خروج آمریکا از برجام و آینده بازگشت سریع تحریم‌ها

17:32 ۱۵ روز و ۶ ساعت پیش ایسنا 51 0
خروج آمریکا از برجام و آینده بازگشت سریع تحریم‌ها

خروج یکجانبه آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) این مسئله‌ حقوقی را پیش کشیده که آیا آمریکا می‌تواند روند بازگشت سریع تحریم‌ها را بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ کلید بزند؟

ایسنا

گرچه اقدام رئیس جمهور آمریکا مذموم و دارای آثاری بر روابط بین‌الملل است، اما اگر حقوق داخلی آمریکا یا حقوق بین‌الملل را ملاک قرار دهیم، دونالد ترامپ این اختیار را داشته که از برجام خارج شود. یکی از آثار روابط بین‌المللی این اقدام ترامپ، آن است که نشان می‌دهد ایالات متحده در مذاکرات بین‌المللی، به شدت غیرقابل اعتماد است.
اما از منظر حقوقی چه رویدادی ممکن است در پیش باشد؟ سوال دقیق‌تر آنکه که آیا ایالات متحده قادر است به بند موسوم به بازگشت سریع تحریم‌ها در قطعنامه ۲۲۳۱ استناد کند؟ در این قطعنامه تحریم‌هایی که شورای امنیت پیش از آن علیه ایران وضع کرده بود، در قالب برجام رفع شد. شورای امنیت هنگام رفع این تحریم‌ها، بند بازگشت سریع را هم در قطعنامه ۲۲۳۱ گنجاند. طبق این بند، اگر «یکی از طرف‌های برجام» به شورای امنیت «این موضوع را اطلاع دهد که بر این عقیده است که دولت طرف برجام به تعهدات خود عمل نکرده»، آنگاه همه تحریم‌های سابق شورای امنیت دوباره و پس از ۳۰ روز علیه ایران وضع می‌شود، مگر آنکه شورای امنیت رای موافق خود را برای عدم اعمال تحریم‌ها اعلام کند.
به بیان دیگر، در صورتی که شرایط پیش گفته، محقق شود، یکی از دولت‌های طرف برجام که در شورای امنیت حق وتو داشته باشد، می‌تواند یکطرفه عامل وضع تحریم‌های سابق شورای امنیت شود.
باید به خاطر داشت که ترامپ در جریان اعلام خروج از برجام، اشاره‌ای به بند بازگشت سریع تحریم‌ها نکرد. ایالات متحده هم بعید است فورا به این بند متوسل شود. از منظر راهبردی، این ممکن است برگ برنده‌ای در اختیار آمریکا باشد و تا زمانی که ایران به شکل واقعی پایبندی به توافق را خاتمه نداده باشد، این برگ را در اختیار خود نگه دارد.
از منظر حقوقی، دولت ترامپ حتی در تقلا برای استناد به بند بازگشت سریع تحریم‌ها، باید تصریح کند بر این باور است که ایران به شکل قابل توجهی به تعهدات برجامی خود عمل نکرده است؛ این اقدامی است که البته آمریکا تاکنون انجام نداده است.
برخی حقوقدانان این نظر را مطرح کرده‌اند که «اگر آمریکا تلاش کند ماشه مکانیسم بازگشت سریع تحریم‌ها را بچکاند، ظاهرا دیگر اعضای شورا نمی‌توانند کار چندانی برای جلوگیری از اعمال دوباره تحریم‌های شورای امنیت انجام دهند».
اما این دیدگاه صحیحی به نظر نمی‌رسد، زیرا دیگر دولت‌ها می‌توانند با استناد به اینکه ایالات متحده حسن نیت را در قبال ایران رعایت نکرده، اثر حقوقی چنین اقدامی را خنثی کنند.
حال این سوال قابل طرح است که اگر ایران در آینده دست از اجرای تعهدات برجامی‌اش بکشد، ‌چه خواهد شد؟ یعنی در زمانی که اقدام ایران موخر بر خروج یکجانبه آمریکاست، آیا دولت ترامپ می‌تواند مدعی بند بازگشت سریع تحریم‌ها شود؟ از منظر حقوقی، این سوال پرچالشی برای تفسیر حقوقی است. بند بازگشت سریع تحریم‌ها ظاهرا با این پیش‌فرض نوشته شده بود که احتمالا ایران، طرفی است که ابتدائا ناقض برجام خواهد بود، اما وضع موجود پیچیده‌تر از حالتی است که در این بند پیش‌بینی شده است.
از آنجا که آمریکا از توافقنامه خارج شده و تحریم‌هایی را علیه ایران وضع کرده است، بنا بر این دستکم دو دلیل وجود دارد که نتواند به بند بازگشت سریع تحریم‌ها استناد کند. نخست اینکه ایالات متحده فاقد چنین حقی است. با مراجعه به متن برجام، می‌توان این استدلال را مطرح کرد که این کشور به خاطر آنکه دیگر «دولت طرف برجام» نیست، لذا چنین حقی را برای خود ساقط کرده است، اما با نگاه دقیق‌تر به متن، شاید نتوان چنین گفت، زیرا در پاراگراف ۱۰ قطعنامه ۲۲۳۱ از «چین، فرانسه، آلمان، روسیه، انگلیس، ایالات متحده، اتحادیه اروپا و ایران» نام برده شده است. از این رو، هدف استفاده از لفظ «دولت طرف برجام» ظاهرا تکرار نام همین دولت‌ها، فارغ از اتحادیه اروپاست. با این حال، استفاده از این فهرست نام دولت‌ها ظاهرا مبتنی بر این فرض است که طرفی که به بند بازگشت سریع تحریم‌ها استناد می‌کند، خودش باید طرف توافق باشد. به این ترتیب، می‌توان از این فرض حمایت کرد که اگر آمریکا بخواهد به بند بازگشت سریع تحریم‌ها استناد کند، خودش نباید توافق را ترک می‌کرد.
دلیل دوم این است که می‌توان ادعا کرد اگر ایران به دلیل خروج آمریکا از برجام، به تعهدات برجامی خود عمل نکند و ایالات متحده بخواهد ادعا کند که ایران به تعهدات برجامی خود عمل نکرده است، آنگاه ادعای آمریکا فاقد حسن نیت است. اگر فرض کنیم که ایران پیش از توقف اجرای تعهدات برجامی، به بندهای حل و فصل اختلافات موجود در متن برجام استناد کند، آنگاه بر مبنای پاراگراف ۳۶ برجام، «اگر موضوع همچنان از نظر طرف شاکی حل نشده باقی بماند و اگر طرف شاکی این موضوع را عامل نقض فاحش قلمداد کند، آنگاه آن طرف می‌تواند موضوع حل نشده را مبنای توقف اجرای کل یا بخشی از تعهدات برجامی خود قرار دهد و به شورای امنیت اطلاع دهد که معتقد به رخ دادن نقض فاحش است.»
ایران احتمالا نقض فاحش آمریکا را به شورای امنیت اطلاع نخواهد داد، زیرا باعث به جریان افتادن روند سریع بازگشت تحریم‌ها و مخالف منافع ایران خواهد بود، اما به این ترتیب «مبنایی برای توقف اجرای تعهدات خود» خواهد داشت و اگر مبنایی برای توقف اجرای تعهدات خود داشته باشد، آنگاه در قالب حقوق خود بر اساس برجام عمل کرده است. به این ترتیب است که می‌توان گفت دچار «نقض فاحش» در اجرای تعهداتش نشده است، چرا که خود این تعهدات به حال تعلیق درآمده‌اند.
این نگاه البته از منظر برخی دولت‌ها قابل پذیرش و برای برخی دیگر مردود است. هر کشوری که با این دیدگاه موافق باشد، آنگاه می‌تواند اثربخشی حقوقی روند سریع بازگشت تحریم‌ها را که آمریکا کلید بزند، به چالش بکشد و به این ترتیب از اعمال تحریم‌های سابق شورای امنیت سر باز بزند. اگر چنین اتفاقی بیفتد، آمریکا هیچ اهرم حقوقی برای توسل به حربه بازگشت سریع تحریم‌ها نخواهد داشت، مگر آنکه شورای امنیت را به تصویب التزام به این تحریم‌ها وادار سازد یا از شورای امنیت (یا مجمع عمومی) بخواهد از دیوان بین‌المللی دادگستری نظر مشورتی برای تفسیر این وضعیت بگیرند. از این رو، اگر دولت ترامپ بخواهد به روند بازگشت سریع تحریم‌ها متوسل شود، باید بداند که فسخ یکطرفه برجام ممکن است اثربخشی توسل به این روند را کاهش دهد.
Chachko, E. (۲۰۱۸, May ۸).
Trump Withdraws from the Iran Nuclear Agreement: What Comes Next . Retrieved May ۱۲, ۲۰۱۸, from Lawfare: https://www.lawfareblog.com/trump-withdraws-iran-nuclear-agreement-what-comes-next
علی کربلائی حسینی - دکترای حقوق بین‌الملل عمومی


گروه های زیر مجموعه سیاسی

سیاست خارجی
سیاست خارجی

آخرین اخبار

معاون استاندار فارس: پیگیر مطالبات مردم هستیم
شیراز- ایرنا- معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری فارس با بیان این که خبر منتشر شده در برخی رسانه ها درباره لغو طرح های تقسیمات کشوری صحت ندارد، گفت: طرح تشکیل شهرستان جدید کوه چنار لغو نشده است و همزمان پیگیر خواسته های مردم این منطقه و شهروندان کازرون هستیم.
احداث شهرک خورشیدی، ظرفیتی تازه در قزوین- هادی درزی رامندی*
قزوین - ایرنا - احداث شهرک خورشیدی به عنوان ظرفیتی تازه در قزوین می تواند در بهره وری اقتصادی از اراضی نامرغوب استان موثر واقع شده و رشد و توسعه مناطقی از استان را به ارمغان آورد.
اتحادیه اروپا سیاست این نهاد درباره ایران را بررسی می کند
تهران – ایرنا – منابع خبری گزارش دادند که وزیران امور خارجه اتحادیه اروپا در نشست روز دوشنبه در بروکسل، سیاست این نهاد را درباره ایران و برجام بررسی خواهند کرد.
دومین پارک بزرگ تفریحی اروپا طعمه حریق شد
تهران - ایرنا - آتش سوزی مهیب در بزرگترین پارک و مجموعه تفریحی آلمان موسوم به «اروپا پارک» منجر به مصدوم شدن هفت مامور آتش نشان شد.
گروه های تروریستی درجنوب سوریه با هم متحد شدند
دمشق- ایرنا- گروه های مسلح تروریستی در درعا و قنیطره واقع در جنوب سوریه اعلام کردند که تحت عنوان به اصطلاح 'ارتش نجات بخش' در این مناطق با یکدیگر متحد شده اند.
صوت - بسته خبری ۶ خرداد ۹۷
در میان مهمترین رویدادهای ایران و جهان که در ساعات گذشته اتفاق افتاده، برخی اخبار بیش از دیگر خبرها اهمیت یافته‌اند. در این بسته صوتی «ایسنابیست» برخی از مهمترین خبرهای امروز - ۶ خرداد ۱۳۹۷ - را مرور می‌کنیم.
تحلیلگر صرب: خاورمیانه در انتظار جنگ بزرگی   است
بلگراد - ایرنا - تحلیلگر برجسته صرب در امور نظامی و مسائل سیاسی بین المللی هشدار داد که خاورمیانه به جنگ بزرگی سوق داده می شود و میلیون ها مهاجر و پناهجو اروپا را تهدید می کند.
یمنی ها دهها مزدور سعودی را کشتند
تهران- ایرنا- ده ها تن از مزدوران سعودی از سوی نیروهای ارتش و کمیته های مردمی در ساحل غربی یمن کشته و صدها نفر زخمی شدند.
اردوغان: با اختلال در بازار ارز، نمی توانید ما را شکست دهید
آنکارا- ایرنا- رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه بدون تعیین مخاطب خاص و به صورت تلویحی خطاب به احزاب مخالف، کشورهای اروپایی و آمریکا گفت: با اختلال در بازار ارز و مداخله ارزی، نمی توانید ما را شکست دهید.
150 نماینده پارلمان عراق خواستار مداخله سازمان ملل شدند
بغداد- ایرنا - یکصد و 50 نماینده پارلمان عراق با ارسال شکوائیه ای به 'یان کوبیش' نماینده سازمان ملل در امور عراق، ضمن طرح ادعای تقلب گسترده در انتخابات اخیر، خواستار مداخله این سازمان شدند.

پر بازدید ترین اخبار امروز

سعید محقق بازیگر تئاتر و سینمای اصفهان درگذشت
اصفهان-ایرنا- سعید محقق بازیگر پیشکسوت و کهنه کار تئاتر و سینمای اصفهان پس از گذراندن یک دوره بیماری طولانی روز گذشته درگذشت.
سناریوهای غیبت چهار هفته‌ای بن سلمان
بن سلمان ولیعهد سعودی کجاست؟ چرا در چهار هفته گذشته از وی خبر نبوده و هیچ دیداری نداشته است؟ چرا وی در دیدار مایک پمپئو وزیر خارجه جدید آمریکا در عربستان حاضر نبود و عادل الجبیر وزیر امور خارجه عربستان با وی دیدار کرد؟
مهمان خاص احسان علیخانی- آنچه در ˮماه عسلˮ دیشب گذشت
در نهمین قسمت از برنامه ماه عسل، احسان علیخانی با فرهاد ایرانی به گفتگو نشست.
یک تازه‌وارد سیاسی نخست‌وزیر ایتالیا می‌شود
رئیس‌جمهوری ایتالیا با پذیرش نخست‌وزیری یک تازه‌وارد راه را برای تشکیل دولت از سوی دو حزب عوامگرا هموار کرده است.
روایتی خواندنی عابدی که دوزخ جایگاهش شد
حجه الاسلام والمسلمین علیرضا توحیدلو، روایتی خواندنی از یک عابد مغرور را نقل کرده اند، که در ادامه می خوانید.
ظریف در راه دهلی‌نو
نتانیاهو: موضع آمریکا در قبال ایران را تحسین می‌کنیم
عراقچی امشب در برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری
گزارش یک خبرنگار آمریکایی از ارتباط مشاوران ترامپ با گروهک تروریستی مناقین
بحرین و آمریکا درقبال ایران مواضع یکسانی دارند
رایزنی هماهنگ کننده ویژه سازمان ملل در امور لبنان با وزیر امور خارجه
دیدار سفیر جدید انگلیس در ایران با ظریف
دستیار کمیسر عالی سازمان ملل متحد در امور حمایتی به تهران آمد
دیپلماسی برجامی ایران و هند
شکست مناسبات فرا آتلانتیکی در قبال ایران