خروج آمریکا از برجام و آینده بازگشت سریع تحریم‌ها

17:32 ۱۵۵ روز و ۲۳ ساعت پیش ایسنا 158 0
خروج آمریکا از برجام و آینده بازگشت سریع تحریم‌ها

خروج یکجانبه آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) این مسئله‌ حقوقی را پیش کشیده که آیا آمریکا می‌تواند روند بازگشت سریع تحریم‌ها را بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ کلید بزند؟

ایسنا

گرچه اقدام رئیس جمهور آمریکا مذموم و دارای آثاری بر روابط بین‌الملل است، اما اگر حقوق داخلی آمریکا یا حقوق بین‌الملل را ملاک قرار دهیم، دونالد ترامپ این اختیار را داشته که از برجام خارج شود. یکی از آثار روابط بین‌المللی این اقدام ترامپ، آن است که نشان می‌دهد ایالات متحده در مذاکرات بین‌المللی، به شدت غیرقابل اعتماد است.
اما از منظر حقوقی چه رویدادی ممکن است در پیش باشد؟ سوال دقیق‌تر آنکه که آیا ایالات متحده قادر است به بند موسوم به بازگشت سریع تحریم‌ها در قطعنامه ۲۲۳۱ استناد کند؟ در این قطعنامه تحریم‌هایی که شورای امنیت پیش از آن علیه ایران وضع کرده بود، در قالب برجام رفع شد. شورای امنیت هنگام رفع این تحریم‌ها، بند بازگشت سریع را هم در قطعنامه ۲۲۳۱ گنجاند. طبق این بند، اگر «یکی از طرف‌های برجام» به شورای امنیت «این موضوع را اطلاع دهد که بر این عقیده است که دولت طرف برجام به تعهدات خود عمل نکرده»، آنگاه همه تحریم‌های سابق شورای امنیت دوباره و پس از ۳۰ روز علیه ایران وضع می‌شود، مگر آنکه شورای امنیت رای موافق خود را برای عدم اعمال تحریم‌ها اعلام کند.
به بیان دیگر، در صورتی که شرایط پیش گفته، محقق شود، یکی از دولت‌های طرف برجام که در شورای امنیت حق وتو داشته باشد، می‌تواند یکطرفه عامل وضع تحریم‌های سابق شورای امنیت شود.
باید به خاطر داشت که ترامپ در جریان اعلام خروج از برجام، اشاره‌ای به بند بازگشت سریع تحریم‌ها نکرد. ایالات متحده هم بعید است فورا به این بند متوسل شود. از منظر راهبردی، این ممکن است برگ برنده‌ای در اختیار آمریکا باشد و تا زمانی که ایران به شکل واقعی پایبندی به توافق را خاتمه نداده باشد، این برگ را در اختیار خود نگه دارد.
از منظر حقوقی، دولت ترامپ حتی در تقلا برای استناد به بند بازگشت سریع تحریم‌ها، باید تصریح کند بر این باور است که ایران به شکل قابل توجهی به تعهدات برجامی خود عمل نکرده است؛ این اقدامی است که البته آمریکا تاکنون انجام نداده است.
برخی حقوقدانان این نظر را مطرح کرده‌اند که «اگر آمریکا تلاش کند ماشه مکانیسم بازگشت سریع تحریم‌ها را بچکاند، ظاهرا دیگر اعضای شورا نمی‌توانند کار چندانی برای جلوگیری از اعمال دوباره تحریم‌های شورای امنیت انجام دهند».
اما این دیدگاه صحیحی به نظر نمی‌رسد، زیرا دیگر دولت‌ها می‌توانند با استناد به اینکه ایالات متحده حسن نیت را در قبال ایران رعایت نکرده، اثر حقوقی چنین اقدامی را خنثی کنند.
حال این سوال قابل طرح است که اگر ایران در آینده دست از اجرای تعهدات برجامی‌اش بکشد، ‌چه خواهد شد؟ یعنی در زمانی که اقدام ایران موخر بر خروج یکجانبه آمریکاست، آیا دولت ترامپ می‌تواند مدعی بند بازگشت سریع تحریم‌ها شود؟ از منظر حقوقی، این سوال پرچالشی برای تفسیر حقوقی است. بند بازگشت سریع تحریم‌ها ظاهرا با این پیش‌فرض نوشته شده بود که احتمالا ایران، طرفی است که ابتدائا ناقض برجام خواهد بود، اما وضع موجود پیچیده‌تر از حالتی است که در این بند پیش‌بینی شده است.
از آنجا که آمریکا از توافقنامه خارج شده و تحریم‌هایی را علیه ایران وضع کرده است، بنا بر این دستکم دو دلیل وجود دارد که نتواند به بند بازگشت سریع تحریم‌ها استناد کند. نخست اینکه ایالات متحده فاقد چنین حقی است. با مراجعه به متن برجام، می‌توان این استدلال را مطرح کرد که این کشور به خاطر آنکه دیگر «دولت طرف برجام» نیست، لذا چنین حقی را برای خود ساقط کرده است، اما با نگاه دقیق‌تر به متن، شاید نتوان چنین گفت، زیرا در پاراگراف ۱۰ قطعنامه ۲۲۳۱ از «چین، فرانسه، آلمان، روسیه، انگلیس، ایالات متحده، اتحادیه اروپا و ایران» نام برده شده است. از این رو، هدف استفاده از لفظ «دولت طرف برجام» ظاهرا تکرار نام همین دولت‌ها، فارغ از اتحادیه اروپاست. با این حال، استفاده از این فهرست نام دولت‌ها ظاهرا مبتنی بر این فرض است که طرفی که به بند بازگشت سریع تحریم‌ها استناد می‌کند، خودش باید طرف توافق باشد. به این ترتیب، می‌توان از این فرض حمایت کرد که اگر آمریکا بخواهد به بند بازگشت سریع تحریم‌ها استناد کند، خودش نباید توافق را ترک می‌کرد.
دلیل دوم این است که می‌توان ادعا کرد اگر ایران به دلیل خروج آمریکا از برجام، به تعهدات برجامی خود عمل نکند و ایالات متحده بخواهد ادعا کند که ایران به تعهدات برجامی خود عمل نکرده است، آنگاه ادعای آمریکا فاقد حسن نیت است. اگر فرض کنیم که ایران پیش از توقف اجرای تعهدات برجامی، به بندهای حل و فصل اختلافات موجود در متن برجام استناد کند، آنگاه بر مبنای پاراگراف ۳۶ برجام، «اگر موضوع همچنان از نظر طرف شاکی حل نشده باقی بماند و اگر طرف شاکی این موضوع را عامل نقض فاحش قلمداد کند، آنگاه آن طرف می‌تواند موضوع حل نشده را مبنای توقف اجرای کل یا بخشی از تعهدات برجامی خود قرار دهد و به شورای امنیت اطلاع دهد که معتقد به رخ دادن نقض فاحش است.»
ایران احتمالا نقض فاحش آمریکا را به شورای امنیت اطلاع نخواهد داد، زیرا باعث به جریان افتادن روند سریع بازگشت تحریم‌ها و مخالف منافع ایران خواهد بود، اما به این ترتیب «مبنایی برای توقف اجرای تعهدات خود» خواهد داشت و اگر مبنایی برای توقف اجرای تعهدات خود داشته باشد، آنگاه در قالب حقوق خود بر اساس برجام عمل کرده است. به این ترتیب است که می‌توان گفت دچار «نقض فاحش» در اجرای تعهداتش نشده است، چرا که خود این تعهدات به حال تعلیق درآمده‌اند.
این نگاه البته از منظر برخی دولت‌ها قابل پذیرش و برای برخی دیگر مردود است. هر کشوری که با این دیدگاه موافق باشد، آنگاه می‌تواند اثربخشی حقوقی روند سریع بازگشت تحریم‌ها را که آمریکا کلید بزند، به چالش بکشد و به این ترتیب از اعمال تحریم‌های سابق شورای امنیت سر باز بزند. اگر چنین اتفاقی بیفتد، آمریکا هیچ اهرم حقوقی برای توسل به حربه بازگشت سریع تحریم‌ها نخواهد داشت، مگر آنکه شورای امنیت را به تصویب التزام به این تحریم‌ها وادار سازد یا از شورای امنیت (یا مجمع عمومی) بخواهد از دیوان بین‌المللی دادگستری نظر مشورتی برای تفسیر این وضعیت بگیرند. از این رو، اگر دولت ترامپ بخواهد به روند بازگشت سریع تحریم‌ها متوسل شود، باید بداند که فسخ یکطرفه برجام ممکن است اثربخشی توسل به این روند را کاهش دهد.
Chachko, E. (۲۰۱۸, May ۸).
Trump Withdraws from the Iran Nuclear Agreement: What Comes Next . Retrieved May ۱۲, ۲۰۱۸, from Lawfare: https://www.lawfareblog.com/trump-withdraws-iran-nuclear-agreement-what-comes-next
علی کربلائی حسینی - دکترای حقوق بین‌الملل عمومی


گروه های زیر مجموعه سیاسی

فقه و حقوق
فقه و حقوق

آخرین اخبار

نیمار، کلید رهایی مودریچ از رئال!
رئیس باشگاه رئال مادرید برای جدایی ستاره کرواتش از تیم و رفتنش به اینتر یک شرط گذاشت.
فرمایلن ۶ هفته خانه نشین شد
مدافع بلژیکی بارسلونا به خاطر مصدومیت 6 هفته از میادین دور خواهد ماند.
غیبت سرمربی استقلال در تمرین امروز
سرمربی تیم فوتبال استقلال به دلیل نشست با امیرحسین فتحی در تمرین امروز آبی‌پوشان حضور نداشت.
کرانچار: درگیر جنجال‌های اخیر نیستم
زلاتکو کرانچار، سرمربی تیم فوتبال امید گفت که اتفاقات و جنجال‌های اخیر تمرکز او را به هم نزده است.
کشاورز: لغو بازی با برزیل تبعات بدی دارد
بازیکن تیم فوتسال گیتی پسند با بیان اینکه شروع زودهنگام تمرینات یکی از عوامل موفقیت این تیم بوده است، گفت: انصافا کیفیت توپ‌های لیگ برتر خوب نیست.
قربانی: تمام بازیکنان با نظر شفر جذب شده اند
پیشکسوت استقلال می گوید جوانان این تیم باید مراقب باشند و از فرصتی که دارند به خوبی استفاده کنند.
کاپلو: خط میانی ایتالیا فوق العاده بود
فابیو کاپلو، سرمربی سابق میلان و یوونتوس به تمجید از خط میانی ایتالیا در جریان پیروزی 1-0 مقابل لهستان پرداخت.
کوثری: کرانچار هم باید مثل کی‌روش عمل کند
مباحث پیش آمده در روزهای اخیر درباره تیم ملی و تیم امید بعد از مصاحبه های طوفانی و احساسی حالا شکل منطقی پیدا کرده و به نظر هوای فوتبال ایران دوباره صاف شده است.
شکایت بازیکن تیم ملی به پلیس فتا
شب گذشته بازیکن تیم ملی امید با حاشیه عجیبی روبرو شد.
نگاهی به کارنامه عجیب برانکو در جام حذفی
پرسپولیس باید پنج‌شنبه از نود ارومیه در ورزشگاه آزادی میزبانی کند و در اولین مرحله جام حذفی به میدان برود.

پر بازدید ترین اخبار امروز

گشت و گذار «نفیسه روشن» با فوتبالیست محبوب اما پرحاشیه-عکس
سردار آزمون با انتشار این عکس در صفحه اش نوشت: خوشبخت ترین آدمها کسانی هستند که به خوشبختی دیگران حسادت نمی کنند و زندگی خودشان را با هیچ کس مقایسه نمی کنند.
نخستین آلبوم اهورا ایمان منتشر شد-ترانه سرای شناخته شده این بار در مقام خواننده
اولین آلبوم مستقل اهورا ایمان شاعر و ترانه سرای باسابقه کشورمان با عنوان «پروانه های پیراهنش» توسط مرکز موسیقی حوزه هنری منتشر شد.
عرضه‌ اولیه امروز فرابورس انجام می‌شود
عرضه اولیه سهام شرکت داروسازی آوه سینا امروز(دوشنبه) در فرابورس ایران انجام می‌شود.
صدراعظم نوری: تلاش می‌کنیم تا افشانی در شهرداری بماند
صدراعظم نوری گفت: با اشاره به اینکه وزارت کشور رسماً اعلام کرده که شهرداران هم مشمول قانون منع بکارگیری بازنشستگان می‌شود، گفت: با توجه به این بحث‌ها بعید است شهردار تهران ماندنی شود اما باز هم تلاش می‌کنیم تا افشانی در شهرداری بماند چرا که این تغییرات به شهر آسیب وارد می‌کند و بی‌ثباتی ایجاد می‌کند.
صدیقی رئیس جدید ستاد امر به معروف و نهی از منکر شد
با استعفای آیت‌الله احمد جنتی ار ریاست ستاد امر به معروف و نهی از منکر، آیت الله کاظم صدیقی جایگزین وی شد.
تهدید حمله به سفارت ایران در ترکیه از سوی فردی منتسب به داعش بوده است
روح من نیازمند حضور در حرم حضرت معصومه(س) بود + عکس
دبیر اجرایی گروه اقدام مالی: FATF اطمینان می‌دهد که ایران محلی امن برای سرمایه‌گذاری  است
تدابیر دولت حجم تبلیغات زهرآگین دشمنان را کاهش داد
زنگنه و ابزار تحریمی که می‌توانست سلاح ایران باشد
خبر بمب گذاری و تخلیه سفارت ایران در ترکیه کذب محض است
قاسمی: خبر منتشره درباره بمب‌گذاری و تخلیه سفارت ایران در ترکیه کذب محض است
تخلیه ساختمان سفارت ایران در آنکارا در پی تهدید به بمب‌گذاری
اشتون: مایه شرمساری است که پس از توافق هسته‌ای به جلو حرکت نکردیم
یادداشت مکتوب خروج آمریکا از پیمان مودت را دریافت کرده‌ایم- FATF در جهت منافع ایران است