شبکه‌های اجتماعی با ما چه می‌کنند؟

10:07 ۴۴ روز و ۱۲ ساعت پیش برترین ها 66 0
                  شبکه‌های اجتماعی با ما چه می‌کنند؟

«نیرویی برای به اشتراک‌ گذاشتن و برای بازتر و مرتبط‌تر ساختن دنیا»؛ «برای ارتباط با مردم، بیان حالات خود و برای فهمیدن اتفاق‌هایی که در حال رخ دادن‌اند»؛ «راهی سریع، زیبا و سرگرم‌کننده برای به اشتراک‌گذاری زندگی‌ات با دوستان و خانواده»؛ این‌ها، شعارهای شبکه‌های اجتماعیِ «فیسبوک»، «توییتر» و «اینستاگرام» درباره‌ی ماهیت وجودی خود هستند.

برترین ها

خبرگزاری ایسنا: «نیرویی برای به اشتراک‌ گذاشتن و برای بازتر و مرتبط‌تر ساختن دنیا»؛ «برای ارتباط با مردم، بیان حالات خود و برای فهمیدن اتفاق‌هایی که در حال رخ دادن‌اند»؛ «راهی سریع، زیبا و سرگرم‌کننده برای به اشتراک‌گذاری زندگی‌ات با دوستان و خانواده»؛ این‌ها، شعارهای شبکه‌های اجتماعیِ «فیسبوک»، «توییتر» و «اینستاگرام» درباره‌ی ماهیت وجودی خود هستند. اما این شعارها، جلوه‌ای ناچیز، حتی فریبنده از کارکردهای اصلی شبکه‌های اجتماعی می‌نمایانند.

این شرکت‌ها، تبلیغ‌گران و برخی دانشگاهیان، باور دارند که شبکه‌های اجتماعی محیطی آزادند که هر کاربر می‌تواند بدون محدودیت در آن فعالیت کند، سخن بگوید، دیده و شنیده شود. چنین باوری، تصویر یک جامعه‌ی به دور از سلسله‌مراتب‌ها و نیروهای محدودگر را می‌رساند. بنیان این باور هم آن است که شبکه‌های اجتماعی، محیط‌هایی همگانی و مشارکتی هستند که با فعالیت خود کاربران ساخته می‌شوند.

نخستین مشکل همین‌جاست. این بنیان استدلالی، مهم‌ترین ویژگی مشارکتی و همگانی بودن یک فضا را نادیده می‌گیرد؛ شیوه‌ی اداره و گرداندن آن را. گردانندگان، هدف‌گذاران و سازندگان این محیط‌ها، شرکت‌ها هستند و کاربر تنها در محدوده‌ای که برای او تعیین شده‌است، آزادی عمل دارد.

                  شبکه‌های اجتماعی با ما چه می‌کنند؟

آیا به راستی در این محیط، سلسله‌مراتب‌ها و نیروهای محدودگر غایب‌اند؟‌ آیا همه می‌توانند آزادانه سخن بگویند، دیده و شنیده شوند؟‌ فهرست پردنبال‌کننده‌ترین‌های فیسبوک و توییتر می‌تواند کمی یاری‌مان کند. آیا شما در فیسبوک صفحه‌ای ساخته‌اید که دیگران بتوانند آن را دنبال کنند؟ صفحه‌تان چند دنبال‌گر دارد؟ ۱۰۰ تا؟ ۵۰۰ تا؟ یا اگر خیلی فعال بوده باشید، ۲۰۰۰ تا؟

در این حالت هم شما نزدیک به ۲۱۲ میلیون دنبال‌کننده کمتر از فیسبوک، ۱۲۲ میلیون کمتر از کریستیانو رونالدو و ۸۳ میلیون کمتر از یوتیوب خواهید داشت. حساب توییترتان چند دنبال‌کننده دارد؟ باز هم اگر بسیار فعال بوده باشید، تعداد دنبال‌کنندگان شما، ۱۰۶ میلیون از «کیتی پری» خواننده‌ی آمریکایی، ۱۰۱ میلیون از باراک اوباما و ۷۰ میلیون از یوتیوب، کم‌تر است.

دنبال‌شونده‌ترین‌های این شبکه‌های اجتماعی یا «سلبریتی»ها هستند و یا حساب‌های کاربری خود شبکه‌های اجتماعی که به دست شرکت‌های فیسبوک و گوگل اداره می‌شوند. با آن‌که همان سلسله‌مراتب‌های‌ بیرونی، در این شبکه‌ها بازتولید شده است، اما این محیط با پوشاندن نقش قدرت(در همه‌ی اشکال آن) و جهت‌دهی آن، توهم آزادی عمل می‌آفریند.

کارکرد و هدف اصلی شبکه‌های اجتماعی از نظر شرکت‌های گرداننده‌ی آن چیست؟ نقش ما در این میان چیست؟ و سرانجام، این شبکه‌ها، با «ما» چه می‌کنند؟

این اطلاعات، نکته‌هایی درباره‌ی شبکه‌های اجتماعی به ما می‌گویند، اما پرسش‌های بسیاری را بی‌پاسخ رها می‌کنند؛ پرسش‌هایی همچون آن‌که کارکرد و هدف اصلی شبکه‌های اجتماعی چیست؟ نقش ما در این میان چیست؟ و سرانجام، این شبکه‌ها، با «ما» چه می‌کنند؟

ما برای شبکه‌های اجتماعی کار می‌کنیم؛ کاری بدون دستمزد. «کاربران شبکه‌های اجتماعی، محتوا، "پروفایل‌ها" و داده‌های رفتاری‌ای برای دست‌یابی به اطلاعات، ارتباط‌ها و یک جامعه، تولید می‌کنند. شرکت‌های گرداننده‌ی شبکه‌های اجتماعی، این داده‌ها را به تبلیغ‌کنندگان می‌فروشند و با این کار آن‌ها را به کالا تبدیل می‌کنند؛ در عوض تبلیغ‌گران هم می‌توانند تبلیغات‌شان را بر علاقه‌های شخصی تک‌تک افراد، متمرکز کنند».

این توضیح «کریستین فاش»، جامعه‌شناس استرالیایی، برای این پدیده‌ است. هر جا کالایی باشد، کارگری هم وجود دارد که آن را تولید می‌کند؛ این‌جا هم ماییم که نرم‌افزارهای نصب شده روی گوشی‌هایمان را به عنوان ابزار تولید به کار می‌بریم و این کالا را می‌سازیم.

تا پیش از پیدایش تارنمای جهانی یا همان «اینترنت» و شبکه‌های اجتماعی، افراد تنها در ساعات کار خود، ارزش‌اضافه تولید می‌کردند و به اصطلاح سودی به چرخه‌ی سرمایه می‌افزودند؛ اما اکنون این مرز از میان رفته است. ما در همه‌ی شبانه‌روز، با هر کلیک خود، با هر چیزی که در شبکه‌های اجتماعی می‌نویسیم و با هر «پستی» که می‌پسندیم، داریم کالایی می‌سازیم، که شرکت‌ها با فروش آن، سودی کسب می‌کنند.

«اصلا چه ایرادی دارد که شرکت‌ها از فعالیت‌های ما سودی کسب کنند؟ هم ما لذت می‌بریم هم آن‌ها به نان و نوایی می‌رسند». ‌ایراد در اتفاقی است که در این میان برای ما می‌افتد؛ اتفاقی که می‌توان آن را به کمک نظریه‌های دو اندیشمند مکتب فرانکفورت، اریک فروم و هربرت مارکوزه توضیح داد.

به باور فروم، لذت‌ها چند گونه‌اند که «شادی» و «ارضا» دو گونه‌ از آن‌ها هستند. ارضا، آن حسی است که هنگام رهایی از یک نیاز اصیل به ما دست می‌دهد؛ همان حسی که پس از سیری و رفع تشنگی و یا ارضای جنسی به انسان دست می‌دهد.

اما شادی( که او آن را آورده‌ی عمل خلاق می‌داند)، غایت انسان است که با رهایی از بند نیازها تحقق می‌یابد و او را از مرتبه‌ی ارضاشدگی فراتر می‌برد. عمل خلاق هم از نظر او چیز چندان پیچیده‌ای نیست؛ این عمل خلاق می‌تواند ساختن یک کاردستی ساده یا یک ارتباط و عشق‌ورزی سالم باشد. اما به عقیده‌ی فروم، ساز و کار دنیای امروز به گونه‌ای است که همواره، با ایجاد نیازهای کاذب در انسان، نمی‌گذارد که او از مرحله‌ی ارضا فراتر برود.

به عقیده‌ی فروم، ساز و کار دنیای امروز به گونه‌ای است که همواره، با ایجاد نیازهای کاذب در انسان، نمی‌گذارد که او از مرحله‌ی ارضا فراتر برود

او لذت حاصل از رفع نیازهای کاذب را، لذت کاذب می‌نامد؛ لذتی زودگذر که دیری نمی‌پاید و به سرعت جای خود را به یک نیاز کاذب دیگر، یعنی یک تنش دیگر، می‌دهد. مصرف‌گرایی، به معنای نیاز ذهنی به خرید کالا، هنگامی که نیازِ عینی به آن وجود ندارد، پردامنه‌ترین نمونه از نیازهای کاذب است.

حال می‌توانیم بخشی از تأثیری را که شبکه‌های اجتماعی روی‌ ما می‌گذارند، ببینیم. تبلیغ هدف‌مند، یعنی تبلیغی که متناسب با علاقه‌های شخصی هر فرد، و برای او نمایش داده می‌شود؛ علاقه‌هایی که او خود با فعالیتش در شبکه‌های اجتماعی به نمایش گذاشته است.

این تبلیغ‌گران، از آن‌جا که علاقه‌های فرد را هم می‌دانند، درست از نقطه‌های آسیب‌پذیر او وارد می‌شوند و هر روز با آماج تبلیغ‌های خود، نیازهایی جدید در او پدید می‌آورند؛ نیازهایی که پس از رفع شدن، به سرعت با نیازی دیگر جایگزین می‌شوند؛ نیازهایی که به معنی مصرف بیش‌تر برای ما و فروش بیش‌تر برای تبلیغ‌کنندگان است.

«مهم‌ترین شیوه‌ی ستیز با آزادی، به کار گذاشتن نیازهای مادی و روانی در افراد است که کشمکش همیشگی برای حفظ وجود را حتمی می‌کند»؛ این جمله را مارکوزه درباره‌ی نیازهای کاذب می‌گوید. نظریات او مربوط به پیش از پیدایش تارنمای جهانی و شبکه‌های اجتماعی است، اما می توان آن‌ها را، به ویژه نظریات او درباره‌ی تکنولوژی را بر عصر حاضر پیاده کرد.

به باور او، تکنولوژی می‌خواهد «همه»‌ی فرد را از آن خود کند و با این کار، جایی برای اندیشه‌هایی که با نظم موجود در تضادند، یا بهتر بگوییم، جایی برای اندیشیدن، باقی نگذارد: «پس دیگر سخن از تطبیق فرد با جامعه نیست؛ بلکه صحبت از تقلید محض از جامعه است؛ یک هویت کپی‌برداری شده». او چنین انسانی را «انسان تک‌بعدی» می‌نامد؛ انسانی که به طور کامل در جامعه و نظم کنونی آن حل می‌شود و آن را بی‌جایگزین و طبیعی می‌داند.

اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، پیشرفته‌ترین ابزار تکنولوژی برای دست‌یابی به این هدف‌اند. ما، تا پیش از پیدایش تارنمای جهانی و شبکه‌های اجتماعی، در ساعت‌های فراغت خود از کار، به مراتب کمتر در معرض رسانه(از هر نوع آن) بودیم و به همین نسبت «فضای برای خود»ِ بیش‌تری داشتیم؛ فضایی که در آن از یورش داده‌ها و اطلاعات به ذهن‌هایمان در امان بودیم؛ فضایی که در آن این امکان را داشتیم که دریافتی‌های خود در دیگر زمان‌ها را، پردازش کنیم.

انسانی که چنین فضایی نداشته باشد، هیچ قسمتی که ویژه‌ی او و منحصر به او باشد، نخواهد داشت. چنین انسانی بازتابی آینه‌وار از جامعه خواهد بود؛ همان چیزی که مارکوزه آن را یک هویت کپی‌برداری شده می‌نامد.

این کاری است که شبکه‌های اجتماعی با ما می‌کنند. و ما، کارگران خط تولید این شرکت‌ها، خودمان این اتفاق را باعث می‌شویم. اما آیا می‌توان زندگی خود را از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی زدود؟ آیا می‌توان در دنیای کنونی، بدون آن‌ها زندگی کرد؟ خیر.

هیچ جایی برای فرار نیست؛ ولی این به آن معنا نیست که هر تحلیلی بی‌فایده است. اگر ماهیت و کارکرد پدیده‌ها را بدانیم، می‌توانیم رفتاری فعالانه با آن‌ها داشته باشیم؛ هر چند این رفتار فعالانه هرگز نمی‌تواند با آن‌ها پنجه در پنجه شود و از پس‌شان بربیاید، اما می‌تواند ذره‌ای از تأثیر آن‌ها بکاهد و کمی مرگ «انسان» و اندیشه را به تأخیر بیندازد.

آن‌چه گفته شد به این معنا نیست که شبکه‌های اجتماعی نمی‌توانند به صورت موردی و مقطعی فایده‌مند باشند؛ بلکه صحبت بر سر کلان‌ترین نقش و تأثیر آن‌ها در جامعه و بر انسان و زندگی اوست؛ نقش و تأثیری که با توجه به شعارهای شبکه‌های اجتماعی، یادآور این جمله است که «هر چیزی در نظم کنونی حاکم بر جهان، به سرعت به ضد خویش تبدیل می‌شود».


گروه های زیر مجموعه علم و فناوری

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

11 درصد جا به جایی بار کشور توسط شبکه ریلی انجام می شود
جیرفت - ایرنا - رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی گفت: شبکه ریلی کشور کامل نیست و سهم جابه‌جایی بار توسط این شبکه تنها 11 درصد است.
مقصر سانحه منجر به فوت رییس تامین اجتماعی مشخص نشده است
گرگان - ایرنا - رییس دادگستری کل استان گلستان گفت که هنوز علت اصلی و مقصر سانحه رانندگی منجر به فوت رییس سازمان تامین اجتماعی مشخص نشده است و راننده تریلری که با خودرو مرحوم نوربخش برخورد کرد در بازداشت به سر می برد.
چرا حرکت قطارهای کرمانشاه-ملایر متوقف شد؟
معاون عمرانی استانداری کرمانشاه انجام برخی تست‌های جوشکاری ریل را علت توقف چند روزه تردد قطارها در مسیر کرمانشاه-ملایر عنوان کرد.
برترینهای رقابتهای تنیس زیر 14 سال آسیا در اصفهان مشخص شدند
اصفهان - ایرنا - ششمین دوره رقابتهای تنیس زیر 14 سال پسران آسیا (جام خلیج فارس) عصر روز پنجشنبه با معرفی نفرات برتر در اصفهان به کار خود پایان داد.
مسابقات قرآن کارکنان تامین اجتماعی در مشهد پایان یافت
مشهد - ایرنا - مرحله نهایی بیستمین دوره مسابقات سراسری قرآن کارکنان سازمان تامین اجتماعی روز پنجشنبه با معرفی نفرات برتر در مشهد به کار خود پایان داد.
بررسی علت تصادف خودروی نوربخش
رئیس مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک پلیس راهنمایی و رانندگی ناجا اعلام کرد که تیمی از کارشناسان پلیس بررسی علت تصادف خودروی حامل رئیس سازمان تامین اجتماعی را برعهده گرفته‌اند.
نکوداشت امامزاده غیاث الدین محمد در مشهد برگزار شد
مشهد - ایرنا - کنگره ملی بزرگداشت امامزاده غیاث الدین محمد پنجشنبه شب با حضور رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در مشهد برگزار شد.
ایران موفق به تولید داروی سرطان خون شد
' لنالیدماید' از داروهای درمان سرطان خون که تولید کشور امریکا است، با یک بیستم قیمت مشابه خارجی توسط یکی از شرکت های داروسازی ایران تولید شد.
جاده چالوس در دهه ۲۰
در تصویر زیر نمایی از جاده چالوس را در دهه ۲۰ می‌بینید. جاده چالوس، با نام رسمی جاده ۵۹، یکی از مهمترین جاده‌های دسترسی به شمال ایران برای مردم تهران و کرج است که از میان شهر کرج در استان البرز شروع و به شهر چالوس در مازندران وصل می‌شود.
دختران والیبالیست امید برای رقابت های آسیا آماده می شوند
سمنان - ایرنا- سرمربی تیم ملی امید کشور و مبنا تجارت کاسپین گفت: بازیکنان تیم ملی امید ایران برای رقابت های آسیایی سال آینده خود را آماده می کنند.

پر بازدید ترین اخبار امروز

چه کسانی یارانه ۲۰۰ هزار تومانی دریافت می‌کنند؟
بنابر اعلام وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی کارمندان و کارگرانی که زیر ۳ میلیون تومان حقوق دارند، به طور متوسط ۲۰۰ هزار تومان یارانه حمایتی می گیرند.
عکس ساده اما لوکس «سحر قریشی»
سحر قریشی با انتشار این عکس نوشت:زندگی زیباست ساده لباس بپوش، ساده راه برو ولی در برخورد با دیگران ساده نباش زیرا سادگیت را نشانه میگیرند برای در هم شکستن ِ غرورت.
قیمت طلا و سکه کاهش یافت
رئیس کمیسیون تخصصی طلا و جواهر اتاق اصناف ایران، گفت: از اول هفته تا به امروز قیمت طلا و سکه ۸۰۰ هزار تومان کاهش داشته است.
ریزش سنگ در جاده چالوس
رئیس پلیس راه استان البرز از ریزش سنگ در جاده «کرج - چالوس» در محدوده البرز خبرداد.
مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی جان باخت
گرگان - ایرنا - «سیدتقی نوربخش» مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی و «عبدالرحمان تاج الدین » معاون امور مجلس این سازمان که عصر امروز پنجشنبه در حومه گرگان بر اثر سانحه رانندگی مصدوم شده بودند، دقایقی پیش بر اثر شدت جراحات وارده جان باختند.
اولین گوشی جهان با دو ناچ
این توالت نیاز به شبکه آب و فاضلاب ندارد!
کمتر بنشینید، جوانتر بمانید
عکسی از مقدمه تولد یک ستاره
عینک هوشمند ۲ گوگل ۲۰۱۹ می‌آید
خورشید مصنوعی در چین ساخته شد
پیامک‌های پیکسل ۳ خود به خود حذف می‌شوند!
نامزد‌های The Game Awards ۲۰۱۸
الکلی‌ها بیشتر آلزایمر می‌گیرند
گوگل اینترنت امن خود را معرفی کرد