علم رادیولوژی؛ از اشعه ایکس تا امواج مغناطیس

08:27 ۱۰۰ روز و ۱۳ ساعت پیش برترین ها 171 0
                  علم رادیولوژی؛ از اشعه ایکس تا امواج مغناطیس

«ویلهلم رونتگن»، فیزیکدان آلمانی برای اولین بار و به صورت کاملا اتفاقی حین تحقیق متوجه نوعی پرتو در لامپ کاتدی می شود که آن را پرتوی مجهول یا ایکس (X) می نامد. او با استفاده از این پرتو توانست تصویر اجزای درونی دست همسر خود را بدون تشریح بدن مشاهده و چاپ کند.

برترین ها

هفته نامه سلامت - ستاره محمد: «ویلهلم رونتگن»، فیزیکدان آلمانی برای اولین بار و به صورت کاملا اتفاقی حین تحقیق متوجه نوعی پرتو در لامپ کاتدی می شود که آن را پرتوی مجهول یا ایکس (X) می نامد. او با استفاده از این پرتو توانست تصویر اجزای درونی دست همسر خود را بدون تشریح بدن مشاهده و چاپ کند. این کشف به قدری اهمیت دارد که تصور علم پزشکی بدون تصویربرداری با اشعه ایکس غیرممکن به نظر می رسد. از آن پس تاکنون، علم رادیولوژی دستخوش پیشرفت های قابل توجهی شده و با معرفی انواع ابزارها از جمله دستگاه های سی تی اسکن، ماموگرافی، سونوگرافی، ام آر آی و... جان میلیون ها انسان را نجات داده است.
 
 
سراغ دکتر حسین قناعتی، پروفسور رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران، رییس مرکز تصویربرداری پزشکی بیمارستان امام خمینی (ره) و رییس مرکز تحقیقات رادیولوژی نوین و تهاجمی رفتیم تا نظرشان را در مورد اهمیت این علم و کاربردهای آن جویا شویم.
 
                  علم رادیولوژی؛ از اشعه ایکس تا امواج مغناطیس  
 
 
لطفا در مورد تاریخچه علم رادیولوژی و کاربردهای آن توضیح دهید.
 
اشعه ایکس پس از کشف در سال 1859 میلادی توسط ویلهلم رونتگن، بلافاصله در خدمت تصویربرداری قرار گرفت. رونتگن، فیزیکدان آلمانی برای اولین بار با استفاده از اشعه ایکس تصویری از  دست همسر خود تهیه کرد که دنیای بزرگی را پیش روی بشر گشود. با استفاده از این روش تصویربرداری انسان توانست بدون نیاز به تشریح داخلی بدن؛ ضایعات استخوانی، ضایعات نسج نرم و سایر بافت های داخل بدن را مشاهده کند.
 
بعد از آن به تدریج پیشرفت های بیشتری در این زمینه حاصل شد و محققان موفق شدند با استفاده از مواد حاجب در زمان تصویربرداری و جذب آن توسط اشعه ایکس، دقت درون‌بینی مجازی بدن انسان را بالا ببرند و دستگاه گوارش عروق، ترشحات کلیه و... را مشاهده کنند.
 
علم رادیولوژی پس از کشف اشعه ایکس چه پیشرفت هایی داشته است؟
 
پیشرفت بعدی، معرفی دستگاه سونوگرافی بود. این دستگاه در اصل برای ردیابی زیردریایی دشمن استفاده می شد، اما بعدها مشخص شد می تواند با ارسال امواج صوتی و آنالیز بازیافت آن از بافت ها، خصوصیات بافتی و بیماری های بدن را نشان دهد. سونوگرافی نسبت به اشعه ایکس خطر بسیار کمتری دارد. بعد از سونوگرافی، دستگاه ها و روش های مدرن تر معرفی شدند. یکی از این روش ها سی تی اسکن است که با استفاده از رایانه و چرخش تیوپ اشعه ایکس به دور بدن انسان می تواند تصاویر مقطعی از بدن تهیه کند.

سی تی اسکن در تشخیص و درمان بیماری ها چه کاربردهایی دارد؟
 
سی تی اسکن قادر است تصویر را برش بزند، درست مانند برش های نازک و مرحله به مرحله روی یک میوه، این دستگاه می تواند با تصویربرداری مقطعی از بافت های بدن، مشکلات احتمالی آنها را با چند برابر دقت نسبت به روش های پیشین مشخص کند. برای مثال اگر مغز ضربه خورده باشد، سی تی اسکن می تواند بلافاصله مشخص کند آیا بیمار دچار خونریزی مغزی شده یا نه؟ علاوه بر این، با استفاده از سی تی اسکن می توان عروق قلب را در بسیاری از موارد بدون نیاز به آنژیوگرافی تشخیصی مورد بررسی قرار داد. این روش که تحت عنوان سی تی آنژیوگرافی شناخته می شود، دقت بالایی در تشخیص گرفتگی عروق کرونر و تعیین برنامه درمانی برای آن دارد.
 
یکی دیگر از روش های درمانی مدرن با استفاده از سی تی اسکن، درمان فوری سکته های مغزی است که در بیمارستان امام خمینی (ره) تهران نیز انجام می شود. اگر بیمار سکته مغزی قبل از 12 ساعت و حداکثر تا 24 ساعت به این مرکز ارجاع داده شود، می توان با هدایت سی تی اسکن از رگ های مغز و آنژیوگرافی همزمان، لخته را از سر او خارج کرد.
این روش ها که تحت عنوان رادیولوژی تهاجمی شناخته می شوند، خدمت بزرگی به حفظ سلامت بشر  کرده اند.
 
از دیگر کاربردهای رادیولوژی تهاجمی می توان به درمان فیبروم های رحم بدون جراحی، تشخیص انسداد عروق پا و جلوگیری از قطع پا در افراد دیابتی و درمان سرطان ها با استفاده ترکیبی از ابزارهای مختلف رادیولوژی مثل سونوگرافی، سی تی اسکن و آنژیوگرافی اشاره کرد. علاوه بر اینها، رادیولوژی تهاجمی می تواند با تزریق داخل شریانی داروی ضدسرطان درون تومور، بسیار موثرتر از شیمی درمانی معمولی سرطان را از بین ببرد. البته موارد استفاده از این روش باید توسط متخصصان سرطان مشخص شود.
 
                  علم رادیولوژی؛ از اشعه ایکس تا امواج مغناطیس
 
 
دستگاه ام آر آی چه تفاوت هایی با دیگر دستگاه های تصویربرداری دارد؟
 
از دستاوردهای مهم بعد از معرفی سی تی اسکن می توان به ام آر آی (تصویربرداری به روش تشدید مغناطیسی) اشاره کرد. این روش با کمک آهنربا و مغناطیسی کردن بدن انسان، فرکانس های خاصی در بدن ایجاد می کند که با تاباندن و انعکاس امواج رادیویی هم فرکانس با آنها می توان تصاویر بسیار دقیقی از بدن تهیه کرد. ام آر آی افق آینده پزشکی است. این دستگاه تنها یک تصویر را نشان نمی دهد، بلکه می تواند ارگان های مختلف را حین فعالیت های بیولوژیکی به دقت مورد بررسی قرار دهد، حتی می تواند با بررسی عملکرد مغز به دروغ سنجی کمک کند. به همین دلیل در بسیاری از دستگاه های قضایی مدرن جهان برای بازجویی از متهمان از آن استفاده می شود.
 
این روش افق های بسیار وسیعی در تحقیقات عملکرد مغز تحت عنوان «نقشه برداری از مغز» (brain mapping) به وجود آورده که در ایران نیز بیمارستان امام  خمینی (ره) برای اولین بار از آن استفاده کرده است. برای مثال با کمک ام آر آی می توان محل دقیق تومورهای مغز را تشخیص داد و با سنجش محدوده اطراف آن مشخص کرد آیا فرد با جراحی دچار عوارضی مانند فلجی خواهد شد یا نه.
 
در کدام یک از دستگاه های تصویربرداری از اشعه ایکس استفاده می شود؟
 
در دستگاه هایی مثل ماموگرافی و سی تی اسکن از اشعه یونیزان (اشعه ایکس) و در دستگاه هایی مثل سوگرافی و ام آر آی از اشعه غیر یونیزان استفاده می شود.

استفاده از دستگاه های رادیولوژی با چه خطراتی همراه است؟
 
استفاده مکرر و بی مورد از دستگاه های رادیولوژی می تواند در بعضی موارد برای سلامت انسان خطرناک باشد. برای  مثال خانم های بارداری که مکرر سونوگرافی انجام می دهند سلامت جنین خود را به خطر می اندازند، اما برای افراد بالغ تا به حال خطر واضحی در رابطه با سونوگرافی ذکر نشده است.
 
برای بررسی خطرات احتمالی ام آر آی نیز تحقیقاتی با درجات بالایی از امواج روی موش ها انجام شده که حاکی از تغییرات جسمی در این موجودات بوده، اما هنوز در مورد آثار طولانی مدت ام آر آی بر بدن انسان اطلاعاتی به دست نیامده است. درواقع، می توان گفت هیچ نوع انرژی ای وجود ندارد که کاملا بر بدن بی تاثیر باشد. اگرچه خطرات احتمالی ام آر آی از خطرات اشعه ایکس به طور حتم کمتر است، اما استفاده بهینه از تمام روش های رادیولوژی توصیه می شود.
 
                  علم رادیولوژی؛ از اشعه ایکس تا امواج مغناطیس  
 
 
ایران از لحاظ روش های رادیولوژی نسبت به کشورهای پیشرفته از چه جایگاهی برخوردار است؟
 
ایران در زمینه رادیولوژی موفقیت های بسیاری داشته است. برای مثال در زمینه سرطان چشم (رتینوبلاستوم) در بیمارستان فارابی توانسته ایم با روش های داخل عروقی، 70 درصد از بیماران را از تخلیه چشم نجات دهیم. برای این موفقیت نیز در کنگره جهانی RSNA (Radiological Society of North America) نائل به دریافت جایزه ارزشمند «Cum Laude» شده ایم. این کنگره از لحاظ تعداد شرکت کنندگان، به عنوان بزرگ ترین رویداد علمی پزشکی در جهان شناخته شده است.
 
آینده رادیولوژی را در ایران و هم جهان چگونه می بینید؟
 
پیشرفت ها در زمینه رادیولوژی همچنان ادامه دارد و آینده تصویربرداری پزشکی بسیار وسیع است. به جرات می توان گفت هیچ رشته ای در چند دهه اخیر به اندازه رشته رادیولوژی سرعت رشد نداشته است. این پیشرفت ها باعث شده رشته رادیولوژی در 15 سال اخیر انتخاب بسیاری از نفرات اول آزمون دستیاری پزشکی باشد.
 
تنها نکته حائز اهمیت در کشور، عدم برخورداری از یک برنامه ریزی درست برای استفاده از ابزارهای رادیولوژی و امکانات موجود است. خیلی اوقات این ابزارها در موارد غیرضروری مورد استفاده قرار می گیرند. این موضوع نه تنها برای سلامت مضر است، بلکه هزینه زیادی بر سیستم اقتصادی کشور وارد می کند. تصویربرداری رادیولوژی روشی گران قیمت است. به همین دلیل دولت ها برای مردم در این زمینه یارانه در نظر می گیرند. حال اگر ابزارهای رادیولوژی در موارد غیرضروری به کار روند، این یارانه هدر می رود. بنابراین در این زمینه نیاز به یک سیاست گذاری درست و همچنین برنامه های آموزشی برای افزایش آگاهی مردم وجود دارد.

حرف آخر؟
 
 
در پایان لازم است به سیستم پکس (pacs) و نقش فناوری اطلاعات (IT) در رادیولوژی اشاره کرد. با استفاده از این سیستم می توان تصاویر رادیولوژی را ذخیره کرد و در فضای مجازی به اشتراک گذاشت. به این ترتیب پزشکان می توانند تصاویر را از هر ناحیه از جهان روی رایانه یا گوشی تلفن همراه خود دریافت و مشاهده کنند. از این طریق، دانشگاه ها نیز به یکدیگر نزدیک تر می شوند و می توانند تحقیقات خود را با هم در میان بگذارند. برای مثال یک استاد در تهران می تواند به طور همزمان موارد تدریس خود را در دانشگاه های شهرستان ها نیز به نمایش بگذارد. در ایران نیز این سیستم در حال تکمیل شدن است و قرار است در آینده نزدیک برای اولین بار در بیمارستان امام خمینی (ره) به کار گرفته شود.


گروه های زیر مجموعه سلامت

سلامت عمومی
سلامت عمومی

آخرین اخبار

۱۴ حقیقت جالب و خواندنی درباره کشور هند
وقتی صحبت از سفر به کشور هند می شود، شرایط غیر بهداشتی، آلودگی و فقر اولین چیزهایی است که به ذهن بسیاری از مردم می رسد. اما این سرزمین دانشی عظیم، تاریخی شگفت انگیز، شهرهایی باستانی، ادویه هایی منحصر به فرد و طبیعتی زیبا دارد. کشور هند چیزهای زیادی به دنیا ارائه کرده است، از تمدن های عظیم گرفته تا شطرنج و بدمینتون و روش درمانی آیورودا. سرزمین هند حتی باتجربه ترین گردشگرها را هم به حیرت وا می دارد.
ساخت تابلو‌های شگفت انگیز با رنگ اکریلیک
فرزانه سید؛ هنرمند آمریکایی با استفاده از رنگ اکریلیک و یک صافی، تابلوهای رنگی با بافت طاووس مانند خلق می کند که واقعا دیدنی است.
۱۲ هتل که با دیدنشان شگفت زده خواهید شد
آیا می دانستید نخستین هتل در دنیا متعلق به سال ۷۰۵ پس از میلاد مسیح است؟ هتل ۱۳۰۰ ساله نیشیاما اونسن در یاماناشی ژاپن در مجله گینس به عنوان قدیمی ترین هتل دنیا معرفی شده است. از آن زمان به بعد هتل های زیادی در دنیا افتتاح شده اند که بسیاری از آن ها برای جذب میهمانان فضای متفاوت و منحصر به فردی برای هتل ها فراهم کرده اند. با چند نمونه از این هتل ها آشنا شوید.
استمهال 2 ساله وام های کشاورزی مصوبه قطعی دولت است
کاشان- ایرنا- وزیر جهاد کشاورزی گفت: استمهال وام های کشاورزی به مدت 2 سال مصوبه قطعی دولت است و اگر بانکی تخلف کند با آن برخورد خواهد شد.
معاون سازمان برنامه و بودجه مشکلات خوزستان را بررسی می کند
اهواز-ایرنا- رییس سازمان مدیریت و برنامه ریزی خوزستان گفت: ' سعید نمکی ' معاون امور علمی، فرهنگی و اجتماعی سازمان برنامه و بودجه به همراه یک هیات هشت نفره متشکل از پنج رییس امور و سه مشاور جمعه شب (29 تیرماه) به خوزستان سفر می کند تا مشکلات استان را از نزدیک بررسی کند.
اروپا خود را برای سناریوی عدم توافق برگزیت آماده می‌کند
لندن - ایرنا - با نزدیک شدن به مهلت خروج رسمی انگلیس از اتحادیه اروپا، مقام‌های بروکسل خود را برای سناریوی عدم توافق برگزیت آماده می‌کنند.
گرجستان به ابزار سیاست های مهار روسیه تبدیل شده است
باکو- ایرنا – سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه گفت: گرجستان به ابزار سیاست های غرب برای مهار مسکو در حوزه دریای سیاه و منطقه قفقاز جنوبی تبدیل شده است .
نمایشگاه 'مقاومت گزینه ماست' در دمشق برپا شد
دمشق-ایرنا- نمایشگاه 36 هنرمند سوری شامل نقاشی ، خط و گرافیک امروز پنجشنبه با عنوان 'مقاومت گزینه ماست' در دمشق پایتخت سوریه گشایش یافت.
12نفر در اعتراضات اخیر عراق کشته شدند
بغداد - ایرنا - کمیسیون عالی حقوق بشر عراق از کشته شدن 12 نفر و زخمی و بازداشت شدن به ترتیب 199 و 540 نفر دیگر در جریان اعتراضات چند روز گذشته در شهرهای جنوبی عراق خبر داد و آن را مصداق 'نقض آشکار حقوق بشر' دانست.
24 مظنون داعشی در استانبول ترکیه دستگیر شدند
آنکاراـ ایرناـ روزنامه کارار در خبری اعلام کرد که 24 مظنون داعشی از جمله پنج تبعه خارجی در شهر استانبول توسط ماموران پلیس مبارزه با ترور ترکیه دستگیر شدند.

پر بازدید ترین اخبار امروز

دستگیری خواننده پاپ به اتهام آزارجنسی
معاون مبارزه با جرایم جنایی پلیس آگاهی تهران بزرگ، از دستگیری جوانی خبر داد که با سوءاستفاده از عنوان هنری خوانندگی و دادن وعده ازدواج اقدام به فریب و آزار و اذیت دختران جوان کرده است.
بازیکن سابق رنجرز به تراکتورسازی پیوست
هری فوریستر بازیکن تیم فوتبال رنجرز، به تیم تراکتورسازی تبریز پیوست.
دلیل بازگشت بازیکن استقلال به تهران مشخص شد
بازیکن تیم فوتبال استقلال از اردوی تیمش در ترکیه به ایران بازگشت.
رییس اسبق موزه گرگان درگذشت
تهران_ایرنا_ قربانعلی عباسی، باستان شناس و میراث بان برجسته استان گلستان پس از یک دوره بیماری امروز پنج شنبه در بیمارستان شهید صیاد شیرزای گرگان دارفانی را وداع گفت.
واکنش احسان علیخانی به دریافت پول از موسسه ثامن الححج
احسان علیخانی به مطلب منتشر شده درباره دریافت ٣ میلیارد تومان هزینه از موسسه لغو مجوز شده واکنش نشان داد.
۱۰ تمرین ورزشی برای دست‌ها و انگشت‌ها
بونیون یا قوز شست پا؛ علل بروز و روش‌های درمان آن
بیماری‌های حاصل از ازدواج فامیلی
قوانین بهداشتی که آقایان حتما باید رعایت کنند
رژیم غذایی وگان‌ها و مساله کمبود مواد مغذی
تورم بدن نشانه چیست؟
فلفل تند یا شیرین، کدام مفیدتر است؟
آیا وای فای موجب سقط جنین می‌شود؟
علل و درمان کمر درد در مردان
وقتی بدن به جنگ تیروئید می رود