ریشه‌های جهش دلار؛ سیاسی، مدیریتی یا فنی؟

08:17 ۱۶ روز و ۷ ساعت پیش برترین ها 62 0

علی میرزاخانی در روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: افزایش شدید نرخ دلار در روزهای اخیر موجب طرح این سوال شده است که این جهش، ریشه در چه عواملی دارد؟ اهمیت این سوال به این دلیل است که درک ناصحیح صورت مساله از یکسو باعث شکل‌گیری انتظارات غلط و از سوی دیگر باعث گمراهی سیاست‌گذار در چاره‌جویی می‌شود. تحلیل‌های متنوعی در پاسخ به این پرسش مطرح شده است.

برترین ها

علی میرزاخانی در روزنامه دنیای اقتصاد نوشت: افزایش شدید نرخ دلار در روزهای اخیر موجب طرح این سوال شده است که این جهش، ریشه در چه عواملی دارد؟ اهمیت این سوال به این دلیل است که درک ناصحیح صورت مساله از یکسو باعث شکل‌گیری انتظارات غلط و از سوی دیگر باعث گمراهی سیاست‌گذار در چاره‌جویی می‌شود. تحلیل‌های متنوعی در پاسخ به این پرسش مطرح شده است.
این تحلیل‌ها در چهار دسته سیاسی، مدیریتی، فنی یا سیاست‌گذاری اقتصادی قابل طبقه‌بندی است.
در رویکرد سیاسی، برخی‌ها به نقش عوامل پشت پرده رقبای سیاسی و برخی‌ها به افزایش ریسک‌های ضدبرجامی اشاره می‌کنند. اما شاهد مدعایشان که جهش دلار را ناشی از ناتراز شدن حساب سرمایه می‌دانند لزوما رابطه علت و معلولی با این عوامل ندارد؛ چراکه این معلول می‌تواند ریشه در علل مهم‌تری داشته باشد که دارد؛ اگرچه نقش عوامل مذکور، صرفا در حد یک تلنگر، قابل‌انکار نیست. رویکرد مدیریتی، علت را در ضعف و ناتوانی متولیان مربوطه و تیم اقتصادی معرفی می‌کند. البته ضعف دانش نظری و مهارت‌های سیاست‌گذاری تیم اقتصادی کاملا در خروجی تصمیمات این تیم هویداست؛ اما توانمندی اجرایی و مدیریتی، مهارتی متاخر بر سیاست‌گذاری است و جز در بستر و ریل سیاست‌گذاری صحیح، قابل ارزیابی نیست. بنابراین تایید این نگاه، منوط به تفویض اختیارات سیاست‌گذاری است، اگرچه نبود اختیارات هم از نظر اخلاق حرفه‌ای، مسوولیت را از تیم ساقط نمی‌کند.
قائلین به علل فنی برای جهش دلار، ریشه داستان را در سمت عرضه بازار دلار جست‌وجو می‌کنند و بر این تصورند که برخی مشکلات جدید در عدم دسترسی یا انتقال درآمدهای ارزی، باعث شکاف بین عرضه و تقاضا شده است. اثرگذاری این علت (اگر متکی بر شواهد واقعی باشد) فقط در شرایطی قابل تایید است که بازار ارز از سمت تقاضا، تحت فشار سفته‌بازانه (به‌دلیل انباشت انرژی تورمی) نباشد و چنانچه عدم تعادل بازار ناشی از مازاد تقاضا باشد راه‌حل‌یابی با این رویکرد فقط باعث پرتاب جهش به آینده می‌شود؛ مگر اینکه راه‌حل کوتاه‌مدت، حاوی پیوستی میان‌مدت برای تخلیه تدریجی انرژی تورمی ارز باشد.
در رویکرد سیاستی به این مساله، می‌توان اثبات کرد که ریشه جهش دلار به اشتباهی پنج ساله در سیاست ارزی گره خورده است. سیاست ارزی پنج سال اخیر را می‌توان مناسب کشوری دانست که تورمی زیر ۳ درصد دارد نه کشوری که شاخص تورمی‌اش طی این مدت حدود ۲ برابر شده است. این اشتباه سیاستی در سال‌های اخیر به‌ویژه پس از اجرایی شدن برجام از سوی اقتصاددانان طیف‌های مختلف به کرات تذکر داده شده است؛ اما به دلایل مختلف که ذکر آن در این مجال نمی‌گنجد هیچ وقت اقدامی برای تصحیح آن صورت نگرفت.
مساله خیلی پیچیده نیست. صعودی بودن شاخص تورم به مفهوم کاهش ارزش ریال در داخل کشور است و چنانچه از انعکاس این کاهش ارزش در دلار و سایر ارزها جلوگیری شود (یعنی قیمت ارز با اهرم دلارهای نفتی تثبیت شود) یک پدیده دووجهی در اقتصاد ظهور می‌کند: کاهش قدرت خرید ریال در داخل کشور همزمان با عدم کاهش قدرت خرید ریال در خارج از کشور یا در برابر کالاهای خارجی. این سیاست باعث افزایش میل به مصرف کالاهای خارجی (یعنی افزایش واردات و قاچاق)، افزایش میل به خرید خدمات خارجی (سفر و گردشگری خارجی)، افزایش میل به دوزیستی و دوتابعیتی (کسب درآمد به ریال در داخل و تبدیل آن به دلار برای خرج در خارج) و حتی فروش دارایی‌های داخلی و تبدیل آن به دارایی خارجی می‌شود که همه اینها به معنی افزایش تقاضا برای ارز خارجی است.
روند افزایشی تقاضای ارز سرانجام به نقطه‌ای می‌رسد که سمت عرضه نتواند پاسخگو باشد حتی اگر تلنگری هم باعث اختلال در سمت عرضه و کاهش آن نشود و اینجا همان نقطه‌ای است که با هیچ کدام از سه رویکرد اول نمی‌توان جهش را تبیین کرد؛ چرا که در این نقطه تقاضای ارز در مسیر صعودی خود از عرضه سبقت می‌گیرد و البته اگر اختلالی زودتر از وصول به این نقطه باعث کاهش عرضه شود، این سبقت زودتر اتفاق می‌افتد.
بنابراین راه‌حل اصولی این است که از ایجاد این پدیده دووجهی جلوگیری کنیم و برای این منظور، اولویت با مهار کارشناسی تورم است؛ اما چنانچه در کوتاه مدت مهار تورم امکان‌پذیر نباشد راه‌حل دوم تعدیل تدریجی و متناسب نرخ ارز است و گرنه چاره‌ای جز مواجهه با جهش نخواهد بود که علاوه بر ایجاد آشوب روانی در جامعه دو ضربه سنگین به تولید داخلی می‌زند: اول اینکه در دوره عدم تعدیل، کالای داخلی را از سبد مصرفی خانوار به نفع کالای خارجی محو می‌کند و دوم اینکه با ایجاد جهش‌های نوبتی باعث انحراف فعالیت‌های تولیدی به سمت فعالیت‌های سفته‌بازانه و سوداگرانه می‌شود. البته ممکن است که در شرایط تعادل بازار، یکی از سه علت اول باعث اختلال در بازار ارز شود که دوام این اختلال بستگی به انتظارات ایجاد شده و نحوه مواجهه با آن دارد؛ اما در زمان ظهور هر کدام از این سه علت همزمان با علت چهارم، اولویت با درمان علت چهارم است و گرنه به آن می‌ماند که فردی سرطانی را که در تصادفی دچار خونریزی شدید شده، ابتدا برای شیمی‌درمانی بستری کنیم.


گروه های زیر مجموعه اقتصادی

عمومی
عمومی

آخرین اخبار

پیروزی کلیولند با شوت ثانیه آخر جیمز
تیم کلیولند کاوالیرز با تنها شوت ۳ امتیازی لبران جیمز که در ثانیه آخر بازی پرتاب شد مقابل ایندیانا به پیروزی رسید.
زادمهر: پرسپولیس به کمترین حقش رسید
پیشکسوت تیم فوتبال پرسپولیس با تاکید بر اینکه برانکو ایوانکوویچ با رنگ سرخ زندگی می‌کند گفت: نباید از مربی موفقی که تیمش را قهرمان کرد خرده های بیهوده گرفت
قرارداد شفر تا قبل از بازی با ذوب تمدید شود
پیشکسوت استقلال معتقد است آخرین بازی آبی پوشان در لیگ از درجه اهمیت بالایی برخوردار است. حتی شاید اهمیت این بازی به اندازه دیدار با ذوب آهن باشد.
هفتمین جشن قهرمانی لیگ برتری در ورزشگاه آزادی
فردا سرخ ها برای چهارمین بار قهرمانی شان در لیگ برتر را جشن می گیرند و این هفتمین جشن قهرمانی در ورزشگاه آزادی خواهد بود.
خودکشی جسورانه رم در آنفیلد
جسورانه. این توصیف ابتدایی بعد از مشخص شدن ترکیب رم برای حضور در نخستین نیمه نهایی اروپایی بعد از 33 سال بود.
مسلمان؛ آقای پاس گل لیگ با 9 هفته نیمکت نشینی!
هفته‌هاست محسن مسلمان را در صدر جدول سازندگان گل لیگ می‌بینیم. بازیکنی که مدت‌هاست از نهمین پاس گلش در لیگ می‌گذرد و هنوز بازیکنی نتوانسته به او برسد.
اسامی محرومان هفته سی ام لیگ برتر
کمیته مسابقات اسامی محرومان هفته سی ام لیگ برتر را اعلام کرد.‏
۲۰۰ میلیون پوند رقم لیورپول برای فروش صلاح
باشگاه لیورپول برای فروش فوق ستاره مصری خود رقمی نجومی قرار داده است.
پیش بازی آرسنال - اتلتیکومادرید
آرسنال و اتلتیکومادرید امشب در شرایطی به مصاف هم می روند که لیگ اروپا، آخرین شانس 2 تیم برای فتح جام در فصل جاری خواهد بود.
شرط غفوری برای تمدید قرارداد با استقلال
ستاره تیم فوتبال استقلال برای تمدید قرارداد با این باشگاه شروطی دارد.

پر بازدید ترین اخبار امروز

ترامپ: بن سلمان شپش دارد
رئیس جمهور آمریکا ولیعهد عربستان را دارای شپش دانست.
آتش سوزی چاه نفت غیرمجاز در اندونزی 18 قربانی گرفت
کوالالامپور - ایرنا - آتش سوزی یک حلقه چاه نفت غیر مجاز در استان «آچه» اندونزی از روز گذشته تاکنون جان 18 نفر را گرفته و 41 نفر نیز مجروح به جای گذاشته است .
مالک باشگاه سپیدرود: از کریمی حمایت می‌کنم
مالک باشگاه سپیدرود گفت: علی کریمی به دلیل دور ماندن باشگاه سپیدرود از حواشی موجود استعفا داد که با این استعفا مخالفت شد.
سرنوشت جسد رضاخان به روایت تاریخ
با ورود متفقین به ایران در شهریور 1320 در جنگ جهانی دوم و اشغال ایران، رضاشاه مجبور به استعفا شد. با ورود محمدعلی فروغی، نخست‌وزیر مغضوب رضاشاه به عرصه سیاسی، انتقال سلطنت از رضاشاه به محمد‌رضاشاه به آرامی صورت گرفت.
١۷ لژیونر و یک دنیا شایعه
لژیونرهای ایران در فصل فوتبالی که سپری شد، روزهای پرفرازونشیبی داشتند.
ادعای یک نماینده درباره تلاطم‌های اخیر در بازار ارز
تعویق در تحویل هواپیمای ۷۷۷ به ایران تایید شد
تفاوت قیمت مسکن در شمال و جنوب تهران
بانک‌ها ۵۷ هزار میلیارد تومان کم آوردند
صعود دوباره قیمت نفت در بازار جهانی
پرداخت وام ازدواج در کشور به روز شد
روحانی: همه نیاز‌های ارزی تامین می‌شود
واکنش به میزان افزایش ضریب حقوق کارمندان
نرخ سود مصوب تسهیلات یکم مشمول قراردادهای قبل هم می‌شود؟
بازار مسکن به دست سوداگران افتاد