شده است .
به گزارش ایرنا، یادمان هوشنگ گلشیری و پنجاهمین سال انتشار کتاب شازده احتجاب با حضور فرزانه طاهری مترجم نام آور و همسر این نویسنده ، بهمن فرمان آرا فیلمساز شناخته شده ، کیهان خانجانی نویسنده خوب گیلانی و جمعی از مترجمان ، استادان دانشگاه و اهالی فرهنگ و ادبیات گیلان عصر پنجشنبه 26 مهر در کتابفروشی فرازمند رشت برگزار شد.

* شازده احتجاب ادامه مستقل بوف کور
کیهان خانجانی نویسنده به نام گیلانی بعنوان سخنران این مراسم از شازده احتجاب بعنوان اثری معاصر یاد کرد و گفت : معاصریت یعنی نا‌بهنگامی. معاصر کسی است که به عمد عقب‌تر یا جلوتر از زمانه خویش ایستاده باشد و اینان جلوتر از زمانه خود بودند. شازده احتجاب نیز اثری معاصر است. اگر کسی در اوج مدرنیزاسیون فرمایشی دهه چهل با چنین نثر و شخصیت‌ها و فضایی به سراغ پایان دوران قاجار نمی‌رفت، گلشیری به عمد به عقب رفت. گلشیری معاصر بود، نابهنگام آمد، اثر نابهنگام نوشت و حتی به ناچار نابهنگام رفت.
وی با بیان این که هر نویسندهای برای شخصیت پردازی باید در پوستین شخصیت‌های اثرش فرو شود و از چشم و ذهن و زبان و عمل و عکسالعمل آنها بگوید خاطرنشان کرد: پیدا شدنِ سایهی نویسنده در متن، شروع شکست اوست.
وی یاداور شد:بسیاری بر این نظر مصرند که گلشیری پسِ پشت مراد پنهان شده است. چشمه‌ی لحن کتاب شازده احتجاب از پشت شخصیت و دیالوگها و و اخبار مراد می جوشد. یعنی بحث این کتاب، بحثی طبقاتی است، و اضمحلال طبقه‌ی بالادستِ قاجار در مقابل طبقه‌ی فرودستِ کارگرانی چون مراد. مراد یعنی مقصود. لحن، مقصودِ داستان است. مراد، لحن است. مراد آنقدر خبر مرگِ طبقه‌ی سلطنت را میرساند، تا خبر مرگ آخرین بازمانده را برساند. شازده، بازماندهای عقیم، که فرزندی ندارد. پس کار تمام است.
خانجانی اظهار داشت: بیشک، خوانش بالا، خوانشی بجاست از شازده احتجاب. نگاهی تاریخی جامعه شناختی است و آنقدر نشانه‌هایش در کتاب به نیکی کار گذاشته شده که این خوانش را ممکن میسازد.
خالق سپید رود زیر سی و سه پل خاطرنشان کرد: هر نویسنده باید در پوستین تمام شخصیتهایش فرو رود، اما پسِ پشت یکی یا برخی شخصیتهاست که پنهان میشود؛ بله، یکی از اینان مراد است. اما مراد، اگر هم شرط لازمِ لحنِ این اثر باشد، شرط کافی نیست.
وی در ادامه بحث چنین گفت : اما چون معتمدمیرزا یکی از چندین و چند شخصیتِ فرعیِ شازده احتجاب است. گلشیری پسِپشت فخرالنسا پنهان میشود که ویژگیهای او را دارد. اوج کلام فخرالنسا در صفحات 45 تا نیمه‌ی 53 شازده احتجاب در چاپ 1397 نشر نیلوفر است. گلشیری را از پشت این دیالوگ بکشید بیرون تا شهادت دهد که او بوده است که کردارش را به معتمدمیرزا داده است و گفتارش را در دهان فخرالنسا گذاشته است. که او بوده است که چون حقایق را گفته است، همیشه کناره گرفته است از اهل قدرت. که او بوده است که هم خواسته است میرزا باشد، هم معتمد؛ معتمدمیرزا نه معتمدالنظام. و باید که هزینه داد در راه چنین صفت و لقبی. چنین است پایان میرزابودن و اهل کتاب و قلم بودن در بوف کور و شازده احتجاب و تاریخ معاصر.
بحث، بحثِ خلف‌ها و ناخلف‌هاست. لحن، در پسِ‌پشت خلف‌ها پنهان است. خلف‌ها اقلیت‌اند. نویسندگان راستین پشت اقلیت‌ها ایستاده‌اند.
وی در ادامه به تحلیل بینامتنی شازده احتجاب و بوف کور پرداخت و افزود: شازده احتجاب تخت تأثیر بوف کور نیست، بلکه کاملا به استقبال بوف کور رفته است. نه‌فقط صنعت تلمیح، که صنعت تضمین است. موتیف‌هایی چون: گل نیلوفر، انگشت بر دهان گذاشتن، دوگانه‌ی اثیری لکاته، خنده، سرفه و غیره از مشخصه‌های اظهرمن‌الشمسِ بوف کورند. گلشیری حتی به جنگ بوف کور نرفت، به استقبال آن رفت. شازده احتجاب، ادامه‌ی ناگزیر اما مستقل از بوف کور است. هم به لحاظ تلمیح و تضمین، هم به لحاظ تاریخی، هم به لحاظ محتوا.

*بدل به آنچه می‌شوی که می‌سرایی
خانجانی در ادامه به موتیف سرفه در شازده احتجاب پرداخت و گفت :حیرت‌انگیز است در اثری چون شازده احتجاب با این حجم موجز، شصت بار کلمه‌ی سرفه آمده است. چرا؟ از چه؟ این موتیف، در متن تبدیل به محتوایی پربحران و پرآشوب می‌شود.
وی افزود: این دو اثر تاریخی، بوف کور و شازده احتجاب، با اینکه سوژه‌ها و فضاها و ماجراهایی دور از خوانندگانشان داشته‌اند، سبب همذات‌پنداری شده‌اند و شخصیت‌هایشان به یاد و به یادگار مانده‌اند چرا که ادبیات معاصر سرشار بوده است از انواع خفگی. یا خفگی‌ای که بر آثار اعمال می‌شده است: سانسور و خودسانسوری. یا خفگی‌ای که بر نویسندگان اعمال می‌شده است . این خفگی مُسری‌ست. گاه از راه جامعه و حاکمانش به نویسندگان سرایت می‌کرده است، گاه از طریق نویسندگان به شخصیت‌های آثارشان، و گاه از طریق شخصیت‌های آثار به نویسندگان. عجیب نیست که گلشیری می‌گوید پس از نوشتن شازده احتجاب آنقدر سرفه می‌کردم که مطمئن شده بودم سِل گرفته‌ام. ماتیو آرنولد شاعر کلاسیک انگلیسی می‌گوید: «بدل به آنچه می‌شوی که می‌سرایی.»
خالق رمان بند محکومین تصریح کرد: گلشیری درست تشخیص داده بود. سرفه‌های فخرالنسا مُسری بود. آن سرفه‌های موروثیِ ریشه‌دار در عفونت دوران، در فخرالنسا بدل به سِل شد و در گلشیری بدل به برونشیت. و پربیراه نبود اگر شاگردش کوروش اسدی که سال‌ها بعد، از خفگیِ دوران، به خفگیِ خودخواسته پناه برد، بر مزار استاد، با حالی نزار، به زار، بنالد و بگرید و بگوید: «گلشیری نه دو ماه، که تمام این بیست‌ویکسالِ سالِ آخرِ هستی‌اش را در محاصره‌ی عفونت قلم زد. در میان چرک‌دان، زیبایی را ستود و مدام عفونت را پس راند. مرگ او کابوسی‌ست که سال‌ها ر‌هایمان نخواهد کرد.»

*گلشیری ذهنی سینمایی داشت
بهمن فرمان آرا فیلمساز نام آور از خاطره دیدارش با هوشنگ گلشیری برای کسب اجازه ساخت فیلم شازده احتجاب روایت کرد.
دیداری که نه تنها به ساخت فیلم شازده احتجاب منتهی شد بلکه به یک دوستی و همدلی عمیق انجامید.
وی خاطرنشان کرد: هوشنگ در زندگی من خیلی موثر بود و رفیق خیلی خوبی بود .
وی یاداور شد: از آنجایی که فیلمنامه شازده احتجاب با اسم گلشیری و من اجازه ساخت نمی گرفت آن را به اسم همسرم فریده لبافی نژاد به اداره فرهنگ ارائه دادیم و نه تنها اجازه ساخت بلکه تقدیر نامه دریافت کرد.
وی با اشاره به شخصیت منحصر به فرد نویسنده اظهار داشت: گلشیری ذهنی سینمایی داشت که آن را می توان در شازده احتجاب به خوبی دید .
وی از نگارش فیلمنامه ای با عنوان نیمه تاریک ماه از روی کتاب ' دست تاریک دست روشن ' گلشیری سخن گفت که اجازه دریافت نکرد .
فرمان آرا یاداور شد: وقتی فیلم شازده احتجاب را می ساختم در زندان بود و چند روز قبل از نمایش فیلم در جشنواره از زندان آزاد شد . روز نمایش به سینما پارامونت آمد و در بالکن نشسته بود موقعی که خانم فخری خوروش و یکی دو نفر دیگر را معرفی کردم گفتم اجازه بدهید کسی را معرفی کنم که بدون او ساخت این فیلم امکان پذیر نبود و او آقای گلشیری است که تازه از زندان آزاد شدند و اشاره کردم به بالکن و همه بلند شدند و حدود شش ، هفت دقیقه کف زدند. هیات ژوری پرسیده بودند که چه شده و مترجمان گفته بودند که نویسنده دو روز است از زندان آزاد شده . بعد از موفقیت فیلم این رفاقت ادامه پیدا کرد .

*زبانی متغیربه فراخور داستان
فرزانه طاهری مترجم بزرگ کشور و همسر زنده یاد هوشنگ گلشیری در این نشست گفت : یکی از چیزهایی که همیشه گلشیری را آزار می داد این بود که انگار برخی به نحو زیرکانه ای کارهای بعدی را انکار می کردند . خودش بر گذشته بود از شازده احتجاب .
وی خاطرنشان کرد: او در هیچ سبکی که توفیقش مسلم بود جا خوش نمی کرد و مدام خطر می کرد و می بینیم که چقدر سبکهایش متفاوت است . نگاهش به داستان و فرم دادن را نمی گویم چون برای آن اصول کلی داشت ولی زبان و نثر بسیار متفاوت و به فراخور داستانی بود که داشت می گفت .
وی با اشاره به دست نوشته ای از گلشیری در خصوص شازده احتجاب گفت: جایی انگار پشت شخصیت فخری ایستاده و از قول او می گوید کاش می مردم.
در فخری قربانی دیگری از یک نوع اقتدار جنس خسرو احتجاب می بینیم و سیطره ای که دامنه اش محدودتر شده قدرت عینی دیگر وجود ندارد و به مسخ آدمها می رسد . تحمیل شخصیت یکی بر دیگری ، تغییر شخصیت دیگری و مسخ کردنش .
همسر گلشیری با اشاره به انتشار کتابی با نام 'همراه با شازده احتجاب ' بر اساس نقدهایی که طی حدود 18 سال صورت گرفته از برنامه ریزی برای انتشار کامل تر این کتاب سخن گفت.
هوشنگ گلشیری زاده ی 25 اسفند 1316 در اصفهان و درگذشته 16 خرداد 1379 در تهران نویسندهٔ معاصر ایرانی و سردبیر مجلهٔ کارنامه بود. منتقدین ادبی وی را از تأثیرگذارترین داستان‌نویسان معاصر زبان فارسی می دانند. او با نگارش رمان کوتاه شازده احتجاب در اواخر دههٔ چهل خورشیدی به شهرت فراوانی رسید. این کتاب را یکی از قوی‌ترین داستان‌های ایرانی خوانده‌اند. گلشیری کارش را با آموزگاری در روستاها و سپس‌تر در اصفهان آغاز کرد. از سال 1353 تا 1357 به دعوتِ بهرام بیضایی در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران استادی کرد. پس از انقلاب با تشکیل جلسات هفتگی داستان‌خوانی و نقد داستان از سال 1362 تا پایان عمر خود نسلی از نویسندگان را پرورش داد که در دههٔ هفتاد خورشیدی به شهرت رسیدند.او همچنین عضو کانون نویسندگان ایران و از بنیانگذاران حلقه ادبی جُنگ اصفهان بود.
*پ. ن: جمله داخل گیومه از کیهان خانجانی است
6030


گروه های زیر مجموعه استان ها

استان ها
استان ها

آخرین اخبار

اعزام ۵ تیرانداز معلول به مسابقات جهانی استرالیا
رییس انجمن تیراندازی معلولان از اعزام ۵ تیرانداز معلول به مسابقات جهانی استرالیا خبر داد و گفت: با توجه به این که در رشته تپانچه از تیراندازان خوبی برخورداریم تلاش خواهیم کرد برای موفقیت در پارالمپیک ۲۰۲۰ توکیو روی تپانچه تمرکز کنیم تا تفنگ.
آغاز رسمی کمپین ترامپ برای انتخابات ۲۰۲۰
دونالد ترامپ کمپین خود برای شرکت در رقابت‌های انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۰ آمریکا را رسماً کلید زد.
حمله موشکی به شرق موصل
منابع عراقی از فرود دست‌کم یک فروند موشک کاتیوشا در شرق موصل خبر دادند.
سازمان ملل خواهان تحقیق درباره مرگ مرسی
سازمان ملل متحد خواستار تحقیقات مستقل درباره مرگ رئیس‌جمهوری پیشین مصر شد.
آتش‌سوزی‌های عمدی محیط زیست؛ از زغال تا سنجاب
فرمانده یگان محیط زیست کشور ضمن تایید عمدی بودن برخی آتش‌سوزی‌ها در مناطق تحت مدیریت محیط زیست، زغال‌گیری و توسعه اراضی کشاورزی را مهمترین دلیل آتش‌سوزی‌های عمدی دانست و گفت: آتش‌زدن عمدی درختان بلوط با هدف به دام انداختن سنجاب‌ در دست بررسی است.
قتل ۲ زن در روستای تنگه یک آبادان
فرمانده انتظامی آبادان با تائید قتل ۲ زن جوان در روستای تنگه یک این شهرستان گفت: قاتل توسط عوامل نیروی انتظامی دستگیر شد.
شایع‌ترین علت ناتوانی افراد زیر ۴۵ سال
امروزه به علت سبک و روش زندگی، نوع تغذیه و رفتارهای نامناسب اجتماعی و شغلی انسان‌ها، شایع‌ترین علت ناتوانی افراد زیر ۴۵ سال دردهای پشت کمر هستند.
سنندج در زمان قاجار- عکس
تصویری قدیمی از دورنمای شهر سنندج کردستان که در زمان قاجاریه به ثبت رسیده است.
آیا «خانه‌های بازی» به مجوز بهزیستی نیاز دارند؟
مدیرکل امور کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور به خانواده‌ها نسبت به غیرقانونی بودن «خانه های بازی» که به نگهداری مستمر کودکان اقدام می‌کنند، هشدار داد.
بهترین منابع غذایی ویتامین E
ویتامین E از ویتامین‌های محلول در چربی است که به عنوان یک آنتی اکسیدان قوی نیز شناخته می‌شود و به پیشگیری از استرس اکسیداتیو در بدن کمک می‌کند.

پر بازدید ترین اخبار امروز

درخواست داماد ترامپ از ولیعهد سعودی
دو منبع سعودی به وبگاه خبری «میدل‌ایست آی» انگلیس گفته‌اند جرد کوشنر، داماد و مشاور ترامپ از محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی خواسته است که فعلا دست از اعدام‌ بردارد.
چند درصد مردم ایران در سال ۵۶ زیر خط فقر بودند؟
محمد رضا مرندی عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی در نشست تخصصی «نگاهی به کارنامه نظام جمهوری اسلامی ایران در گام اول» که در موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی برگزار شد، گفت: در ارزیابی کارآمدی یک سیستم باید 4 عنصر اهداف، عملکرد، موانع و امکانات مورد توجه قرار گیرند.
کاهش تسلیحات هسته‌ای در جهان
مرکز پژوهشی بین المللی صلح واقع در سوئد اعلام کرد: با وجود اقدام کشور‌های دارای سلاح هسته‌ای به ارتقای این نوع سلاح‌های کشتار جمعی، اما سلاح هسته‌ای در آینده کاهش خواهد یافت.
ابهام در انتخابی تیم ملی کشتی آزاد- یزدانی و قاسمپور چند بار باید کشتی بگیرند؟
در فاصله ۱۰ روز مانده تا برگزاری رقابت‌های مهم انتخابی تیم ملی کشتی آزاد که قرار است در ۵ وزن برگزار شود، هنوز قانون برگزاری این رقابت ها و اینکه کشتی گیران در چند مبارزه و بر چه اساسی انتخاب می‌شوند، مشخص نشده است.
امیدوارم در استقلال بمانم
نورافکن در مورد اینکه فصل بعد در استقلال می‌مانی یا نه، گفت: تا این لحظه که با شما صحبت می‌کنم صحبت‌های با شارلوای بلژیک شده است .