ما بی ‌فرهنگ نیستیم - فائزه طاهری *

11:48 ۱۹۷ روز و ۱ ساعت پیش ایرنا 267 0
ما بی ‌فرهنگ نیستیم - فائزه طاهری *

تهران- ایرنا- سابقه فرهنگ و تمدن ایران زمین از منظر تاثیرگذاری بر زندگی مردمان دیگر و نیز شکوفایی در دوران باستان، بر کسی پوشیده نیست. اما منشأ مظاهر آنچه که امروز با نام «بی ‌فرهنگی» پیکر فرهنگ ایرانی را می ‏خراشد و زخم می ‌زند، چیست؟

ایرنا

سهم فرهنگ ایرانی در تاریخ تمدن‌های کهن جهان و تاثیر زندگی بخش آن بر دیگر فرهنگ‏ها را نمی‏توان به سادگی انکار کرد. امروز که از بسیاری از اقوام کهن جهان اثری بر جای نمانده، پایداری فرهنگ و تمدن ایرانی در طول تاریخ حوادثی که از سر گذرانده است، بیش از همیشه به چشم می ‏آید.
این روزها بسیاری از رفتارهای ما ایرانیان در نظر خودمان هم بی‎ فرهنگی تلقی می ‌‏شود اما این همه بی ‌فرهنگی در آداب اجتماعی را چطور می‏توان در سابقه پربار تمدن این مرز و بوم جای داد و باور کرد؟
مساله اینجاست که آنچه امروز بی ‏فرهنگی تلقی می‏‌شود، نبود آموزش در مورد فن ‏آوری و فرهنگ وارداتی است1 و نقص‌ها و بی ‌فرهنگی امروز ما ارتباطی با فرهنگ و تمدن کهن ‌مان ندارد. رفتارهایی چون نوع دوستی، میهمان نوازی و همسایه داری نزد ما ایرانیان به کمال رسیده است اما کاستی‏ هایمان در فرهنگ رانندگی، شهرنشینی و آپارتمان نشینی برای خودمان هم عجیب و باور نکردنی است. روزی نمی‏ گذرد که در سخن، به فرهنگ کهن خویش نبالیم و همان روز یکدیگر را در کوچه و خیابان به بی‏ فرهنگی متهم نکنیم.

** فرهنگ: برکشیدن فره ایزدی
بر پایه متن ‌های باستانی ایران، واژه «فرهنگ» از دوره پارسی میانه وارد زبان فارسی شده و پیش از آن کلمه ‌ای به این معنا وجود نداشته است.
فر: فره ایزدی؛ نیرویی که ایزد در انسان به ودیعه گذاشته است.
هنگ : برکشیدن، پیش کشیدن و فرا کشیدن.
در دوره ساسانی بنا بر اصرار موبدان بر اصل ثنویت که بر مصالح سیاسی استوار بود، واژگان به دو گروه اهورایی و اهریمنی تقسیم می ‏شدند که فره و فروغ در زمره واژه‏های اهورایی قرار داشت. به این ترتیب واژه ترکیبی فرهنگ خود دلالتی است بر این اصل که در این مقوله با اصل بر کشیدن فره ایزدی مواجه هستیم.
فرهنگ فارسی معین واژه «فرهنگ» را مرکب از دو واژه «فر» به معنای ادب، تربیت، دانش، علم، معرفت و آداب و رسوم و «هنگ» به معنای کاربست آن تعریف کرده‌ است.
تعریف دیگری از «فرهنگ» با تایید دو جزئی بودن این واژه، «فره» را در معنای پیش و فرا و «هنگ» را در معنای کشیدن و راندن معنا کرده است و به این ترتیب «فرهنگ» را پیش ‌کشیدن و فرا کشیدن تعریف می ‏کند. به همین سبب است که در فارسی ‌زبانان فرهنگ را سبب پیشرفت می ‌دانند.
سابقه این واژه در زبان لاتین نیز به پیش از میلاد مسیح باز می‏ گردد؛ معنای نخست واژه لاتین «کولتورا» (cultura) اقدام به کشت در زمین است. سیسرون، نویسنده و خطیب رومی پیش از میلاد، نخستین فردی بود که کولتورا را به انسان نسبت داد: «یک زمین هرقدر هم بارور، بدون کشتکاری در آن نمی‏تواند محصولی داشته باشد، همانطور که انسان بدون آموزش نمی‏تواند مولد باشد».
این واژه لاتین بعدتر در معنای سکونت داشتن، زراعت کردن و افتخار کردن که هر سه به فعالیتی انسانی اشاره دارند، به کار گرفته شد. البته در ریشه شناسی لاتین عبارت دیگری نیز هم‌ خانواده واژه فرهنگ معرفی می‏شود. کولتوس (cultus) در معنای عبادت خدای واحد است و معنای تزکیه، مراقبه و تمرین یک هنر را نیز در خود دارد.
تعاریف گسترده و متنوعی برای واژه فرهنگ وجود دارد. آلفرد کروبر (Alfred Kroeber) و کلاید کلاکهون (Clyde Kluckhohn) در سال 1952 میلادی در کتاب خود به نام «فرهنگ: مروری انتقادی بر مفاهیم و تعاریف»، بیش از 150 تعریف را برای واژه فرهنگ جمع آوری کردند.
ادوارد برنت تایلور (Edward Burnett Tylor) انسان ‌شناس انگلیسی و بنیان‌ گذار انسان شناسی فرهنگی، نخستین کسی است که فرهنگ را از تعریف کلاسیک آن خارج کرد و آن را مترادف با تمدن به کار برد. او در کتاب «فرهنگ بدوی» خود، فرهنگ را مجموعه پیچیده‌ای از دانش‌ها، باورها، هنرها، قوانین، اخلاقیات، عادات و هرچه که فرد به عنوان یک عضو از جامعهٔ خویش فرا می‌ گیرد، تعریف کرد.

** زخم بی‏ فرهنگی بر پیکر تمدن
برخلاف قدمت فرهنگ و تکثر معنایی آن، بی ‏فرهنگی واژه‏ای نوظهور است که در نظام‌ های شهرنشینی رایج شد. اگر تعریف متعارف فرهنگ را به عنوان «نظام‌های رفتاری و فکری یک جامعه»2 بپذیریم، «بی ‌فرهنگی» به صورتی مطلق وجود نخواهد داشت چرا که همه کنشگران اجتماعی دارای «فرهنگ» هستند و فقط این نظام ‌ها در نظر همه افراد، یکسان نیست.
در حقیقت تصور و یا توهم ذاتی بودن «بی ‌فرهنگی» و یا تغییر ‌ناپذیر بودن آن یکی از بزرگ ‌ترین اشتباهاتی است که می ‌توان در این حوزه مرتکب شد و چرخه‌های حاصل از این تفکر می‌توانند به آسیب‌های جدی و تنش‌های سخت اجتماعی منجر شوند3.
با ورود سریع مظاهر مدرنیته به ساختار سنتی ایران، مباحثی جدی مبتنی بر تقابل سنت و مدرنیته جای آموزش استفاده از این مظاهر را گرفت. به این ترتیب جامعه سنتی در مواجهه با مدرنیته وارداتی که به دلیل مشارکت نداشتن جامعه در ایجاد آن، بسیار غریبه می ‌نمود به سرگردانی فرهنگی دچار شد.
روند عمودی سازی شهرها در حالی به حرکت پرشتاب خویش ادامه می ‏دهد که مردم هنوز به حقوق و قوانین آپارتمان نشینی واقف نیستند؛ خیابان‌ های شهر در تسخیر خودروهایی است که رانندگانشان لزوم رعایت قوانین رانندگی را به دور از چشم پلیس درک نکرده اند؛ ما ساکنان شهرهای بزرگ و پرجمعیت حتی برای حرکت از سمت راست در پیاده ‌رو هم آموزش ندیده ایم.
ما هر روز یکدیگر را به دلیل ندانستن هایمان به بی ‏فرهنگی متهم می‏ کنیم در حالی که این «انتقاد» نسبت به دیگری هیچ تأثیری بر نظام اجتماعی ندارد جز آن که سبب نوعی «از خود بیگانگی» فرد نسبت به موقعیت خویشتن می‌شود4. ما بی‌ فرهنگ نیستیم و اگر نیازی برای از میان بردن این «بی ‌فرهنگی» احساس می ‌شود، باید تغییر رفتار فردی و گروه‌های اجتماعی را از مسیر آموزش و به شکلی خود انگیخته آغاز کرد. ما در حافظه جمعی خود «برکشیدن فره ایزدی» را قرن هاست که زندگی کرده‌ایم.
1- رضا شعبانی، چهره ماندگار تاریخ، معتقد است
2- ناصر فکوهی، انسان شناس و پژوهشگر
3- ناصر فکوهی، کتاب صد و یک پرسش از فرهنگ
4- همان
*خبرنگار ایرنا
فراهنگ**9053


گروه های زیر مجموعه فرهنگی هنری

ادبیات
ادبیات

آخرین اخبار

مشهورترین مدیرانی که ترک تحصیل کردند!
رهبران بزرگ‌ترین شرکت‌های تجاری و تکنولوژیکی جهان در چه دانشگاه‌هایی درس خوانده‌اند؟ برخی از برترین مدیران نه تنها از هیچ مرکزی فارغ‌التحصیل نشده‌اند بلکه برای ثبت‌نام در دانشگاه نیز به خود زحمت نداده‌اند.
جزایری که اسرار زیادی را در دل خود پنهان کرده اند!
وقتی به یک سفر عالی فکر می‌کنیم ناخودآگاه تصویر یک جزیره سرسبز رویایی را در ذهن تداعی می‌کنیم، اما در میان آن‌ها جزیره‌های استثنایی و مرموزی هم وجود دارد که شاید اصلا دوست نداشته باشید از نزدیک ببینید.
این کتاب‌های دفاع‌مقدس را باید خواند
به خواست شماری از دوستداران این نوع از ادبیات -که به جرأت یکی از بومی‌ترین ژانر‌های ادبی است که می‌توان با آن مواجه شد- باعث شد فهرستی از کتاب‌های دفاع‌مقدس را ترتیب دهیم که هر ایرانی باید آن‌ها را بخواند.
حقایقی درباره فیلم جنجالی «حماسه کولی» (راپسودی بوهمی)
فردی مرکوری یکی از محبوب‌ترین شخصیت‌های موسیقی قرن بیستم بود و ترانه‌های او در کنار گروه کوئین هرگز فراموش نمی‌شود. مرکوری صدایی بسیار قوی و رسا داشت و به‌رغم اینکه سال‌ها از فوتش می‌گذرد جوان‌های امروزی همچنان علاقه زیادی به آلبوم‌های گروه کوئین نشان می‌دهند.
آلگری: مستحق شکست بودیم
سرمربی یوونتوس از عملکرد شاگردانش در دیدار برابر یانگ بویز راضی نیست و تیمش را شایسته شکست دانست.
دل بوسکه: جریمه کردن دمبله درست نیست
سرمربی سابق تیم‌ ‌ملی فوتبال اسپانیا براین باور است که تنبیه و جریمه کردن دمبله روش درستی نیست.
گواردیولا: در لیگ قهرمانان نباید اشتباه کرد
سرمربی منچسترسیتی از عملکرد شاگردانش بعد از پیروزی برابر هوفنهایم راضی است. او تاکید کرد که لیگ قهرمانان اروپا رقابت بزرگی است و فرصتی برای اشتباه وجود ندارد.
رونالدو: باید بیشتر از عقل‌مان استفاده کنیم
ستاره پرتغالی یوونتوس بعد از شکست برابر یانگ بویز یک توصیه جالب به هم تیمی هایش داشت.
انتقاد کواچ از خط دفاعی بایرن
سرمربی جوان بایرن مونیخ بعد از تساوی برابر آژاکس به انتقاد از عملکرد خط دفاعی تیمش پرداخت.
با ترکیب هیجان انگیز پرسپولیس در نیم فصل دوم
با نزدیک شدن به نیم فصل دوم، محرومیت نقل و انتقالاتی پرسپولیس نیز خاتمه خواهد یافت و این تیم قادر است از ستاره‌هایی که به خدمت گرفته سود ببرد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

واکنش مردم به ادعای بنزینی علی مطهری
در پی زمزمه‌های رئیس‌جمهور و علی مطهری نایب‌رئیس‌مجلس درباره دو نرخی و گران کردن بنزین، سایت تابناک این موضوع را به اقتراح مخاطبان خود گذاشت.
تصمیم تازه رژیم صهیونیستی درباره سفارت‌خانه ها در قدس اشغالی
رژیم صهیونیستی قصد دارد در راستای تشویق کشورهای جهان به انتقال سفارت‌خانه‌هایشان به قدس اشغالی، در این شهر یک مجتمع سفارت‌خانه‌ها را ایجاد کند.
امروز ۱۳ دسامبر؛ سالروز تحول بزرگ در ارتباط مخابراتی
روز ۱۳ دسامبر ۱۹۶۲ سازمان فضایی آمریکا(ناسا) گام مهمی را برای برای برقراری ارتباط مخابراتی برداشت.
مشهورترین مدیرانی که ترک تحصیل کردند!
رهبران بزرگ‌ترین شرکت‌های تجاری و تکنولوژیکی جهان در چه دانشگاه‌هایی درس خوانده‌اند؟ برخی از برترین مدیران نه تنها از هیچ مرکزی فارغ‌التحصیل نشده‌اند بلکه برای ثبت‌نام در دانشگاه نیز به خود زحمت نداده‌اند.
جزایری که اسرار زیادی را در دل خود پنهان کرده اند!
وقتی به یک سفر عالی فکر می‌کنیم ناخودآگاه تصویر یک جزیره سرسبز رویایی را در ذهن تداعی می‌کنیم، اما در میان آن‌ها جزیره‌های استثنایی و مرموزی هم وجود دارد که شاید اصلا دوست نداشته باشید از نزدیک ببینید.
این کتاب‌های دفاع‌مقدس را باید خواند
ارتباط بین حوزه و دانشگاه ضروری است
30 دستگاه قزوین عملکرد ویژه در امر نماز داشته اند
قصه گویان لرستانی به رقابت های بین المللی راه یافتند
اجلاس استانی نماز در قزوین آغاز شد
فرماندار بناب: افول کتابخوانی بزرگترین آسیب بخش فرهنگی است
ششمین مجله شفاهی شهر و هنر پس از 16 سال در قزوین برگزار شد
دوره چهارم جایزه احمد شاملو، برندگان خود را شناخت
مفاخر به توان افزایی فرهنگی جامعه کمک می کنند
اقتصاد فرهنگ باید جایگزین اقتصاد نفتی شود