شبکه‌های اجتماعی با ما چه می‌کنند؟

10:07 ۱۱۲ روز و ۶ ساعت پیش برترین ها 133 0
                  شبکه‌های اجتماعی با ما چه می‌کنند؟

«نیرویی برای به اشتراک‌ گذاشتن و برای بازتر و مرتبط‌تر ساختن دنیا»؛ «برای ارتباط با مردم، بیان حالات خود و برای فهمیدن اتفاق‌هایی که در حال رخ دادن‌اند»؛ «راهی سریع، زیبا و سرگرم‌کننده برای به اشتراک‌گذاری زندگی‌ات با دوستان و خانواده»؛ این‌ها، شعارهای شبکه‌های اجتماعیِ «فیسبوک»، «توییتر» و «اینستاگرام» درباره‌ی ماهیت وجودی خود هستند.

برترین ها

خبرگزاری ایسنا: «نیرویی برای به اشتراک‌ گذاشتن و برای بازتر و مرتبط‌تر ساختن دنیا»؛ «برای ارتباط با مردم، بیان حالات خود و برای فهمیدن اتفاق‌هایی که در حال رخ دادن‌اند»؛ «راهی سریع، زیبا و سرگرم‌کننده برای به اشتراک‌گذاری زندگی‌ات با دوستان و خانواده»؛ این‌ها، شعارهای شبکه‌های اجتماعیِ «فیسبوک»، «توییتر» و «اینستاگرام» درباره‌ی ماهیت وجودی خود هستند. اما این شعارها، جلوه‌ای ناچیز، حتی فریبنده از کارکردهای اصلی شبکه‌های اجتماعی می‌نمایانند.

این شرکت‌ها، تبلیغ‌گران و برخی دانشگاهیان، باور دارند که شبکه‌های اجتماعی محیطی آزادند که هر کاربر می‌تواند بدون محدودیت در آن فعالیت کند، سخن بگوید، دیده و شنیده شود. چنین باوری، تصویر یک جامعه‌ی به دور از سلسله‌مراتب‌ها و نیروهای محدودگر را می‌رساند. بنیان این باور هم آن است که شبکه‌های اجتماعی، محیط‌هایی همگانی و مشارکتی هستند که با فعالیت خود کاربران ساخته می‌شوند.

نخستین مشکل همین‌جاست. این بنیان استدلالی، مهم‌ترین ویژگی مشارکتی و همگانی بودن یک فضا را نادیده می‌گیرد؛ شیوه‌ی اداره و گرداندن آن را. گردانندگان، هدف‌گذاران و سازندگان این محیط‌ها، شرکت‌ها هستند و کاربر تنها در محدوده‌ای که برای او تعیین شده‌است، آزادی عمل دارد.

                  شبکه‌های اجتماعی با ما چه می‌کنند؟

آیا به راستی در این محیط، سلسله‌مراتب‌ها و نیروهای محدودگر غایب‌اند؟‌ آیا همه می‌توانند آزادانه سخن بگویند، دیده و شنیده شوند؟‌ فهرست پردنبال‌کننده‌ترین‌های فیسبوک و توییتر می‌تواند کمی یاری‌مان کند. آیا شما در فیسبوک صفحه‌ای ساخته‌اید که دیگران بتوانند آن را دنبال کنند؟ صفحه‌تان چند دنبال‌گر دارد؟ ۱۰۰ تا؟ ۵۰۰ تا؟ یا اگر خیلی فعال بوده باشید، ۲۰۰۰ تا؟

در این حالت هم شما نزدیک به ۲۱۲ میلیون دنبال‌کننده کمتر از فیسبوک، ۱۲۲ میلیون کمتر از کریستیانو رونالدو و ۸۳ میلیون کمتر از یوتیوب خواهید داشت. حساب توییترتان چند دنبال‌کننده دارد؟ باز هم اگر بسیار فعال بوده باشید، تعداد دنبال‌کنندگان شما، ۱۰۶ میلیون از «کیتی پری» خواننده‌ی آمریکایی، ۱۰۱ میلیون از باراک اوباما و ۷۰ میلیون از یوتیوب، کم‌تر است.

دنبال‌شونده‌ترین‌های این شبکه‌های اجتماعی یا «سلبریتی»ها هستند و یا حساب‌های کاربری خود شبکه‌های اجتماعی که به دست شرکت‌های فیسبوک و گوگل اداره می‌شوند. با آن‌که همان سلسله‌مراتب‌های‌ بیرونی، در این شبکه‌ها بازتولید شده است، اما این محیط با پوشاندن نقش قدرت(در همه‌ی اشکال آن) و جهت‌دهی آن، توهم آزادی عمل می‌آفریند.

کارکرد و هدف اصلی شبکه‌های اجتماعی از نظر شرکت‌های گرداننده‌ی آن چیست؟ نقش ما در این میان چیست؟ و سرانجام، این شبکه‌ها، با «ما» چه می‌کنند؟

این اطلاعات، نکته‌هایی درباره‌ی شبکه‌های اجتماعی به ما می‌گویند، اما پرسش‌های بسیاری را بی‌پاسخ رها می‌کنند؛ پرسش‌هایی همچون آن‌که کارکرد و هدف اصلی شبکه‌های اجتماعی چیست؟ نقش ما در این میان چیست؟ و سرانجام، این شبکه‌ها، با «ما» چه می‌کنند؟

ما برای شبکه‌های اجتماعی کار می‌کنیم؛ کاری بدون دستمزد. «کاربران شبکه‌های اجتماعی، محتوا، "پروفایل‌ها" و داده‌های رفتاری‌ای برای دست‌یابی به اطلاعات، ارتباط‌ها و یک جامعه، تولید می‌کنند. شرکت‌های گرداننده‌ی شبکه‌های اجتماعی، این داده‌ها را به تبلیغ‌کنندگان می‌فروشند و با این کار آن‌ها را به کالا تبدیل می‌کنند؛ در عوض تبلیغ‌گران هم می‌توانند تبلیغات‌شان را بر علاقه‌های شخصی تک‌تک افراد، متمرکز کنند».

این توضیح «کریستین فاش»، جامعه‌شناس استرالیایی، برای این پدیده‌ است. هر جا کالایی باشد، کارگری هم وجود دارد که آن را تولید می‌کند؛ این‌جا هم ماییم که نرم‌افزارهای نصب شده روی گوشی‌هایمان را به عنوان ابزار تولید به کار می‌بریم و این کالا را می‌سازیم.

تا پیش از پیدایش تارنمای جهانی یا همان «اینترنت» و شبکه‌های اجتماعی، افراد تنها در ساعات کار خود، ارزش‌اضافه تولید می‌کردند و به اصطلاح سودی به چرخه‌ی سرمایه می‌افزودند؛ اما اکنون این مرز از میان رفته است. ما در همه‌ی شبانه‌روز، با هر کلیک خود، با هر چیزی که در شبکه‌های اجتماعی می‌نویسیم و با هر «پستی» که می‌پسندیم، داریم کالایی می‌سازیم، که شرکت‌ها با فروش آن، سودی کسب می‌کنند.

«اصلا چه ایرادی دارد که شرکت‌ها از فعالیت‌های ما سودی کسب کنند؟ هم ما لذت می‌بریم هم آن‌ها به نان و نوایی می‌رسند». ‌ایراد در اتفاقی است که در این میان برای ما می‌افتد؛ اتفاقی که می‌توان آن را به کمک نظریه‌های دو اندیشمند مکتب فرانکفورت، اریک فروم و هربرت مارکوزه توضیح داد.

به باور فروم، لذت‌ها چند گونه‌اند که «شادی» و «ارضا» دو گونه‌ از آن‌ها هستند. ارضا، آن حسی است که هنگام رهایی از یک نیاز اصیل به ما دست می‌دهد؛ همان حسی که پس از سیری و رفع تشنگی و یا ارضای جنسی به انسان دست می‌دهد.

اما شادی( که او آن را آورده‌ی عمل خلاق می‌داند)، غایت انسان است که با رهایی از بند نیازها تحقق می‌یابد و او را از مرتبه‌ی ارضاشدگی فراتر می‌برد. عمل خلاق هم از نظر او چیز چندان پیچیده‌ای نیست؛ این عمل خلاق می‌تواند ساختن یک کاردستی ساده یا یک ارتباط و عشق‌ورزی سالم باشد. اما به عقیده‌ی فروم، ساز و کار دنیای امروز به گونه‌ای است که همواره، با ایجاد نیازهای کاذب در انسان، نمی‌گذارد که او از مرحله‌ی ارضا فراتر برود.

به عقیده‌ی فروم، ساز و کار دنیای امروز به گونه‌ای است که همواره، با ایجاد نیازهای کاذب در انسان، نمی‌گذارد که او از مرحله‌ی ارضا فراتر برود

او لذت حاصل از رفع نیازهای کاذب را، لذت کاذب می‌نامد؛ لذتی زودگذر که دیری نمی‌پاید و به سرعت جای خود را به یک نیاز کاذب دیگر، یعنی یک تنش دیگر، می‌دهد. مصرف‌گرایی، به معنای نیاز ذهنی به خرید کالا، هنگامی که نیازِ عینی به آن وجود ندارد، پردامنه‌ترین نمونه از نیازهای کاذب است.

حال می‌توانیم بخشی از تأثیری را که شبکه‌های اجتماعی روی‌ ما می‌گذارند، ببینیم. تبلیغ هدف‌مند، یعنی تبلیغی که متناسب با علاقه‌های شخصی هر فرد، و برای او نمایش داده می‌شود؛ علاقه‌هایی که او خود با فعالیتش در شبکه‌های اجتماعی به نمایش گذاشته است.

این تبلیغ‌گران، از آن‌جا که علاقه‌های فرد را هم می‌دانند، درست از نقطه‌های آسیب‌پذیر او وارد می‌شوند و هر روز با آماج تبلیغ‌های خود، نیازهایی جدید در او پدید می‌آورند؛ نیازهایی که پس از رفع شدن، به سرعت با نیازی دیگر جایگزین می‌شوند؛ نیازهایی که به معنی مصرف بیش‌تر برای ما و فروش بیش‌تر برای تبلیغ‌کنندگان است.

«مهم‌ترین شیوه‌ی ستیز با آزادی، به کار گذاشتن نیازهای مادی و روانی در افراد است که کشمکش همیشگی برای حفظ وجود را حتمی می‌کند»؛ این جمله را مارکوزه درباره‌ی نیازهای کاذب می‌گوید. نظریات او مربوط به پیش از پیدایش تارنمای جهانی و شبکه‌های اجتماعی است، اما می توان آن‌ها را، به ویژه نظریات او درباره‌ی تکنولوژی را بر عصر حاضر پیاده کرد.

به باور او، تکنولوژی می‌خواهد «همه»‌ی فرد را از آن خود کند و با این کار، جایی برای اندیشه‌هایی که با نظم موجود در تضادند، یا بهتر بگوییم، جایی برای اندیشیدن، باقی نگذارد: «پس دیگر سخن از تطبیق فرد با جامعه نیست؛ بلکه صحبت از تقلید محض از جامعه است؛ یک هویت کپی‌برداری شده». او چنین انسانی را «انسان تک‌بعدی» می‌نامد؛ انسانی که به طور کامل در جامعه و نظم کنونی آن حل می‌شود و آن را بی‌جایگزین و طبیعی می‌داند.

اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، پیشرفته‌ترین ابزار تکنولوژی برای دست‌یابی به این هدف‌اند. ما، تا پیش از پیدایش تارنمای جهانی و شبکه‌های اجتماعی، در ساعت‌های فراغت خود از کار، به مراتب کمتر در معرض رسانه(از هر نوع آن) بودیم و به همین نسبت «فضای برای خود»ِ بیش‌تری داشتیم؛ فضایی که در آن از یورش داده‌ها و اطلاعات به ذهن‌هایمان در امان بودیم؛ فضایی که در آن این امکان را داشتیم که دریافتی‌های خود در دیگر زمان‌ها را، پردازش کنیم.

انسانی که چنین فضایی نداشته باشد، هیچ قسمتی که ویژه‌ی او و منحصر به او باشد، نخواهد داشت. چنین انسانی بازتابی آینه‌وار از جامعه خواهد بود؛ همان چیزی که مارکوزه آن را یک هویت کپی‌برداری شده می‌نامد.

این کاری است که شبکه‌های اجتماعی با ما می‌کنند. و ما، کارگران خط تولید این شرکت‌ها، خودمان این اتفاق را باعث می‌شویم. اما آیا می‌توان زندگی خود را از اینترنت و شبکه‌های اجتماعی زدود؟ آیا می‌توان در دنیای کنونی، بدون آن‌ها زندگی کرد؟ خیر.

هیچ جایی برای فرار نیست؛ ولی این به آن معنا نیست که هر تحلیلی بی‌فایده است. اگر ماهیت و کارکرد پدیده‌ها را بدانیم، می‌توانیم رفتاری فعالانه با آن‌ها داشته باشیم؛ هر چند این رفتار فعالانه هرگز نمی‌تواند با آن‌ها پنجه در پنجه شود و از پس‌شان بربیاید، اما می‌تواند ذره‌ای از تأثیر آن‌ها بکاهد و کمی مرگ «انسان» و اندیشه را به تأخیر بیندازد.

آن‌چه گفته شد به این معنا نیست که شبکه‌های اجتماعی نمی‌توانند به صورت موردی و مقطعی فایده‌مند باشند؛ بلکه صحبت بر سر کلان‌ترین نقش و تأثیر آن‌ها در جامعه و بر انسان و زندگی اوست؛ نقش و تأثیری که با توجه به شعارهای شبکه‌های اجتماعی، یادآور این جمله است که «هر چیزی در نظم کنونی حاکم بر جهان، به سرعت به ضد خویش تبدیل می‌شود».


گروه های زیر مجموعه علم و فناوری

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

سواستفاده از شماره تلفن‌های سیم کارت دایی
یک مزاحم تلگرامی در اعترافاتش گفت: شماره تلفن‌های دایی من در اختیارم بوده و از این سیم کارت ها برای دوست یابی استفاده می کردم.
شلیک تانک‌های رژیم صهیونیستی به اهدافی در غزه
تانک‌های رژیم صهیونیستی با ادعای تیراندازی به سمت نظامیان این رژیم در مرز غزه، به هدفی متعلق به حماس در شمال غزه شلیک کردند.
ژاپن رکورد خشونت در فوتبال آسیا را شکست
تیم فوتبال ژاپن در حالی به مرحله یک چهارم نهایی جام ملتهای آسیا رسید که رکورد خشونت را در این بازی‌ها شکست.
راننده زورگیر تاکسی اینترنتی دستگیر شد
رئیس کلانتری ۱۱۹ مهرآباد از دستگیری راننده تاکسی سارق که در یکی از شرکت های معروف تاکسی اینترنتی کار می کرد خبر داد.
نمره «ترزا می» صفر است
وزیر دادگستری و کاندیدای انتخابات آتی پارلمان اروپا در گفتگویی عنوان کرد که نمره نخست وزیر انگلیس در ارائه طرح اصلاحی برگزیت صفر است.
انتقال ۲۱۵ محکوم افغانستانی به کشورشان
رئیس کمیته انتقال محکومان وزارت دادگستری از انتقال ۲۱۵ نفر از محکومان افغانستانی به کشور متبوعشان خبر داد.
آغاز پرداخت ۳۰۰ میلیون تومان وام به کسبه پلاسکو
رئیس اتاق اصناف تهران با بیان اینکه در جریان تمام اقدامات صورت گرفته برای ساختمان پلاسکو نیستیم، گفت: تنها موردی که به ما ابلاغ شده، پرداخت ۳۰۰ میلیون تومان وام به کسبه این ساختمان است.
تاکید مارچلو لیپی بر مسائل روانی بازیکنان چین مقابل ایران
سرمربی تیم ملی فوتبال چین بر اهمیت مسائل روانی بازیکنانش برای بازی مقابل تیم ملی ایران تاکید کرد.
سوریه در ماه مارس آماده استفاده از اس ۳۰۰ خواهد بود
یک روزنامه روسی در گزارشی اعلام کرد که سوریه در ماه مارس آمادگی استفاده از اس ۳۰۰ را خواهد داشت.
جناب CQ باز هم کنار صفحه شطرنج
همیشه یکی از جذاب‌ترین قسمت های رفتاری کی‌روش برنامه ریزی های ناگفته او در رابطه نوع مواجهه با رقبای خود روی نیمکت حریف است.

پر بازدید ترین اخبار امروز

شوخی سلطانی‌فر با مجتبی عابدینی
مراسم افتتاح موزه ورزش با حضور مسعود سلطانی‌فر وزیر ورزش و جوانان و سیدرضا صالحی امیری رئیس کمیته ملی المپیک روز گذشته (یکم بهمن) برگزار شد.
چرا کسانی که گربه دارند باید یک میز شیشه‌ای داشته باشند؟
عکس گربه‌هایی که روی میز‌های شیشه‌ای نشسته اند، مثل عکس‌های هوایی به شما اجازه می‌دهد دنیا را از زاویه جدیدی ببینید.
امیرکبیر؛ فرزند خلف، اما ناکام رویا‌های ضد استعماری
در هزاوه از بخش‌های فراهان در محله‌ای که امروز به محله میرزا تقی خان، نامی است، در سال ۱۲۲۲ هجری شمسی فرزندی پا به عرصه زندگی می‌گذارد که او را محمد تقی نام نهادند که یکی از درخشان‌ترین ستاره‌های شب ظلمانی ۲۰۰ ساله ایران می‌شود.
لغو اجرای ۲ نمایش لهستانی در جشنواره تئاتر فجر
مدیرکل هنرهای نمایشی اعلام کرد به دلیل سیاست‌های ضد ایرانی کشور لهستان، اجرای ۲ نمایش از این کشور را در سی و هفتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر لغو کردیم.
اپلیکیشنی که جایگزین داروی «ریتالین» شد
تشخیص آلزایمر ۱۰ سال زودتر با آزمایش خون
جولان محصولات قاچاق در بازار محصولات دیجیتال
زنگ خطر تشدید حملات سایبری به صدا درآمد
عرضه موبایل‌های توقیفی تا هفته‌ آینده
تشدید برخورد با ارسال‌کنندگان پیامک‌های تبلیغاتی
پرونده‌ی قاچاق گوشی بسته شد
جریمه ۵۰ میلیون یورویی گوگل در فرانسه
تغییرات جدید واتس اپ برای مقابله با اخبار جعلی
اپل بدون تراشه‌های کوالکام نمی‌تواند گوشی بسازد