خروج آمریکا از برجام و آینده بازگشت سریع تحریم‌ها

17:32 ۳۱۵ روز پیش ایسنا 229 0
خروج آمریکا از برجام و آینده بازگشت سریع تحریم‌ها

خروج یکجانبه آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) این مسئله‌ حقوقی را پیش کشیده که آیا آمریکا می‌تواند روند بازگشت سریع تحریم‌ها را بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ کلید بزند؟

ایسنا

گرچه اقدام رئیس جمهور آمریکا مذموم و دارای آثاری بر روابط بین‌الملل است، اما اگر حقوق داخلی آمریکا یا حقوق بین‌الملل را ملاک قرار دهیم، دونالد ترامپ این اختیار را داشته که از برجام خارج شود. یکی از آثار روابط بین‌المللی این اقدام ترامپ، آن است که نشان می‌دهد ایالات متحده در مذاکرات بین‌المللی، به شدت غیرقابل اعتماد است.
اما از منظر حقوقی چه رویدادی ممکن است در پیش باشد؟ سوال دقیق‌تر آنکه که آیا ایالات متحده قادر است به بند موسوم به بازگشت سریع تحریم‌ها در قطعنامه ۲۲۳۱ استناد کند؟ در این قطعنامه تحریم‌هایی که شورای امنیت پیش از آن علیه ایران وضع کرده بود، در قالب برجام رفع شد. شورای امنیت هنگام رفع این تحریم‌ها، بند بازگشت سریع را هم در قطعنامه ۲۲۳۱ گنجاند. طبق این بند، اگر «یکی از طرف‌های برجام» به شورای امنیت «این موضوع را اطلاع دهد که بر این عقیده است که دولت طرف برجام به تعهدات خود عمل نکرده»، آنگاه همه تحریم‌های سابق شورای امنیت دوباره و پس از ۳۰ روز علیه ایران وضع می‌شود، مگر آنکه شورای امنیت رای موافق خود را برای عدم اعمال تحریم‌ها اعلام کند.
به بیان دیگر، در صورتی که شرایط پیش گفته، محقق شود، یکی از دولت‌های طرف برجام که در شورای امنیت حق وتو داشته باشد، می‌تواند یکطرفه عامل وضع تحریم‌های سابق شورای امنیت شود.
باید به خاطر داشت که ترامپ در جریان اعلام خروج از برجام، اشاره‌ای به بند بازگشت سریع تحریم‌ها نکرد. ایالات متحده هم بعید است فورا به این بند متوسل شود. از منظر راهبردی، این ممکن است برگ برنده‌ای در اختیار آمریکا باشد و تا زمانی که ایران به شکل واقعی پایبندی به توافق را خاتمه نداده باشد، این برگ را در اختیار خود نگه دارد.
از منظر حقوقی، دولت ترامپ حتی در تقلا برای استناد به بند بازگشت سریع تحریم‌ها، باید تصریح کند بر این باور است که ایران به شکل قابل توجهی به تعهدات برجامی خود عمل نکرده است؛ این اقدامی است که البته آمریکا تاکنون انجام نداده است.
برخی حقوقدانان این نظر را مطرح کرده‌اند که «اگر آمریکا تلاش کند ماشه مکانیسم بازگشت سریع تحریم‌ها را بچکاند، ظاهرا دیگر اعضای شورا نمی‌توانند کار چندانی برای جلوگیری از اعمال دوباره تحریم‌های شورای امنیت انجام دهند».
اما این دیدگاه صحیحی به نظر نمی‌رسد، زیرا دیگر دولت‌ها می‌توانند با استناد به اینکه ایالات متحده حسن نیت را در قبال ایران رعایت نکرده، اثر حقوقی چنین اقدامی را خنثی کنند.
حال این سوال قابل طرح است که اگر ایران در آینده دست از اجرای تعهدات برجامی‌اش بکشد، ‌چه خواهد شد؟ یعنی در زمانی که اقدام ایران موخر بر خروج یکجانبه آمریکاست، آیا دولت ترامپ می‌تواند مدعی بند بازگشت سریع تحریم‌ها شود؟ از منظر حقوقی، این سوال پرچالشی برای تفسیر حقوقی است. بند بازگشت سریع تحریم‌ها ظاهرا با این پیش‌فرض نوشته شده بود که احتمالا ایران، طرفی است که ابتدائا ناقض برجام خواهد بود، اما وضع موجود پیچیده‌تر از حالتی است که در این بند پیش‌بینی شده است.
از آنجا که آمریکا از توافقنامه خارج شده و تحریم‌هایی را علیه ایران وضع کرده است، بنا بر این دستکم دو دلیل وجود دارد که نتواند به بند بازگشت سریع تحریم‌ها استناد کند. نخست اینکه ایالات متحده فاقد چنین حقی است. با مراجعه به متن برجام، می‌توان این استدلال را مطرح کرد که این کشور به خاطر آنکه دیگر «دولت طرف برجام» نیست، لذا چنین حقی را برای خود ساقط کرده است، اما با نگاه دقیق‌تر به متن، شاید نتوان چنین گفت، زیرا در پاراگراف ۱۰ قطعنامه ۲۲۳۱ از «چین، فرانسه، آلمان، روسیه، انگلیس، ایالات متحده، اتحادیه اروپا و ایران» نام برده شده است. از این رو، هدف استفاده از لفظ «دولت طرف برجام» ظاهرا تکرار نام همین دولت‌ها، فارغ از اتحادیه اروپاست. با این حال، استفاده از این فهرست نام دولت‌ها ظاهرا مبتنی بر این فرض است که طرفی که به بند بازگشت سریع تحریم‌ها استناد می‌کند، خودش باید طرف توافق باشد. به این ترتیب، می‌توان از این فرض حمایت کرد که اگر آمریکا بخواهد به بند بازگشت سریع تحریم‌ها استناد کند، خودش نباید توافق را ترک می‌کرد.
دلیل دوم این است که می‌توان ادعا کرد اگر ایران به دلیل خروج آمریکا از برجام، به تعهدات برجامی خود عمل نکند و ایالات متحده بخواهد ادعا کند که ایران به تعهدات برجامی خود عمل نکرده است، آنگاه ادعای آمریکا فاقد حسن نیت است. اگر فرض کنیم که ایران پیش از توقف اجرای تعهدات برجامی، به بندهای حل و فصل اختلافات موجود در متن برجام استناد کند، آنگاه بر مبنای پاراگراف ۳۶ برجام، «اگر موضوع همچنان از نظر طرف شاکی حل نشده باقی بماند و اگر طرف شاکی این موضوع را عامل نقض فاحش قلمداد کند، آنگاه آن طرف می‌تواند موضوع حل نشده را مبنای توقف اجرای کل یا بخشی از تعهدات برجامی خود قرار دهد و به شورای امنیت اطلاع دهد که معتقد به رخ دادن نقض فاحش است.»
ایران احتمالا نقض فاحش آمریکا را به شورای امنیت اطلاع نخواهد داد، زیرا باعث به جریان افتادن روند سریع بازگشت تحریم‌ها و مخالف منافع ایران خواهد بود، اما به این ترتیب «مبنایی برای توقف اجرای تعهدات خود» خواهد داشت و اگر مبنایی برای توقف اجرای تعهدات خود داشته باشد، آنگاه در قالب حقوق خود بر اساس برجام عمل کرده است. به این ترتیب است که می‌توان گفت دچار «نقض فاحش» در اجرای تعهداتش نشده است، چرا که خود این تعهدات به حال تعلیق درآمده‌اند.
این نگاه البته از منظر برخی دولت‌ها قابل پذیرش و برای برخی دیگر مردود است. هر کشوری که با این دیدگاه موافق باشد، آنگاه می‌تواند اثربخشی حقوقی روند سریع بازگشت تحریم‌ها را که آمریکا کلید بزند، به چالش بکشد و به این ترتیب از اعمال تحریم‌های سابق شورای امنیت سر باز بزند. اگر چنین اتفاقی بیفتد، آمریکا هیچ اهرم حقوقی برای توسل به حربه بازگشت سریع تحریم‌ها نخواهد داشت، مگر آنکه شورای امنیت را به تصویب التزام به این تحریم‌ها وادار سازد یا از شورای امنیت (یا مجمع عمومی) بخواهد از دیوان بین‌المللی دادگستری نظر مشورتی برای تفسیر این وضعیت بگیرند. از این رو، اگر دولت ترامپ بخواهد به روند بازگشت سریع تحریم‌ها متوسل شود، باید بداند که فسخ یکطرفه برجام ممکن است اثربخشی توسل به این روند را کاهش دهد.
Chachko, E. (۲۰۱۸, May ۸).
Trump Withdraws from the Iran Nuclear Agreement: What Comes Next . Retrieved May ۱۲, ۲۰۱۸, from Lawfare: https://www.lawfareblog.com/trump-withdraws-iran-nuclear-agreement-what-comes-next
علی کربلائی حسینی - دکترای حقوق بین‌الملل عمومی


گروه های زیر مجموعه سیاسی

سیاست خارجی
سیاست خارجی

آخرین اخبار

رسانه چینی: اظهارات ترامپ تهدیدی برای صلح بین المللی است
پکن- ایرنا- یک روزنامه چینی نوشت که اظهارات جنجالی دونالد ترامپ رییس جمهوری آمریکا درباره بلندی های جولان، باعث شده است بسیاری از کشورهای دنیا حتی اروپایی ها او را مورد مذمت قرار دهند و این گفته ها را تهدیدی برای صلح بین المللی بدانند.
مرگ 4 غیرنظامی بر اثر انفجار خودرو بمبگذاری شده در سومالی
تهران - ایرنا - خبرگزاری رویترز امروز (شنبه) گزارش داد که بر اثر انفجار دو خودروی بمبگذاری شده در نزدیکی ساختمان وزارت کار در 'موگادیشو' پایتخت سومالی، دستکم چهار غیر نظامی کشته شدند.
7 نامزد انتخابات آمریکا در کنفرانس آیپک شرکت نمی کنند
تهران - ایرنا - شبکه خبری الجزیره گزارش داد: دستکم هفت نفر از نامزدهای دمکرات انتخابات ریاست جمهوری 2020 آمریکا، در کنفرانس هفته جاری کمیته روابط عمومی آمریکا - اسراییل شرکت نخواهند کرد.
بانوی دونده فارسی به کمک سیل زدگان استان گلستان شتافت
شیراز- ایرنا - الناز کمپانی دونده فارسی و عضو تیم ملی برای کمک به سیل زدگان استان گلستان راهی این منطقه شده است.
سه مدال دستاورد آزادکاران در روز دوم مسابقات امیدهای آسیا
تهران - ایرنا - «امیرمحمد یزدانی» و «نوید زنگنه» به مدال نقره و «محمد مرادی» به مدال برنز وزن‌های 65، 74 و 125 کیلوگرم رقابت‌های کشتی آزاد زیر 23 سال آسیا دست یافتند.
اردوی تیم ملی وزنه برداری زنان از فردا آغاز می‌شود
تهران- ایرنا- اردوی تیم ملی وزنه برداری زنان ایران در سه رده سنی نوجوانان، جوانان و بزرگسالان از فردا (یکشنبه) با حضور 13 وزنه بردار در تهران آغاز می‌شود.
سرمربیگری استقلال خوزستان این‌بار به نعمتی‌نژاد رسید
هدایت تیم فوتبال استقلال خوزستان به نعمتی‌نژاد سپرده شد.
نخستین تمرین آبی پوشان در سال 98 برگزار شد
تهران- ایرنا- نخستین تمرین تیم فوتبال استقلال در سال 98، امروز (شنبه) در زمین شماره دو آزادی تهران برگزار شد.
وقوع دو انفجار همراه با حمله افراد مسلح در پایتخت سومالی
مقامهای سومالی وقوع دو انفجار بزرگ را طی امروز شنبه در مرکز موگادیشو پایتخت این کشور اعلام کردند.
تظاهرات جلیقه زردهای فرانسه برای نوزدهمین هفته همزمان با تشدید تدابیر امنیتی
معترضان جنبش جلیقه زردهای فرانسه در حالی امروز شنبه دور جدید تظاهراتشان را برگزار می‌کنند که مقامهای این کشور دست به تشدید اقدامات امنیتی برای هفته‌ نوزدهم این اعتراضات زده و برپایی تجمع را در چند کانون مهم در شهرهای این کشور از جمله خیابان شانزه‌لیزه شهر پاریس ممنوع کرده اند

پر بازدید ترین اخبار امروز

سیل؛ چه بر سر مردم گلستان آورد
گرگان - ایرنا - بارندگی های رگباری در آغاز سال نو اگرچه نعمت الهی برای مردم گلستان به ارمغان آورد؛ اما حجم بالای روان آب ها و سیلاب ناشی از طغیان رودخانه ها و سرریز شدن سدها بخش وسیعی از این استان بویژه شمال را در برگرفته و از شرق به غرب در حرکت است.
ویدئو - با برخی شگفتی‌های برج طغرل آشنا شوید
«برج طغرل» را یکی از زیباترین آثار تاریخی با پیشینه‌ای برابر ۹ قرن یعنی متعلق به دوره سلجوقی می‌دانند. مورخان معتقدند «طغرل بیک سلجوقی» مؤسس و نخستین پادشاه سلسله سلجوقیان در این برج آرمیده و همین امر سبب شده تا این اثر ملی به نام «برج طغرل» شهرت یابد. برای این بنای تاریخی کاربری‌های مختلفی مانند «ساعت»، «منعکس‌کننده صدا» و «راهنمای مسافران» عنوان کرده‌اند. برای رسیدن به برج طغرل در شهرری، خیابان ابن‌بابویه و در مقابل سردر شرقی، استفاده از مترو بهترین راه ممکن است. در فاصله مترو تا برج نیز تاکسی و اتوبوس‌هایی که در مقابل درِ خروجی مترو منتظر مسافران هستند، شما را به مقصد می‌رسانند.
سرمایه‌گذاران خارجی در مناطق آزاد کم شدند
آمارها نشان می‌دهد میزان جذب سرمایه خارجی در ۱۱ ماهه نخست سال 1397 نسبت به سال قبلش بیش از ۳۲ درصد کاهش داشته، این در حالی است که این آمار در سال ۱۳۹۶ روند افزایشی داشته است.
واردات ۲۰۳ تن عروسک به کشور+ جدول
براساس آمار گمرک در ۱۱ ماهه سال ۹۷ بالغ بر ۲۰۳ تن انواع عروسک از ۲ کشور جهان وارد ایران شده است.
موفقیت تیم ملی فوتبال امید، با وجود بدشانسی در راه المپیک
پیشکسوت فوتبال ایران می‌گوید با وجود بدشانسی تیم ملی فوتبال امید کشورمان در بازی برابر ترکمنستان و وجود چند مصدوم، امیدوار است این تیم بتواند امید ایران برای کسب سهمیه المپیک را زنده نگه دارد.
ادعای فاکس نیوز درباره تلاش ایران برای توسعه دفاع موشکی خود به کمک آلمان
ابراز همدردی سفیر اتریش با سیل‌زدگان شمال کشور
ابراز همدردی ایران با دولت و ملت چین
پمپئو با بلندگوی ایران هراسی در لبنان
برگزاری جشن نوروز دانشجویی در دانشگاه دولتی بلاروس
پمپئو: در سلب توانایی اشاعه سلاح‌های کشتار جمعی ایران سرسخت خواهیم بود
موسویان:استراتژی امنیتی آمریکادرخاورمیانه علیه خواست مردمی است
پاسخ محکم ظریف به خوش‌خدمتی وزیر امور خارجه آمریکا به صهیونیست‌ها
وزارت خزانه‌داری آمریکا، تحریم‌های جدیدی علیه چند نهاد و شخص ایرانی اعلام کرد
ظریف: بی‌پروایی آمریکا نشان‌دهنده هراس یک امپراطوری رو به زوال است